Gerard Heineken - Annejet van der Zijl

De man die een steen verlegde in de rivier !

'Zoals gewoonlijk was Gerard er snel bij 

als het om nieuwigheden ging.'

In deze verhalende biografie over de founding father van het bierbedrijf Heineken plaatst Annejet van der Zijl een ambitieuze jonge hond in zijn generatie en zijn tijd.   

Wie jong is heeft de toekomst !

Toen Gerard Heineken in 1841 geboren werd, was van de Gouden 17de Eeuw alleen nog vergane glorie over. Door oorlogen, zwak bestuur en technische achterstand had de handelsnatie de aansluiting gemist met landen die vol inzetten op innovatie en industrialisering. Als Gerard 22 jaar later kiest voor het overnemen van een Amsterdamse brouwerij is dat een gedurfde keuze. Bier was bederfelijk, had veel zorg nodig en vond maar moeizaam zijn weg naar de klant. Toch past deze uitdaging bij hem en zijn goed opgeleide vrienden, een nieuwe generatie die de vastgeroeste standenmaatschappij zat is en de wereld wil bestormen.  

Gebruikmakend van het aantrekkende economische klimaat en de nieuwe technieken, zoals een revolutionair koelsysteem, krijgt de Heinekens Bierbrouwerij Maatschappij (HBM) de wind in de zeilen. Toch heeft de succesformule ook heel wat te maken met de niet-aflatende inzet en het zakeninstinct van directeur Gerard die berekende risico's niet uit de weg gaat. Ondernemen is durven maar ook strijden. Dat laatste kan zich afspelen in de bestuurskamer van zijn inmiddels gefuseerde onderneming, maar ook bij het te lijf gaan van stijgend grondwater als gevolg van slordige inpolderingswerkzaamheden in de buurt of bij stevige concurrentie uit Duitsland en van de Amstel-bierbrouwer. De HBM komt geregeld in zwaar weer terecht!   

De Belle Époque

Tussen de jonge ondernemingen en de stad ontstaat een wisselwerking. Met de organisatie van de Wereldtentoonstelling van 1883 zet Amsterdam zichzelf weer op de wereldkaart. Een nieuwe Gouden Eeuw breekt aan. Sloop- en bouwwerken volgen elkaar op, spoorverbindingen maken een einde aan de trekschuit, de bedrijfswinsten vloeien deels naar sociale en culturele projecten en het lagerbier met de forse schuimkraag vervangt het luxe herenbier. Industrie mag nooit stilstaan, vindt Gerard!

Hoewel Gerard Heineken geprezen wordt om zijn goedhartigheid, vergevingsgezindheid en talent voor vriendschap, wordt zijn reputatie danig geschaad door een aanhoudende lastercampagne van zijn schrijvende en publicerende schoonzus. De verbitterde Willy Tindal richt haar pijlen op de hele bourgeoisie maar vooral op haar familie. Haar in Trumpiaanse taal neergepende roddelboekjes vinden gretig aftrek in de stad. 'Waar rook is, is vuur' moeten veel lezers gedacht hebben. Wat eerder had het gerucht dat Gerard niet de biologische vader van zijn zoon was, zijn imago al een deuk bezorgd. Als hij in 1893 een plotse dood sterft, verdwijnt zijn nagedachtenis snel uit de familiegeschiedenis. Waren deze privé-aangelegenheden daar de oorzaak van? 'Alles lijkt in rook te zijn opgegaan, waarschijnlijk letterlijk, door één van de vele schoorstenen van Villa Heineken', schrijft zijn biografe met een ondertoon van spijt en gekwetst rechtvaardigheidsgevoel. 

Laat de doden opstaan !

Ook de herinnering aan heel bijzondere mensen kan snel vervliegen. Een aantal van hen wordt later, soms veel later, opnieuw in het licht gezet. Dat geldt, bijvoorbeeld, voor hen die het pad van Annejet van der Zijl kruisen. Zij kunnen rekenen op de precisie en het uithoudingsvermogen waarmee de historica zich door familiearchieven en andere bronnen heen werkt om hen het laatste woord te kunnen geven en... om de leergierigen onder ons op hun wenken te bedienen! 

