Verder dan vrijheid - Tamar Valkenier

 Een vrouw van vééél !

'Een goed leven is doorspekt met mensen, 

dieren en gebieden waaraan je je hecht.'

Tamar Valkenier is voltijds avonturier. Ze reist per fiets, te voet, te paard, per ezel, met een kameel, op ski's of op schaatsen. Geen bestemming is te ver, geen klimaat te bar of te heet, geen berenbos te eng, geen hoogvlakte te desolaat, geen vulkaankrater te beangstigend... deze sterrenchef-psycholoog-criminoloog-saxofonist-wildernisreisgids en nog veel meer, heeft een hardnekkige 'lust for life' die ze, om de thuisblijvers te plezieren, omtovert in niet te missen leunstoelreizen! 'Verder dan vrijheid' is de opvolger van 'Full-time avonturier'.

Wie beleefd is mag blijven

Tussen het eerste en tweede boek heeft Tamar niet alleen een fysieke route maar ook een mentale weg afgelegd. 'Rijk in geld ruilde ik in voor rijk in tijd', was al snel haar motto. Maar gaandeweg eist het 'steeds groter wordend sociaal kapitaal' een plek op in haar omzwervingen. Dat merk je, bijvoorbeeld, als ze in het gezelschap van kameel 'Einstein' door Nederland trekt. Het nieuwsgierige en aaibare beest trekt voortdurend medestappers aan en is overal welkom. Hij overnacht op kinder- en zorgboerderijen of bij mensen met een grasveldje. Op het plassen in een boerderijkeuken en het eten van hapjes siergras na, respecteert hij perfect onze omgangsvormen. In het spoor van haar harige maatje maakt Tamar kortstondige en langere-termijn-vrienden... zoals Tjeerd.

Voor de spannendste reis uit dit tweede boek moet je Tamar naar IJsland volgen, het land met dertig actieve vulkanen en 11% gletsjerijs. De Askja-vuurberg met een steeds heter wordende krater van acht kilometer, lijkt het belangrijkste obstakel te worden op de voettocht van het oosten naar het westen. Een stoere spitsbroeder zou welkom zijn. Gelukkig wil Tjeerd mee! 

De Askja is van plan zijn duivels te ontbinden! Op de helling stormt het. De ene voet voor de andere zetten vraagt om een helse inspanning. 'Alsof we mieren zijn in een wereld gemaakt voor reuzen', beseft Tamar. Terwijl de volgende trekkershut uren verderop ligt en misschien gesloten of leeg is, slinkt de watervoorraad onrustwekkend. Als er bovendien een zandstorm opsteekt, de tent lekt als een zeef, de schoenzolen van Tjeerd hun beste tijd gehad hebben en er aardig wat sneeuw in aantocht is, moeten deze geharde avonturiers zich afvragen of ze opgewassen zijn tegen de kilometers die voor hen liggen.

Nomadische gastvrijheid

Maar ook in deze bar-en-boze omgeving is er menselijke en letterlijke warmte. Een stel in een omgebouwde truck nodigt hen uit voor een wijntje bij een behaaglijk snorrende kachel. Toch vindt de naar verbinding verlangende reizigster haar dierbaarste verwanten bij de nomaden in West-Mongolië. Samen met de paarden en de adelaars op vossenjacht gaan en in de vilten joert - de nomadentent - een wodka delen, haalt de banden aan. Elk jaar met open hart terugkeren, maakt ze misschien wel onverbrekelijk! 

Ondanks de wereldwijd gedeelde ervaringen met bijbehorende emoties en knuffels, heeft Tamar last van somberheid. Haar grote liefde Dave wordt gevangengehouden in de Australische corona-lockdown. Maar ook binnen het idee van open grenzen blijft hun toekomstperspectief vaag. 'Kan liefde naast vrijheid bestaan? vraagt ze zich al te vaak af. 'Vooral als de hele wereld je speeltuin is.' 

Veel literair talent!

Met 'Verder dan vrijheid' heeft Tamar Valkenier haar fans opnieuw bij het nekvel gegrepen! Ze lokt haar lezers mee, houdt hun een spiegel voor en raakt hen in hun ziel. Ook heeft ze de techniek van het vertellen in de vingers: het hoofdpersonage maakt een ontwikkeling door, voert een innerlijke strijd, geeft een inkijkje in de eigen gedachtegangen en de relaties met anderen. En de setting is uiteraard overrompelend. 

