Vos in de VS - Michiel Vos

De president is belangrijker dan Rembrandt ! 

'De avond is kort. Morgen vroeg op.'

Zelfs na twintig jaar VS-ervaring én een Amerikaanse echtgenote verkeert de geest van Michiel Vos nog steeds in een spagaat. Hij wordt heen en weer geslingerd tussen de utilitaire, materialistische en imago-gedreven Amerikaanse samenleving en de waarden van het oude Europa: kennis en cultuur. Als hij op bezoek gaat bij een voormalige diplomate toont zij hem vol trots the power wall, foto's waarop ze met de presidenten Bill Clinton en, later, Joe Biden staat en een ingekaderde kaart van Hilary. Op de even verder hangende echte Rembrandt die Michiels hartslag aanjaagt, reageert ze zakelijk en nonchalant. 

Eten is werken

Bij het lezen van 'Vos in de VS' maak je tal van momenten mee die je Europese geest geweld aan doen. Socialising bijvoorbeeld is voor een Amerikaan netwerken met het oog op zaken doen tijdens een crowd funding-activiteit. Mensen ontmoeten is een verdienmodel! Op een lange mediterraanse lunch wordt spottend neergekeken. 'You don't have lunch, you do lunch', klinkt het berekend. 

Of zoals Arnold Schwarzenegger het verwoordt: 'No matter what you do in life, you have to sell it'. De terminator heeft zijn Habsburgse wortels al lang de rug toegekeerd. Net als de meeste van zijn collega's is deze oud-gouverneur van Californië (2003-2011) een politicus-entertainer die het altijd wint van de man of vrouw met dossierkennis.

Ook kunstenaars op zoek naar succes ontsnappen niet aan permanente zelfpromotie. 'Je bent artist by day, salesman at night' wanneer je in je beste pak de Big Apple-feestjes afschuimt. Het heeft Jeff Koons geen windeieren gelegd!  

Kennis is overbodig

Het meest schokkende voorbeeld van 'de natie als business-plan' vind je bij de welgestelde ouders die van mening zijn dat je niet naar een universiteit gaat om te studeren maar om de juiste contacten te leggen. Die kennis-sceptische houding ontstaat al in de middelbare school: neem dure chocolade mee voor de lesgever en misschien krijg je een paar extra punten.  

Een boekthema moet je afbakenen. Deze auteur heeft ervoor gekozen om de globale waarden van de Verenigde Staten te benoemen aan de hand van politieke en financiële machthebbers, van New York tot Hollywood. Omdat toonaangevende burgers in het volle licht staan zijn ze een rolmodel voor alle sociale lagen en is deze invalshoek veel betekenisvoller dan je op het eerste zicht zou kunnen denken. Hoewel kritische stemmen zoals die van Brad Pitt en George Clooney voor enig moreel tegengewicht zorgen, moeten deze Hollywood-acteurs het afleggen tegen de toneelspelers op de bühne van het landsbestuur en het grote geld.

Een jongen uit Maastricht

De immigrant Michiel Vos, de bijna-buitenstaander, moet veel moeite doen om met de juiste blik naar het gedrag van de Amerikaan te kijken. 

'Zie ik het wel?' 'Wat leeft er onderhuids?' vraag de Dutchie journalist zich af. 'In dit land word ik geleidelijk blind als ik diep onder de bovenlaag graaf', klinkt het een beetje wanhopig. Toch luidt zijn zelfverzekerde conclusie: 'Veel liberté, zeker, maar ook weinig égalité en fraternité.'  

 

Michiel Vos, door de flitsende jongens wat laatdunkend Mr. Euro genoemd, heeft met open vizier en lef naar het hart van een wereld gekeken die de Euro's op het oude continent de adem afsnijdt!  

★★★★1/2

Richting het kwaad - Viveca Sten

 Jezelf vernieuwen loont !