'Een man met Ausdauer' zouden zijn Duits-Nederlandse voorouders over pionier Gerard zeggen. Geen enkele lezer zal hen tegenspreken! 

★★★★★

Moord op het landhuis - Matthew Costello Neil Richards

 Reken je niet te snel rijk !

'Een heel leven van boeken lezen 
was in een doorweekte brij veranderd.'

In een detectivereeks over een Engels dorp op een half uurtje rijden van Oxford, mag een enigszins bouwvallig landhuis met een geheime kamer niet ontbreken. Als op een nacht brand uitbreekt en de bejaarde bewoner het leven laat, heeft zijn mantelzorgster bedenkingen bij de omstandigheden rond zijn dood.   

Het geheim van de dode

Meteen schieten Jack en Sarah, de speurders uit het eerste deel (Moord aan de Thames), uit de startblokken. Terwijl de yank doet waarvoor hij is opgeleid, leert Sarah snel. Ze is niet bang voor onaangename confrontaties en durft lastige vragen te stellen. Met enig doordouwen krijgt het steeds beter ingewerkt stel verdachten en getuigen aan de praat. 

Het wordt snel duidelijk dat de drie kinderen niet samen door één deur kunnen en het getouwtrek om de erfenis in volle gang is. Maar welke weg leidt naar de waarheid? Is het misschien de trap naar de geheime kamer? Of moeten de detectives naar een ver verleden en een wereld die niet meer bestaat?

Vakkennis

Het is knap dat Costello en Richards de beperkte mogelijkheden die een novelle hun biedt, optimaal benutten. Al hun personages krijgen een gezicht en een achtergrond, de interactie tussen de speurders uit zich in prettig lezende dialogen, het tempo van het plot past netjes in het geringe aantal bladzijden en de stoffering is ruim voldoende om de aandacht van de lezer vast te houden. Voeg daarbij de ietwat magnetiserende sfeer die over deze verhalen hangt, en je wil altijd weer naar het volgende deel. Nog vierentwintig te gaan!

★★★

Moord aan de Thames - Neil Richards Matthew Costello

 Klassiek en Brits !

'Dit was vast heel vreemd voor hem,

alsof hij in een of andere gezellige Britse detectiveserie

 terechtgekomen was.'

Richards en Costello schrijven novelles, boekjes van minder dan honderd bladzijden. In dit genre kun je veel minder plotelementen en personages ontwikkelen. Ook de periode waarin het verhaal zich afspeelt is noodgedwongen korter en van een tweede plotlijn is al helemaal geen sprake. Toch is het de moeite waard om af en toe uit te zoeken wie binnen deze grenzen een onderhoudende en coherente intrige kan uitwerken.

Een Britse yank

Hou je van de Britse plattelandssfeer, dan kun je je overgeven aan één van de zesentwintig delen rond grafisch vormgever Sarah en de uit New York aangespoelde bootbewoner Jack die ooit een doorwinterde grootstadrechercheur was. Dankzij de tegenstellingen tussen hen vormen ze een ongewoon maar complementair speurdersduo. In dit eerste deel wordt Sammi, de jeugdvriendin van Sarah, dood aangetroffen op de oevers van de Thames. Omdat de conclusie 'zelfmoord' niet overtuigend klinkt, hebben de Yank en zijn maatje hun eerste zaak beet. 

Ook het dorp aan de rivier heeft een eigen karakter. Mensen die op elkaars lip leven, zijn voorzichtig met het delen van informatie of meningen. Bovendien leeft de gemeenschap van het watertoerisme. De enige politieagent houdt verontrustend nieuws dus bij voorkeur onder de pet. 

Leesplezier

'Moord aan de Thames' is een authentiek verhaal dat waardering verdient. Met deze levensechte personages, inspirerende setting en heel aardig recherchewerk zou dit auteursteam een volwassen detective kunnen schrijven. Als ze wat meer plotdraden hadden kunnen weven, was de ontknoping wellicht wat complexer en verrassender geweest. Ook de IT-vriend van Sarah, die gezicht noch stem krijgt, had zijn voordeel kunnen doen met een tweetal extra bladzijden. Zelfs een novelle moet die ruimte kunnen creëren. Toch nodigt dit kleine broertje van 'Midsummer Murders' uit tot het lezen van de vervolgdelen!