Zelfs over de taal en de stijl kun je alleen maar lovend zijn. Een kleine greep uit haar metaforen:

'Onder deze schoenen klinkt het vulkanische gruis alsof we op verbrande suiker lopen.'

(over een krater) 'Er hangt een onwerkelijke stilte als in het binnenste van een kathedraal.'

'Als een afgedankte slaapmuts ligt de Tungnafellsjökull-gletsjer op een actieve vulkaan gedrukt.'

Dit heet op je wenken bediend worden. Hier past dankbaarheid!

★★★★★

Het uur van de dood - Kjell Eriksson

Tobberige Zweedse traagheid ! 

'We hebben niet allemaal zo'n lichte kijk op gerechtigheid.'

Net zoals de hovenier die hij ook is, besteedt Kjell Eriksson zorgvuldige en gedetailleerde aandacht aan zijn schrijfstijl. Dat is meteen zijn handelsmerk. Of de overige literaire technieken van dezelfde kwaliteit zijn, mag hij bewijzen in 'Het uur van de dood'. 

Wonen aan de Botnische golf

Gräsö is een eiland met twee gezichten. De winteraanblik is er een van stilte, locals, traditie en een dominee die ook psycholoog is. Het zomergezicht toont een veelvoud aan mensen, vaak luidruchtige vakantiegangers, jetski's en irritatie bij de gewortelde bewoners. Onder de vier-seizoenen-eilanders vind je blijvers en vertrekkers. Bij de eerste categorie hoort 'Bliksem', het jeugdvriendje van Cecilia dat het fijne weet van de fauna, de flora en de oude ambachten. 'Cici', daarentegen, hoort bij degenen die de horizon opengooien, de onrustigen, de durvers. Adrian, een malafide ondernemer, is nog een meer uitgesproken wereldburger. 

Nadat haar grote liefde Casper in verdachte omstandigheden de dood vond en er ook naar haar gewezen werd tijdens het wikken en wegen van de mogelijke dader, dook Cecilia jarenlang onder in Portugal. Nu is ze terug, met een hart vol bitterheid en wraakgevoelens, ook ten opzichte van haar ouders die disfunctioneel gedrag vertonen. 

Neerslachtigheid

De personages van Kjell Eriksson zijn goed in het zich slecht voelen, in diep in het glas kijken, in dwepen met donkere gedachten. 'Soms kon Ann hem voelen, die angst om alleen achter te blijven, in een wereld zonder menselijke aanwezigheid... omgeven door zwijgende natuur', zo laat de auteur de ex-politievrouw mijmeren. Zou iemand van ons ooit zo praten over een aardbol met 8 miljard mensen?! Misschien een dolende ziel die ver in zijn innerlijke grot is afgedaald...

 

Hoewel het lang geleden is dat regisseur Ingmar Bergman furore maakte, zweeft zijn geest over deze Gräsö-bladzijden. Sommigen van ons zullen zich het zwaarmoedig kijken van Liv Ullmann en Ingrid Bergman in 'Herfstsonate' nog herinneren. De iconische filmmaker was een somberende man, die zich verloor in getob over sterfelijkheid, schuldgevoelens en teleurstellende relaties. Die thema's vind je ook terug in 'Het uur van de dood'. 

In slow motion

Ook al is hij geen uitzonderlijke literator, toch mag je over Kjell Eriksson zeggen dat hij geknipt is om een eilandsfeer op te roepen. De vogels, de rietkragen en de diversiteit aan vlinders gedijen onder zijn sfeervolle pen. Een ambachtsman met pensioen die zegt voor altijd smid te zijn, laat hij samenvallen met het bijna stilstaan van de tijd. Maar als de Gräsö-traagheid in het plot blijft hangen, dan mist de roman een onmisbaar kenmerk: de handeling. Ook in dit nieuwste boek is de auteur in het Scandi-bedje ziek. Een lezer is meer dan een stapper die met de verrekijker naar een kwikstaart of een aalscholver tuurt. Zelfs de krijsende meeuwen die volgens het volksgeloof de dood zouden voorvoelen, kunnen de spanningsboog en de ontwikkeling van de - haast bevroren - personages niet aanzwengelen!

★★★

Bitterzoet - Katrin Juliusdottir

Een Viking onwaardig ! 