Begin 2024 werd 'Verborgen in de sneeuw' van Viveca Sten met groot succes uitgegeven in het Nederlandse taalgebied. Met dit eerste deel in de 'De Åre-moorden-reeks' lijkt de Zweedse auteur een stap vooruit te hebben gezet wat de kwaliteit van haar werk betreft. De drive die het plot aanstuurt, de stevige structuur, de aantrekkelijke personages en de berenkoude setting hebben zeker bijgedragen aan het enthousiasme van de lezers.

Toch vraagt deze snelle conclusie om een toets, bijvoorbeeld het lezen van  'Richting het kwaad' uit 2015. En wat blijkt? Dit zesde deel uit de Sandhamn-serie is inderdaad een stuk minder beklijvend. Hoewel het een keurig opgebouwd rechercheverhaal is waarin een kritische onderzoeksjournaliste letterlijk de mond wordt gesnoerd, is wijdlopigheid een spelbreker. 

Daarbij is de thematiek die zowel een politiek als een persoonlijk aspect heeft, zo weinig origineel dat je er nauwelijks commentaar op kunt geven. Er zijn al tig fictieboeken geschreven over organisaties en politieke partijen die xenofobie propageren. Ook van de karakters zijn er dertien in een dozijn: de iets te vermoeide werkende moeder, de flink drinkende gescheiden vader, de vrouw die balanceert tussen haar ex en haar nieuwe vriend, de weerbarstige tienerdochter... Een heldhaftige journaliste als levend personage zou de handen van de lezer wél op elkaar krijgen.

Toch moet je Viveca Sten prijzen om na zoveel schrijfjaren voor een nieuwe, meer dynamische aanpak te willen kiezen. De Scandi-liefhebber zul je niet horen mopperen!

★★1/2

IJzige val - Ulf Kvensler

Als je voor God wil spelen !

In de boeken van Ulf Kvensler zit veel felheid: spanning tussen de karakters, onderhuids of openlijk, strijd tussen de natuur en het individu maar ook het gevecht van de mens met zichzelf.

Waar in 'Het hoge noorden' de weersomstandigheden, de diepe afgronden en de giftige groepsdynamiek het bloed doen stollen, is in 'IJzige val' de vaderfiguur de aanstichter van het kwaad. Sinds zijn vrouw en dochter zijn omgekomen bij een huisbrand is de relatie tussen vader Fredrik en zoon Isak op z'n zachtst gezegd erg bekoeld. Als de ouder wordende kunstenaar zijn zoon en vriendin Madde uitnodigt in zijn villa op het eiland Fårö, verandert de idylle van de zomerse kust en de even warme ontvangst snel in ongezonde omgangsvormen.  

Thematiek
Belangrijke vragen in dit boek zijn: Hoe ver ben je bereid te gaan voor geld of materieel bezit? Is je moraliteit te koop? En hoe onethisch is degene die met de bankbiljetten zwaait en de ander daarmee onder druk zet? Lààt je jezelf corrumperen of is degene die corrumpeert de schuldige?

Meer dan voldoende stof om een roman mee te vullen of een nabespreking te houden! En toch... Deze Kvensler is té vaak wijdlopig. De overal aanwezige wining and dining is meestal functioneel maar wordt té breed uitgesmeerd. En het Riga-avontuur wordt eindeloos gerekt! Hoewel de karakteristieke felheid ook in deze tweede Kvensler zit, is ze een stuk minder overtuigend dan in 'Het hoge noorden'. 

Verrassende techniek

Bovendien heeft de auteur een ongewone romantechniek toegepast. Elke lezer kent de strategie van de tweede verhaallijn, een bondige kijk in het verleden die af en toe het hoofdplot onderbreekt en aan het eind zijn betekenis duidelijk maakt. De achterliggende lijn in 'IJzige val' wijst echter niet naar het verleden maar naar de toekomst. Hoewel de schrijver weinig expliciet is, zorgt deze aanpak onvermijdelijk voor spoilers. 