★★★

De oppas - Sophie Stava

Een doortrapte 'pas de deux' !

'Ik dacht dat dit de manier was 

om te maken dat mensen van me hielden.'

In 'De oppas' voeren twee vrouwen die van elkaar verschillen maar ook veel gemeen hebben, een rollenspel op waarbij ze heel wat te verliezen hebben.

Geen zondagskind

Als de pas ontslagen Sloane de nanny wordt van een welgesteld gezin in Brooklyn, hoopt ze weer voor enige tijd een vast inkomen te hebben. En omdat ze weet dat een sociale achtergrond met enig aanzien je helpt bij het krijgen van aandacht en waardering, is ze gewend geraakt aan verzinsels over haar leven. Zonder leugens zou ze het vaderloze kind zijn en de zielige, jonge vrouw met een behoeftige moeder.  

In haar ogen heeft de rijke Violet alles wat je maar kunt wensen, een woest aantrekkelijke man inbegrepen. Toch is ook Violet een beschadigd mens, stuk gemaakt door dominante ouders en hun verstikkende opvoeding. Zelfs mister perfect, Jay, heeft zijn onbetrouwbare kantjes. Ze is minstens zo eenzaam als Sloane, die de wat stijlvollere naam Caitlin heeft aangenomen, en vooral verzuurd. Toch merkt de nanny daar helemaal niets van. Ook Violet begrijpt de kunst van het acteren... en het bedenken van een uitgekookt stappenplan!

Personages tussen wit en zwart

Wat het verhaal van deze twee vrouwen echtheid geeft, is de vriendschap die ze voor elkaar voelen. Ze worden niet herleid tot karikaturen die helemaal samenvallen met hun listig draaiboek. Violet en Caitlin cirkelen als sterdansers in een 'pas de deux' om elkaar heen. Stava's choreografie over vriendschap en verraad overtuigt! Het bijna-zussen-gehalte wordt steeds sterker... tot andere emoties de bovenhand krijgen en het thrillerkarakter het plot overneemt. Na een iets te wijdlopige aanloop volgt een ontroerend slot met een verrassing van formaat op de laatste bladzijden. Ook bij deze ontknoping slaagt de schrijfster erin je genuanceerd naar haar personages te laten kijken.   

Hoewel een man de aanjager van deze intrige is, toont Sophie Stava aan dat vrouwen die zich willen bevrijden van hun verleden, niet noodzakelijk elkaars concurrenten zijn en niet hoeven te pleasen om geliefd te zijn. Of je, net als zij, bij zo'n ontvoogding het recht naar je hand mag zetten, daar hoef je niet lang over na te denken. Ontembare revanchegevoelens laat je best over aan de verbeelding van auteurs. Zij zullen ze wel in acceptabele fictiebanen leiden!

★★★★

Ontvolgd - Bregje Rebergen

Om de tuin geleid door schijnwerelden !

'Jouw tijd is gekomen om te doen 

waar we als man voor gemaakt zijn.'

In dit derde deel rond Officier van Justitie Rixt van Leeuwen daal je af naar het darkweb, de plek waar de gebruikelijke zoekmachines, zoals Google, geen toegang hebben. Het is het anonieme schuiloord van politieke activisten in dictatoriale landen maar ook van criminelen die in drugs of wapens handelen of van andere burgers die de omgangsvormen van onze samenleving niet willen respecteren. Een perfecte hang out, dus, voor thrillerpersonages!

Kassa, kassa !
Toch is het startschot van dit plot voor Beau, een ijdele en vooral ambitieuze influencer die zich voor het karretje laat spannen van haar manager en zijn vrienden uit de reclamebusiness. Je hoort de kassa al rinkelen! Ook voor haar partner, de AI-expert Arjen, is een dubieuze rol weggelegd. Als blijkt dat de mannen de afspraak met Beau erg vrij interpreteren, moet ze haar improvisatievermogen en weerbaarheid aanspreken om aan het langste eind te kunnen trekken. 