'Ik dacht dat het me gelukt was 

een goed mens van hem te maken.'

Bij het schrijven van de misdaadroman 'Reykjavik' (2024) hebben Ragnar Jónasson en de oud-premier van IJsland, Katrin Jakobsdóttir, hun krachten gebundeld. Die samenwerking heeft een boeiend en veelzijdig plot opgeleverd dat meteen het voorlopige hoogtepunt van Jónassons œuvre is. De maatschappelijke laag die uit de ervaringswereld van de politica komt heeft hier een groot aandeel in. 

Een nieuwe stem

Misschien heeft dit literaire uitstapje de oud-minister van Financiën en Economie, Katrin Juliusdóttir, aangespoord tot het publiceren van haar debuut 'Bitterzoet'. Hierin speelt een vermoorde ambtenaar en vastgoedfraudeur de hoofdrol. Zolang hij leefde kon Óttar teren op het imago van charismatische, intelligente burger voor wie zelfs een politieke carrière tot de mogelijkheden behoorde. 

Tijdens het onderzoek naar de dader blijkt deze populist met de hulp van voorkennis en een stroman geld te hebben weggesluisd naar een witwasparadijs. Zou hij daarbij iemand zozeer tegen de haren hebben ingestreken dat het zijn dood is geworden? Of moet de reden in de privésfeer worden gezocht? Hoe het ook zij, het lijkt er niet op dat hij zijn historische naam, die loyaliteit betekent, eer heeft aangedaan! 

Een zwaktebod

In 'Bitterzoet' strijden twee verhaallijnen om de aandacht van de lezer en dus met elkaar. Het principe van de hoofdlijn en het subplot wordt dus niet gerespecteerd. Omdat beide paden elkaar aan het slot niet ontmoeten, heeft de auteur de familietragedie van rechercheur Sigurdís met een zwaai van het toverstokje laten eindigen. Dat heet met de handen in het haar zitten...

Dit boek lijdt aan te veel tekorten: een tergend trage voortgang, zwakke, clichématige plotelementen, gebrek aan interactie tussen de personages, nodeloze uitweidingen. Zelfs het onderzoek is ondermaats. Bovendien lees je over het recherchewerk in plaats van te worden meegenomen naar de hobbels en de twijfels van het politieteam. Hoe beperkt het romantechnische inzicht van deze schrijfster is, bewijst ook het uitje van Sigurdís en collega Unnar die gezellig keuvelend door Brussel lopen en zich verwonderen over de Art Deco-stijl van de stadsarchitectuur. Dan zijn er zo'n 70% van de bladzijden gelezen.

Onvoorstelbaar

Als er toch iets is dat je nog meer verbijstert dan de opgesomde gebreken, dan is het het naïeve taalgebruik van Sigurdís. Ze zet zichzelf neer als een kneusje dat om het respect van haar chef bedelt. Ze mag niets en ze wil wat. Op zijn beurt slaat hij een belerende, zelfs betuttelende toon aan. Dat gebeurt dus in een land dat bekend staat om zijn hoge niveau van gendergelijkheid! Hier verkleutert het verhaal.

Helaas moet je concluderen dat 'Bitterzoet' een zoutloos en zwalpend boek is. Waarom wordt een mislukte poging tot schrijven uitgegeven in een zichzelf respecterend land? Dan moet je toch denken aan een rinkelende kassa en de verwachting dat het manuscript zal meesurfen op de populariteit van het genre!

★

Wat we vergeten - Dana Smit

 Het onbegrepen vak van rechercheur !

'Gewone dagen zijn voor gewone mensen.'

Van onverwachte telefoontjes, die een pijnlijke ervaring uit het verleden wakker schudden, kun je erg schrikken. Dat overkomt de voormalige politievrouw Kaia wanneer haar Londense ex-collega Oliver voorstelt om terug te keren naar het oude nest: de Metropolitan Police (MET).  

In het hol van de leeuw

Omdat haar vertrek, zeven jaar geleden, een traumatische nasmaak heeft achtergelaten, besluit ze de uitnodiging te aanvaarden. Maar het weerzien valt niet mee. Deze keer maakt ze deel uit van het Major Investigation Team, de afdeling die moordzaken probeert op te lossen. Daar wacht haar de confrontatie met de verdwijning van Meryl Hayes, een goede bekende die opgroeide in een gezin met huiselijk geweld. Van haar is nu... een oog gevonden. Bovendien moet Kaia optornen tegen de olifantenhuid en de bazigheid van de haantjes in haar omgeving.

