Als de oorlog voorbij is, kun je spelen !
Met een grootvader die op zondagmiddag zijn kinderen spannende verhalen vertelde en in de vakantie met zijn vrouw door Europa spoorde, is bij Carolijn Visser de appel niet ver van de boom gevallen. Toch is haar opa niet de spilfiguur van 'Broers' geworden. De levensweg van haar vader en zijn broers is, ook door de maatschappelijke ontwikkelingen van hun tijd, nog net iets fascinerender!
De natie staat op !
Het verhaal van Carolijns vader Ar en zijn broer Martin begint spectaculair! Om aan de Arbeitseinsatz van de nazi's te ontsnappen, sprongen beiden jongens in januari '45 uit een trein die op weg was naar Duitsland. Omdat het einde van de oorlog in zicht kwam, staat deze actie symbool voor het openbreken van de horizon en de vrijheid die daarmee gepaard ging.
Eerst was er nog de schaarste die weinig armslag toestond. De luxe warenhuisketen Bijenkorf moest enkele jaren geduld uitoefenen vooraleer de oude slogan 'De Bijenkorf heeft het', weer van onder het stof kon gehaald worden. Eind jaren '40 kreeg Martin, die designer was geworden, er een baan aangeboden als teamleider van de meubelafdeling. Intussen waren Martin en Ar al naar 'the place to be' van die tijd, Parijs, gereisd. Als je een lege broekzak had, kon je altijd liften.
The sky is the limit
Voor Ar was Frankrijk niet exotisch genoeg. Samen met zijn vrouw Sophie emigreerde hij naar Soerabaja waar hij een aanstelling kreeg bij de Javasche Bank. Met de gruwelen van de koloniale oorlog in gedachten en het nationalistische bewustzijn in het hart, probeerden zijn collega's Ar weg te pesten. Een paar jaar later was de wereldreiziger, een illusie armer, terug thuis.
Terwijl Martin en zijn partner Mia zich met huid en haar in de opbloeiende kunstwereld stortten, grote namen als Appel, Rietveld, Christo, Panamarenko en later zelfs de oud Luftwaffe-piloot Joseph Beuys ontmoetten en veel werken aankochten of ruilden, was broer Carel erin geslaagd om een carrière uit te bouwen als beeldhouwer. Na een moeilijke beginperiode, exposeerde hij op de Biennale van Venetië en op Documenta in Kassel. Als Martin uiteindelijk hoofdconservator van Boijmans van Beuningen wordt, kun je wel stellen dat de nazaten van opa Visser de kansen die de post '45-maatschappij boden, met beide handen hebben aangenomen!
Ontketende vrouwen
Gold dat ook voor de vrouwen? Zus Adria liet haar saaie verloofde staan en vertrok naar Curaçao, Martin en Mia deelden hun kunstdromen als gelijkwaardige partners, Ars vrouw Sophie gaf Engelse les in Soerabaja en gaf later lezingen over de achtergestelde positie van de Nederlandse vrouw. Dat een werkende echtgenote ook een goede moeder kon zijn, moest je in de jaren '60 nog bewijzen. Dat belette Sophie niet om in Middelburg, waar het gezin was gaan wonen, conrector te worden. Zij was een rolmodel!
In 'Broers' zie je dat er op de weg naar hun volwassenheid twee levensaders lopen. De eerste gaat terug naar de opvoeding die de nieuwsgierige en gecultiveerde grootvader hen meegaf. Hij schilderde en trok de wereld in. Bovendien stond deze bedrijfsleider voor de volharding die nodig is om je doelstellingen waar te maken. De tweede werd hen aangereikt door de tijdgeest die hongerig was en daarom vol initiatieven en durf zat. Terwijl Ar en Martin er ooit in geslaagd waren om uit een rijdende trein te springen, wisten zij en veel naoorlogse jongeren in een wagon te glippen die hen naar inspirerende landschappen bracht. Het lag in de lijn van de verwachtingen dat ook de voetstappen van Carolijn op een dappere manier haar blikveld zouden openen!
★★★★