Omdat workaholic Rixt en haar team lange tijd de schijnwereld van de influencers niet van de echte kunnen onderscheiden, verliezen ze kostbare tijd. Dat de bravoure van de snelle jongens hen uiteindelijk de das omdoet, is een meevaller. Maar als de hachelijke situatie zich herhaalt, is het rechercheteam niet meer bereid om de handen uit de mouwen te steken... tot twee tieners een verband met het darkweb ontdekken. Rixt moet even slikken als ze beseft dat ze niet vertrouwd is met de Tor-browser en het surfen in de krochten van het internet. In deze high tech-maatschappij word je snel oud. Ook de AI-filmpjes van Arjen zijn bedoeld om te misleiden. En wat gezegd van de manipulatieve Beau? Toch ben je opgelucht dat ze een kat met zeven levens is!

Rechtsstaat onder druk
'Ontvolgd' is geen boek om blij van te worden. Rixt en haar medewerkers worden op snelheid gepakt. Als aan het eind van de rit het dossier wordt dichtgeklapt, valt er niet veel te juichen. Het s-woord van de Officier van Justitie is veelzeggend. Je kunt je niet voorstellen dat de spons meteen over de slaaparme nachten gaat. Of over de gebruikte financiële middelen. En als lezer ontkom je niet aan het idee dat de rechtsstaat sinds enige tijd wat wankel op de benen staat. Door het versmelten van boven- en ondergrond worden politie en justitie in een wurggreep genomen. 

Daarnaast is 'Ontvolgd' een aanklacht tegen het machogedrag van een flink aantal mannen. Dat kan zo maar ontaarden in agressie en misbruik van vrouwen. En als je onder de radar van het darkweb blijft, dan kun je onder gelijkgestemden lekker seksistisch schelden of sadistisch lachen om een afgetuigde vrouw. Met dit krachtig gecomponeerde verhaal heeft Bregje Rebergen niet alleen een uiterst onderhoudend plot afgeleverd maar ook een verontrustende vinger aan de pols van onze tijd gehouden!

★★★★★

Survival mind - Bernice Notenboom

 Leren lezen en schrijven in de wildernis !

Survival mind = 

'Weigeren om de barrières van het leven als barrières te zien!'

Een aantal mensen kan de uitdaging niet weerstaan om over fysieke en mentale grenzen te gaan. En een enkeling gaat daarin tot het uiterste, tot waar je de dood in de ogen kijkt. In haar nieuwste boek onderzoekt avonturierster Bernice Notenboom waarom iemand de hachelijkste omstandigheden overleeft en een ander niet. En dat heeft zelden met geluk te maken! 

Kom beslagen op het ijs!
In 'Survival mind' legt ze aan de hand van ervaringsverhalen uit over welke mentale eigenschappen, kennis en praktische vaardigheden je moet beschikken om jezelf te kunnen redden als de nood het hoogst is. En dat is heel wat: helder blijven nadenken, paniek geen kans geven, concentratie behouden, toepassen wat je geleerd hebt en, als je kunt, aan fawning doen. Hierbij gebruik je je lichaamstaal om een dier met een dreigende houding (beer, wolf...) ervan te overtuigen dat je te vertrouwen bent. Ook leken kunnen zich deze aanpak makkelijk toe-eigenen! Fawning, dat vleierij betekent, is trouwens een onterecht gebruikt woord. Vleierij is geen synoniem van respect. In dit geval probeer je niet alleen jezelf te beschermen maar druk je ook je liefde uit voor het dier dat nodeloos bang voor je is en daarom zijn 'stekels' opzet. Maak jezelf klein en de wolf zal zijn kop buigen en zijn staart tussen de poten leggen. Lees meer hierover in 'De wijsheid van wolven' van Elli Radinger.

Mocht de situatie toch uiterst kritiek zijn, dan is er altijd, zoals Jon, een bevriende avonturier, het noemt, een wormgat. Blijven geloven in een uitweg is de boodschap! Een toegewijde survival expert doet er natuurlijk alles aan om dramatische omstandigheden te vermijden. En dan kom je uit bij het vermogen om rationeel en positief te denken, samen te werken met je mede-explorers i.p.v. de competitie met hen aan te gaan (niet als een aap die zich op de borst klopt een berg oprennen), te volharden, te luisteren naar je instinct en de overlevingstechnieken om te zetten in concrete acties. Je moet kunnen denken: 'Wat ik nodig heb, kan ik zelf oplossen.'