 

In de loop van het plot wordt het duidelijk dat Dana Smit haar kennis en inzichten als rechercheur in de Britse hoofdstad literair verzilverd heeft. Maar daar hoort ook heel wat frustratie bij. Teamleden zoals Kahir en Frank morren over het verhoren van verdachten of gesprekken met getuigen die tot weinig of niets leiden en zelfs onbetrouwbaar kunnen zijn, over onderzoeksantwoorden die met 'misschien' beginnen of over verdachten die ze moeten laten gaan bij gebrek aan hard bewijs. Kahir noemt dit 'een groot verschil tussen weten en bewijzen'. 'Niemand snapt het, hé', zucht collega Frank. 'Alles wat we meemaken. Alleen wij snappen het.' 

Boeven zijn moeilijk te vatten

In het geval van huiselijk geweld komt het vaak voor dat het slachtoffer uit angst niet wil getuigen. Dan heb je geen juridische poot om op te staan. Dat heeft Kaia jaren geleden mogen ervaren. In 'Wat we vergeten' krijgen trouwens meer maatschappelijke kwesties aandacht. Zo is er de theorie van de wraakzuchtige dader die, volgens haar wijsheid, bijna nooit proportioneel te werk gaat maar wild om zich heen slaat. Ook die reactie maakt recherchewerk erg ingewikkeld. Bijna is de knoop van dit plot niet te ontwarren. 

Zoals je mag verwachten is alleen de beste Kaia in staat om de impasse te doorbreken én de juiste persoon te beschuldigen. Dit is een vrouw met bravoure! Toch krijgt ze een draai om de oren van Kahir. 'Ook goed bedoelde corruptie is corruptie', zo klinkt het bits. Daar moet zij nog even over nadenken...

Een kwaliteit kan ook een nadeel zijn

'Wat we vergeten' is dus een boek dat rijk is aan ideeën en kritische inkijkjes in mens en wereld. Maar het is net dit uitgangspunt dat verantwoordelijk is voor de ellenlange en iets te vaak aanwezige dialogen. Ook de beschouwende uitleggerigheid remt de dynamiek van de handeling af. Dit is een overgestoffeerd verhaal van een auteur die te veel hooi op de vork heeft genomen. Té goed en té volledig willen zijn is een valkuil voor een fictieschrijver. College geven is een ander vak. Minder delen en meer doseren is de boodschap! De beste collega's wijzen je de weg. 

★★★1/2

Het Rembrandtmysterie - Mijke van Rijn

 Aan wie behoort de kunst ?

Als je een nazaat bent van de broer van Rembrandt van Rijn, dan moet je haast wel enige creativiteit in de vingers hebben. Je hoeft daarom geen penseel te kunnen hanteren, een pen kan ook overweg met verbeelding. En als je 17de-eeuwse schilderijen van een grote meester wil verbinden met een hedendaags rechercheonderzoek, dan is het stelen van kunstwerken uit musea een dankbare bron van inspiratie. Voeg daarbij nog twee aan elkaar gewaagde politievrouwen en je hebt bouwstenen die een plot kunnen dragen. 

Een dader onder de radar

Wanneer een collectie juwelen die ooit aan Saskia Uylenburgh, de eerste vrouw van Rembrandt, hebben toebehoord, tijdens een transport naar het Rijksmuseum spoorloos verdwijnt, krijgen Filly en Sarah te maken met een dossier dat lang hermetisch gesloten blijft. Hoewel ze schilderijen, sieraden, namen van criminelen en steden op de wereldkaart met elkaar in verband kunnen brengen, geeft het onderzoek de waarheid niet prijs. Pas als ze ontdekken wie het meeste belang heeft bij het in handen krijgen van de buit, valt de puzzel in elkaar. De dader is iemand met een eigen logica en moraal die de lezer maar vooral Sarah overrompelt. 

Deze speurneus steelt trouwens voortdurend de show. Als je haar wilt definiëren is de uitdrukking 'buiten de lijntjes kleuren' een understatement. Ze gebruikt haar getrainde lichaam en wapen op een efficiënte maar tegelijkertijd ongeoorloofde manier. Voorbeelden hiervan zouden spoilers zijn. Bovendien schuwt ze een verkleedpartij of een ander theaterstukje niet. Ze is dan ook meer een fictiefiguur dan een rechercheur die je in een politiebureau tegen het lijf zou kunnen lopen.   