Als je de laatste bladzijde hebt omgeslagen komen er theater- en filmbeelden in je op: groteske scènes uit Shakespeare's toneelwerk, de over-the-top karakters uit de oud-Griekse tragedies en Kurtz, de onderkoning uit de cultroman 'Heart of Darkness' van Joseph Conrad. In Coppola's 'Apocalypse now' mocht Marlon Brando in de huid van deze gemene halfgod kruipen. De met het godendom flirtende Fredrik had best een understudy kunnen zijn van de Hollywood grootheid! 

En... was Ulf Kvensler in een vorig leven niet actief in de film- en tv-wereld?!

★★★

Zo veel leugens - Adele Parks

Grote gevolgen beginnen bij kleine keuzes ! 

De leugens uit het laatste vertaalde boek van Adele Parks zijn vooral onwaarheden die ontstaan wanneer iemand het contact met de werkelijkheid verliest. Simon, één van beide hoofdpersonages, heeft zijn drankgebruik niet meer onder controle. Hij ziet vrouw en vrienden als tegenstanders die hem dwarsbomen. Zíj zijn het die liegen!

Na verloop van tijd is zijn vrouw Daisy, een ordelijke lerares met normen en waarden, de wanhoop nabij. Een alcoholverslaafde ziet zichzelf nooit als een probleem. Bovendien is Simon niet in staat tot flexibel denken en handelen. Uiteindelijk zal zijn gezin merken dat ook dronkemansleugens verwoestende gevolgen kunnen hebben!

Adele Parks kan uitstekend inkijkjes in 'the human condition' verwoorden. Toch leidt het uitpluizen van de psyche vaak tot wijdlopigheid. En helaas zit de verhouding tussen beschouwing en intrige ook scheef. In dit boek is er ontzettend weinig voortgang, een tekortkoming die onvermijdelijk tot eentonigheid leidt. 

In het tweede gedeelte gaat het tempo voorzichtig omhoog om te eindigen in een climax die je halfweg het boek al ziet aankomen. Daarom kan je niet anders dan concluderen dat in 'Zo veel leugens' de dynamiek ondermaats is en de voorspelbaarheid groot. 

Wil je een geslaagde thriller schrijven, dan zijn er tal van collega-auteurs die je de weg kunnen wijzen. Hen lezen volstaat. Wil je een niet-spannende roman schrijven, dan is er meer diepgang en originaliteit nodig. Maar ook in dit genre is het plot/de handeling van essentieel belang. 

Aan het eind blijft vooral het idee hangen dat onze samenleving overmatig drinken tolereert en zelfs faciliteert. In misdaadverhalen zie je daar een spiegel van: twee vrouwen die een terrasje doen gaan aan de rode wijn, bij een dinertje thuis wordt steevast een fles ontkurkt, stressmomenten worden weggespoeld met alcohol enz. Een koud glas bruiswater kan op een warme dag ook heerlijk smaken! 

★★1/2 

Poolcirkel - Liza Marklund

Mierzoete melodramatiek !

'Poolcirkel' is een jaloersmakende naam voor een boekenclub! Toch is het niet zo dat de belangstelling van het uit vier scholieren bestaande lezerskransje zich alleen maar voedt met ijskoude boeken. Hun - overigens niet onverdeelde - belangstelling voor Nabokov, Sjöwall en Wahlöö, Twain... steekt bovendien schril af tegen de macho platvloersheid van het afgelegen plaatsje Stenträsk in het hoge noorden van Zweden. Toch is ook de sfeer tussen de meiden lang niet altijd sereen. 