Een vijandige omgeving
Welke rol deze eigenschappen spelen wordt duidelijk bij het lezen van verhalen uit de eerste hand. Bernice laat je naar water en koelte snakken in de gortdroge rotswoestijn van Utah, kennis maken met een Inuit-gezin in Arctisch Canada, waar je overleeft dankzij eindeloos geduld, humor en een subtiel oriëntatievermogen, en naar de hoogste berg ter wereld, de Everest, die schoonheid en genadeloosheid combineert en soms, in weerwil van de boeddhistische beschermingsrituelen, een menselijk offer vraagt.

'Welke mensen willen met doodsverachting een avontuur aangaan?' vraag je je af. 'Je wordt geboren als avonturier', is het antwoord van Bernice Notenboom. 'Er zit een verslavende kant aan expedities. Je leeft om iets geweldigs mee te maken.' Stel deze vraag aan monnik Geshe in het Nepalese bergdorp Pangboche (op 4.000m hoogte) en hij zal je zeggen dat hij het niet begrijpt. Boeddhisten zijn op zoek naar innerlijke rust, het zijn geen strebers. 

Zelfs voor thuisblijvers

Ook voor wie niet grensverleggend wil leven, is dit boek onderhoudend en leerrijk. Je eigen leven laten spiegelen in dat van anderen, levert altijd inzichten op. Misschien wil je toch vaker de natuur in, een betere balans vinden tussen het jachtige en sereniteit, overprikkeling en stilte, consumptie en ecologie. In 'Survival mind' kunnen zelfs details je verrassen. Zo kan cayennepeper je redding zijn bij extreme koude. En beschermt het vetweefsel in de hoge jukbeenderen de Inuit tegen diepvriestemperaturen. Hou er wel rekening mee dat je voor deze leunstoelexpeditie een kleine prijs betaalt in de vorm van angstdromen over tientallen meters diepe gletsjerspleten waarin mensen kunnen verdwijnen. Als dat je overkomt, heb je toch een dosis geluk nodig! Misschien is er dan wel een Indiase legerbrigade in de buurt...

★★★★1/2

Eén van ons - Lucy Clarke

Van de roze wolk gevallen !

'We waren degenen die haar op een sokkel hebben geplaatst.

En wij waren ook degenen die haar daar vanaf trokken.'

Uit de in het Nederlands vertaalde boeken van Lucy Clarke blijft je vooral 'Onderstroom' bij, een tropische vakantietocht die zijn idyllisch karakter langzaam maar zeker inruilt voor een dreigend, zelfs inktzwart avontuur. Als de maskers afvallen, kijk je diep in de onbetrouwbare lagen van de menselijke ziel. Toch maakt Lucy Clarke altijd ruimte vrij voor invoelbaarheid. De rugzak die sommigen met zich meedragen, kan behoorlijk belastend zijn!

Zeepbel

Zo is het ook in 'Eén van ons'. Op een droomlocatie in Griekenland vieren zes vriendinnen het aanstaande huwelijk van Lexi, de spilfiguur van het clubje. Met de hulp van ouzo en bubbels wordt er hard gezongen en wild gedanst. Je zou denken dat het leven een feest is. Maar als het ene dominosteentje valt, dan volgt de rest vanzelf. Er zijn te veel frustraties die hun weg naar buiten zoeken en hier en daar is er een rekening te vereffenen. 

Diverse thema's stofferen het plot: waarheid of leugen, pleasen of trouw zijn aan jezelf, bang zijn voor het onbekende of durven te gaan voor je dromen, moeder- en vaderschap, mannelijke superioriteit en natuurlijk escapisme tegenover werkelijkheid. 'Zoveel fantasieën, zo snel opgebouwd, zo snel verloren,' verzucht één van de vriendinnen.