Vrouwen in de kou

In dit grondig geresearchte boek kun je met heel wat lijntjes meelopen. Zo krijg je een toelichting bij de werken van Rembrandt, kun je je verplaatsen in de drie vrouwen van de grootmeester, de geplogenheden van die tijd en spraakmakende kunstroven die, onder meer, aantonen dat het British Museum de afgelopen honderd jaar zo lek als een mandje was. Dat geldt trouwens ook voor het Louvre van waar in 2025 de Franse kroonjuwelen in zeven minuten van eigenaar verwisselden! 

Toch blijft inhoudelijk vooral het verhaal van Geertje hangen. Toen deze met Rembrandt samenlevende vrouw aan de kant werd geschoven, ging ze via juridische weg haar zaak bepleiten maar kon in de door mannen gedomineerde maatschappij geen vuist maken. De gelauwerde schilder stuurde Geertje, die de zoon uit zijn eerste huwelijk had opgevoed, naar een tuchthuis waar je als goedkope arbeidskracht werd uitgebuit. 

Niet altijd behapbaar

Hoewel je dus een onderhoudend verhaal mag verwachten, overleven de laatste hoofdstukken de kritische meetlat niet. Op deze bladzijden word je overstelpt door een eindeloze reeks feiten en verbanden met of zonder details. Je krijgt de indruk dat het plot opnieuw verteld wordt maar dan vanuit een ander perspectief. Het boek barst uit zijn voegen en van dosering is geen sprake meer. 'Less is more'! Wat de afbakening van dit (en andere) onderwerp(en) betreft, kun je, bijvoorbeeld, bij Simone van der Vlugt terecht. Zij sneed een stukje uit deze uitpuilende taart en beperkte zich in 'Schilderslief' tot het leven van Geertje.

★★★★

Solo avonturier - Roos Freije

Een verkleumende zomer in Samiland ! 

'De routines voelen niet aan als sleur 

maar juist als een ultieme vorm van vrijheid.'

Heel wat verhalen beginnen met: Er was eens...! Ook het verhaal van Roos Freije. 

Er was eens een jonge vrouw die niet meer kon lopen en bang was dat ze nooit meer zou kunnen stappen. De medische specialisten vonden geen antwoord. Toen Roos haar emoties begon toe te laten en zich niet meer richtte op wat anderen van haar verwachtten, ging haar fysieke conditie er steeds meer op vooruit. Het niet functioneren van haar lichaam had een psychosomatische oorzaak. Bij dat inzicht hoorde ook een ommezwaai in haar manier van leven. Voor de onbevredigende kantoorbaan kwam een staptocht van 440km door het ruige noorden van Zweden in de plaats. 

Geen zondagsuitje

'Een lange afstandswandeling is geen vakantie', schrijft Roos. 'Ze verandert je als mens.' Om dat te laten gebeuren, heb je confrontaties, ontdekkingen en soms uitdagingen nodig. Aan deze voorwaarden is er geen gebrek op de Kungsleden-route. De eerste week wordt de hitte (de opwarming heeft ook het noorden van Europa bereikt) verdreven door onweders. Omdat er veel gesmolten sneeuw is, moeten er meer brede rivieren overgestoken worden met een pont... of, vaker nog, al roeiend in een kano. Een krachtige stroming en sterke wind maken er topsport van! Met behulp van een gezichtsbedekkend insectennetje moet Roos zich in dit muggenwalhalla staande houden. 

Als ze zich over keienpaden en met planken bedekte moerasgrond, moet voortbewegen, worden de kilometers en de dagen lang. Een rugzak van zo'n vijftien kilo helpt het ritme ook niet vooruit. En na een aantal uitputtende etappes kun je getroffen worden door 'hiker hunger', een niet te stillen hongergevoel dat een gevolg is van een negatieve energiebalans. Op zo'n moment zet Roos de tegenaanval in, gewapend met chocoladerepen en calorierijke wraps met pindakaas. 

Hoeveel kun je hebben?