Als tientallen jaren later het lijk van de spoorloos verdwenen Sofia Hellsten - één van het viertal - gevonden wordt, stelt zich opnieuw de waarom-vraag en vooral de wie-vraag. Was er een onbeantwoorde liefde in het spel? Heeft één van de Amerikaanse militairen op de naburige basis zich misdragen? Of is een asielzoeker zijn zelfbeheersing kwijtgeraakt? De schuld buiten de eigen groep leggen voelt comfortabel... zeker voor Carina, het haantje-de-voorste van de leesclub, die lid is van een xenofobe politieke partij. 

Hoewel er een interessant verband is tussen de gekozen boeken en de achtergrond van de clubleden, is de literaire uitwerking ervan te mager. Met thema's zoals afkomst, wortels, zich een buitenstaander voelen, tienersex en schoonheid die voortkomt uit lijden, wordt te weinig gedaan om de lezer te ontroeren of op een andere manier te verbinden met deze fictiewereld. Het tegendeel is zelfs waar: de personages baden in afstotende melodramatiek. Daarom is ook de heldin van dit verhaal een stereotype creatie!

Ondanks de tot de verbeelding sprekende titel, is 'Poolcirkel' een boek om snel te vergeten! Over deze (spannende?) roman lees je dat hij een episch gedeelte heeft én een spanningslijn. Dat is een haast onmogelijke combinatie. BA Paris heeft dit concept al eens uitgeprobeerd. Intussen is de Brits-Franse schrijfster wijselijk teruggekeerd naar de stijl waarin ze uitblinkt. Helaas levert de manier waarop Liza Marklund werkt langdradigheid en slaperigheid op! Binnen het Scandi-genre wordt ze moeiteloos weggespeeld door een reeks topauteurs zoals Viveca Sten, Ulf Kvensler, Michaela Bley enz. 

★★  

Wie het eerst liegt - Ashley Elston

 Ook spionnen hebben een zachte kant !

Evie Porter, het scherpzinnige hoofdpersonage uit dit boek, is een spion. Dankzij identiteitsvervalsing en sluwheid manipuleert ze zich een weg door de bedrijfs- en politieke wereld. Aan het nietsvermoedende 'target' ontfutselt ze de informatie waarop een schimmige opdrachtgever wacht. 

Achterhalen op welke manier financieel expert Ryan Summer zijn bedrijf runt, is deze keer haar geheime missie. Ze is goed in wat ze doet... maar hoe goed? En zal ze voldoende emotionele afstand kunnen houden om haar werk tot een succesvol einde te brengen?

Het is slim gezien van Ashley Elston om haar spion een sensitieve kant mee te geven. Op die manier kan de lezer zich gevoelsmatig hechten aan Evie. Haar harde kern, die een logisch gevolg is van een kansloze jeugd, overtuigt evenzeer. De origami-zwanen die ze maakt drukken beide kanten van haar persoonlijkheid uit: fijnzinnigheid én bijtend happen. Op weg naar de ontknoping blaast haar overredingskracht je weg en wordt ze de overlever die je zelf zou willen zijn. Evie Porter is een onvergetelijk personage!

Origami-zwaan

Hoewel Asley Elston met 'Wie het eerst liegt' haar debuut maakt in de fictiewereld van de volwassen lezers, is er van een beginnersaanpak geen sprake. Wel integendeel! Ze beheerst de dialogen, de opbouw, de taal en stijl als de beste. Hoewel de kans erg klein is dat je haar personages in het echte leven tegen het lijf loopt, ervaar je ze als herkenbaar en geloofwaardig. Eén minpuntje: wonderboy Devon lijkt soms 'to good to be true'. Hij slaagt er net iets te vaak in om zich in een handomdraai en op de juiste locatie te laten inhuren als (undercover) ober. 

Ook de spanningszoeker komt van het begin tot het einde aan zijn trekken. Bovendien is het plot op een onderhoudende manier complex. Dankzij de kracht van haar vertelstem en de originele invalshoek stijgt ze boven andere getalenteerde collega's uit! Deze thriller is geknipt voor vrouwelijke geesten... met een mannelijk randje!