Onbevredigend

Ondanks de cryptische verhaalelementen en het psychologische inzicht, blijft 'Eén van ons' te lang een lichtvoetig en wijdlopig boek, 448 bladzijden vol blauw water en 'wining and dining'! In vergelijking met 'Onderstroom' of 'De hike' wordt de spanning eindeloos uitgesteld en wordt ze nooit snijdend. De Clarke-formule wordt te breed uitgesmeerd. Helaas moet je vaststellen dat deze auteur veel beter kan en hopen dat de uitgeverij volgende keer een boek uitzoekt dat haar talent recht doet. Misschien komt haar nieuwste daarvoor in aanmerking (Engelstalige publicatie 09.04.26): 

★★★

De sluis - Yvo Kühling

 Hoe een dode eend je de das om doet!

'Sommige dingen weet je al zeker als je dertien bent.'

Klinkt 'Moord in de Groote (met twee o's) Zeesluis' niet een beetje als 'Moord op de Nijl' of 'Moord in de Oriënt-Express'? Bij Nour roept het onderzoek van haar vriendin, de 'investigative journalist' Tessel, naar de dood van schipper Wout de Bruin spontaan deze Agatha Christie-associatie op. Met de hulp van je verbeelding zou je kunnen zeggen dat Tessel als een hedendaagse Hercule Poirot alle betrokkenen lastige, ter zake doende vragen stelt. Omdat ze nog net niet student-af is, wordt dit haar vuurdoop. Maar een luis in de pels kan ver geraken!  

Hier zit een reukje aan

Als er in een defecte sluiskamer een aantal vaartuigen de nacht moet doorbrengen, blijkt er de volgende ochtend een booteigenaar overleden te zijn. In de ogen van de aanwezige Tessel komen de autoriteiten - politie en burgemeester - te snel tot de conclusie dat gemeenteraadslid en groene architect Wout de Bruin aan een hartaanval bezweken is. Motieven om hem uit de weg te willen ruimen liggen voor het grijpen: geldbeluste bouwondernemers, politieke tegenstanders of een kandidaat die de prestigieuze functie van Muiderkringbaljuw van hem wil overnemen. Deze op een middeleeuwse traditie gestoelde eretitel heeft in sommige families rond het IJmeer een bijzondere betekenis. Maar de proloog van dit avontuur is voor een dode eend...

Al snel valt het op dat Yvo Kühling erg goed overweg kan met de meiden uit dit boek. Tessel deelt een huis en nog meer met drie hartsvriendinnen. Je zou zweren dat hun dialogen door een vrouwelijke ghostwriter geschreven werden. Zo is er, bijvoorbeeld, deze quote van Frederiek: 'Waar ik bij jongens überhaupt op afknap, is dat ze de hele tijd aan het woord zijn. Allemaal zo vol van zichzelf en ervan uitgaan dat ik dat allemaal wil horen.' Toch kan deze verteller ook in een handomdraai overschakelen naar weetjes die een jongensbrein graag opslaat. Zoals daar zijn: de historische waterlinie, de afvoergemalen uit de voorbije eeuwen, het functioneren van hedendaagse sluizen, de geschiedenis van het Muiderslot en het sterke koolstofmonoxideverhaal aan het eind. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat vrouwelijke lezers hier moeite mee hebben...

 

Meer dan genietbaar ! 

Verder blinkt deze detective nog uit in originaliteit, plotelementen, een bijzondere dochter-moeder- en zoon-vaderrelatie, een ontroerende bammetjes-versiertruc van Wout en Pien, vreemde badeendjes en een spanningsveld dat levend gehouden wordt door de deadline van de eindscriptie die berust op de zoektocht van Tessel naar de waarheid. Op die hobbelige weg komt ze vaak dicht bij de ontknoping zonder ze te kunnen aanraken. Toch kun je ook tenenkrommend ver komen!

Maar wat zorgt ervoor dat je Yvo Kühling zo'n prettig gezelschap vindt? Dat heeft iets met de toonzetting te maken, met een gedoseerde lichtvoetigheid die je weer aan Agatha Christie doet denken. Misschien heeft zij toch zijn schrijvershand even aangeraakt!

★★★★