Niet elke parel glimt !
'Angst managen: het is een essentiële vaardigheid voor de zeezeiler.'
Omdat mensen en boeken van structuur houden, heeft Eric Westerveld niet alleen zijn zeilavontuur gedeeld maar ook een tweedelijnsverhaal gecreëerd dat de eigen ervaring op een spiegelende manier doorkruist. Hierin speelt Christoffel Columbus de hoofdrol. Over hem zegt de auteur: 'Columbus is soms verstopt in de geschiedenis maar komt vaak weer tevoorschijn.' Dat laatste neemt de hedendaagse zeenomade graag voor zijn rekening. In het spoor van de ontdekkingsreiziger zeilt hij naar de overkant van de Atlantische oceaan waarvan de laatmiddeleeuwse admiraal dacht dat het de kusten van Azië waren.
Buigen maar niet barsten
In 'Westwaarts' wordt de ontdekkingsreiziger helemaal van onder het stof gehaald. Je leeft mee met de haast bovenmenselijke missie die hij voor zichzelf heeft bedacht: het eindeloos lobbyen bij de Portugese en Spaanse vorsten die zijn reizen moeten financieren, het mentale gevecht tegen officieren die hem van zijn troon willen stoten, de vaak mislukte pogingen om zijn bemanning, waaronder veroordeelde moordenaars en ander gespuis, in bedwang te houden en het hoofd bieden aan tegenslagen op zee en op de Caribische eilanden.
Voeg daar nog de gebrekkige kennis bij over de ligging van de continenten, de grootte van de aarde, weer, wind en orkaanseizoenen, en je krijgt samen met de bevelvoerder een punthoofd. Bovendien zijn de schepen niet altijd zeewaardig. Als de reizigers kolonisten worden, loopt de situatie helemaal uit de hand. De rouwdouwers gaan achter de inheemse vrouwen aan, schuwen het geweld niet en kunnen hun honger naar goud, net als de ontrouwe leidinggevenden, niet bedwingen. Columbus, die geen bestuurder is maar wel die rol moet spelen, krijgt de neuzen niet in dezelfde richting. Vanuit zijn machteloosheid en gekneed door de geplogenheden van zijn tijd, houdt ook hij de handen niet schoon.
In een fuik
Toch blijft hij koppig zijn doel achterna varen, ervan overtuigd dat westwaarts reizen hem naar de Mongoolse vorst en grondlegger van het Chinese Rijk zal brengen. De Grote Khan (spreek uit Chaan) zal hem vast vertellen over die andere Italiaanse ontdekkingsreiziger die hij op bezoek had: Marco Polo. De schrijver noemt de Genuees 'een doorzetter met tunnelvisie'. Denken met open vizier is niet echt aan hem besteed.
Wie dezelfde kant op vaart maar precies weet welke kusten en eilanden hij zal vinden, is Eric Westerveld. Toch glanst ook voor hem de 'Parelketting', een aaneenschakeling van kleine stukjes land (van Grenada tot de Maagdeneilanden), niet elke dag. De 'parels' zijn orkaangevoelig, huisvesten actieve vulkanen, verwelkomen gasten met bootgevaarlijke riffen en hebben turbulent vaarwater zoals 'de wasmachine' bij Grenada.
Niet voor watjes
Zeezeilers weten dat ze hun tanden op elkaar moeten zetten op hardship-momenten. Een beschadigde stag of andere averij, noodweer of grote schepen die op je afkomen zonder dat de stuurman je vraag om ruimte beantwoordt. 'We zitten als kaas in een tosti, met aan weerszijden honderden verlichte patrijspoorten', zo verwoordt Eric een aanval van nachtelijke angst. Op andere tijden wordt er heerlijk gechild, gekanood, gesnorkeld of gesmuld van een lokale maaltijd.
Toch mist dit boek aandacht voor mensen en hun samenleving. Een bezoek aan een slavenmuseum maakt deze leegte niet goed. Socializen gebeurt steevast in het clubhuis van de marina. Dat mag... maar waarom niet eens gaan buurten in het inheemse kroegje of op de markt? Eric is niet goed in het typeren van individuen. Bij een zeldzaam gesprek vraagt hij niet door. Zijn observaties zijn oppervlakkig. Zo vindt hij dat het carnaval van Trinidad dé identiteit van het land weergeeft. Dat lijkt erg kort door de bocht gedacht als je het hebt over een multi-ethnische maatschappij met een diversiteit aan historische wortels. En waarom niet eens proberen te achterhalen hoe de bewoners van de 'Départements d'Outre-Mer' (Martinique, Guadeloupe) hun band met moederland Frankrijk beleven? Zijn zij gelukkiger dan de eilanders die gebroken hebben met het Verenigd Koninkrijk of is vrijheid gelijk aan blijheid?
De vorm kan beter
Ook op het vlak van taal en stijl, laat de auteur steken vallen. Soms grammaticaal ('De bruine plakkaten hopen zich meestal op aan de oostkusten, gaat rotten en stinken op stranden...'), soms wat een vertaling betreft. De 'Nuestra-Señora-de-las-Nieves' is niet 'Onze Dame van de Sneeuw' maar 'Onze-Lieve-Vrouw-van-de-Sneeuw'. Hier is de schipper even vergeten dat de regio doordrenkt is van het katholieke geloof. Het kerstenen was een prioritair aspect van de fanatieke Spaanse veroveringsdrang.
De vorm kan beter
Ook op het vlak van taal en stijl, laat de auteur steken vallen. Soms grammaticaal ('De bruine plakkaten hopen zich meestal op aan de oostkusten, gaat rotten en stinken op stranden...'), soms wat een vertaling betreft. De 'Nuestra-Señora-de-las-Nieves' is niet 'Onze Dame van de Sneeuw' maar 'Onze-Lieve-Vrouw-van-de-Sneeuw'. Hier is de schipper even vergeten dat de regio doordrenkt is van het katholieke geloof. Het kerstenen was een prioritair aspect van de fanatieke Spaanse veroveringsdrang.
'Westwaarts' laat zich makkelijk vergelijken met de verliteratuurde wereldreis van Ben Rutte: 'Dit nemen ze ons niet meer af.' Als je beide stukken over de San Blas-eilanden naast elkaar legt, dan weet je wie de boeiendste vertelstem heeft, wie de beste stylist is, wie de meeste verbeelding heeft, wie filmische scènes kan schrijven. Bij Ben zit de lezer in de bijboot, een voorrecht dat Billy, hoe sympathiek ook, de lezende passagier onthoudt! Op het karveel van Columbus was er wel een plaatsje vrij!
★★★1/2