★★★★1/2

The yacht - Sarah Goodwin - HarperCollins Publishers

Keeping up appearances !

(Nog niet vertaald)

Studentenvriendschappen lijken soms voor altijd! Maar mensen veranderen. Ze maken carrière, sommigen halen zelfs het grote geld binnen. Zo is er Libby die het zich kan veroorloven om een nieuwjaarsparty te houden op een luxe jacht aan de Middellandse-Zee. Eén van de gasten is Hannah. Met haar doorsnee baan en weinig imponerende outfit valt ze bij de yups uit de toon. Als de drank en het witte poeder rondgaan, vallen morele grenzen weg en zorgt de groepsdynamiek voor een giftige sfeer. 

Toch is het wachten op de volgende ochtend, wanneer het jacht stuurloos op zee drijft, om de fatsoensmaskers helemaal te zien vallen. Bij het ventileren van stress en wanhoop krijgt grove, kwetsende taal de overhand. Als iedereen begrijpt dat geld in deze noodsituatie geen enkele waarde heeft, eist Hannah haar plaats in de groep op. Helaas zitten een aantal ego's daar niet op te wachten. 

In een plot gedreven thriller is de oplopende spanning een belangrijke graatmeter. Op dit vlak scoort Sarah Goodwin altijd hoog. Wie van nagelbijtend houdt komt bij haar aan zijn trekken. 'I couldn't turn my brain off', zegt Hannah en dat geldt evenzeer voor de lezer.

Zoals te verwachten breekt op het onbestuurbare yacht het pleuris uit! En net als in 'Gestrand' zorgen de uit de hand gelopen interacties tussen de groepsleden voor veel verliezers. In beide boeken wordt deze doeltreffende romantechniek gebruikt.

Sarah Goodwin staat ook bekend om het levendig oproepen van de zeer kleine kanten van de mens. Hoewel je weet dat onze soortgenoten in roofdieren kunnen veranderen, is de confrontatie met haar personages altijd heftig. In het gezelschap van deze getalenteerde auteur voel je de vernedering, het machtsvertoon en de machteloosheid alsof je midden in de groep staat. Op eenzelfde manier maakt ze de hoogspanning die haar personages ervaren inzichtelijk en invoelbaar. Bij Goodwin is de lezer nooit een buitenstaander! 

★★★★

Sterrenstof - Martine Kamphuis

Niet alles staat in de sterren geschreven !

Een kortverhaal met de titel 'Sterrenstof' maakt je nieuwsgierig! Kosmische deeltjes die om de zon en de sterren cirkelen horen toch bij wetenschap?

Als je ontdekt dat de meeste personages geloven dat er meer is tussen hemel en aarde, wordt veel duidelijk. Bovendien kan ruimtestof 's nachts licht geven. En licht is net wat deze initiatiefnemers van transcendente trainingssessies in hun glazen bol zien... 

Op Goeree-Overflakkee, aan het zuidelijke eind van de bijbelgordel, leven twee geloven naast - en soms ook tegenover - elkaar: de streng gereformeerden en zij die via 'het derde oog' tot innerlijke wijsheid willen komen. Daar tussenin staat Wynona Post, WP voor de vrienden, met haar rationele kijk op de werkelijkheid. Als ze op zoek gaat naar de omstandigheden rond een verdacht overlijden, leert ze welke weg naar haar eigen toekomst zal leiden.

In 'Sterrenstof' zit iets teveel voorspelbaarheid die bovendien onvoldoende gecounterd wordt door de ontknoping. De spanningsopbouw en de slotscène mochten een stuk pittiger. Wat dit kortverhaal betreft ligt de kracht van Martine Kamphuis bij het beschouwende. WP's recherchewerk valt mooi samen met het inzicht dat het kwaad niet van de ene naar de andere generatie hoeft doorgegeven te worden. Om dat te beseffen heb je geen 'derde oog' nodig!

★★★ 1/2