Tijdens de laatste etappes wordt haar volharding nog meer op de proef gesteld. Dan steken stormen op met windkracht vijf tot tien. Bovendien daalt de temperatuur tot het vriespunt of lager. Op de tent vormen zich laagjes ijs. En haar vingers vragen om drie paar handschoenen. Waarom het tentzeil en de wandelstokken niet de lucht ingaan en zijzelf niet opstijgt, is een raadsel...

Gelukkig worden al deze ontberingen voor een groot stuk gecompenseerd door de indrukwekkende omgeving. Bergen weerspiegelen in helderblauwe rivieren, het uitzicht na een lange klim is overweldigend, Roos wordt wakker in een schilderij met een gletsjer aan de horizon, ze loopt langs watervallen en strandjes, door bossen en valleien... en ziet honderden rendieren! 

Hoe meer kilometers hoe lichter

Omdat de lange staptochten uitnodigen tot reflecties, krijgt ze een heldere kijk op zichzelf. Het verbaast haar hoe licht haar hoofd voelt als ze op pad is. Ook 's avonds is ze veel minder moe dan na een kantoordag. Ze beseft hoe weinig er nodig is om zich gelukkig te voelen. Toch piekert ze ook over het onveiligheidsgevoel dat single vrouwen niet vaak verlaat. Als je wildkampeert of door een bos loopt, ontsnap je niet aan angstgedachten. Je kunt zomaar oog in oog staan met een man die de slechtste bedoelingen heeft. Om haar verbeelding de kop in te drukken, is Roos gestopt met het lezen van thrillers en het bekijken van misdaadseries. Is dat niet jammer, zeker omdat de naam Freije oud-Nederlands is voor 'vrij' of 'bevrijd'?    

Om dit verhelderende boek te wegen zou je het in de context moeten plaatsen van de beste verhalen over het lopen van lange afstanden. En dan valt je toch één euvel op. Wil je een vertelling echt tot leven brengen, dan heb je personages nodig. In 'Solo avonturier' ontmoet je medestappers zoals Sandra, Liz, Gijs, Hannah... maar je leert ze niet kennen. Je krijgt niet veel meer mee dan wat informatie over een sabbatical, het opzeggen van een vaste baan of het ondernemerschap. Vlakke karakters beroeren de lezer niet. 

Literatuur heeft eigen wetten

Een beklijvend ervaringsboek is - op een uitzondering na - meer dan een solo-onderneming! Dat heeft collega-auteur Twan Huys goed begrepen toen hij zijn voettochten op papier zette. In het 'Droompad' is hij er zelfs in geslaagd om de plotacteurs te laten opgaan in zijn wandelpassie. En dan is er nog Mariska van der Klis, die over het pelgrimspad naar Santiago de Compostela liep. Zij heeft de emotionele rugzak van haar 'fellow travelers' doorgegeven. Deze ontwrichte levens grijpen je naar de keel en bezorgen je onvergetelijke leesmomenten. 

Hoewel er van enige overstoffering en zelfs herhalingen sprake is, verrijken de talrijke reflecties dit Zweedse avontuur maar dragen het niet. Een literaire reis vraagt om andere criteria dan een reis over de wereld!

★★★1/2

Verhalen van de dierenambulance - Kirsten Dorrestijn

Van de grasparkiet tot de bully XL ! 

'Jongeren willen tegenwoordig alleen maar geld verdienen 

terwijl waardering veel belangrijker is.'

Dieren horen bij mensen en mensen bij dieren! Onze leefruimtes grenzen immers aan elkaar of vallen samen. Daarom hebben we de morele taak om te zorgen voor de vertrouwde twee- en viervoeters maar ook voor de reptielen en amfibieën in nood. Voor dieren met of zonder eigenaar kan de dierenambulance veel betekenen. Honden, katten, (water)(roof)vogels, egels, holenuilen, slangen... voor allemaal is er een gepaste opvang. Er zijn zo'n 90 lokale organisaties over het hele land.

Veel kennis en expertise
Dankzij het verhalende boek van Kirsten Dorrestijn krijg je een blik achter de schermen die je veel verder brengt dan de vertederende tv-spotjes. De ambulances rijden uit om dieren te redden of ze uit hun lijden te verlossen. Soms komen ze te laat, dan helpt een couveuse of dierenarts niet meer. Het leed verzachten is het enige wat dan nog overblijft. Toch is de opvang op de basis of bij gespecialiseerde toevluchtsoorden zoals de egelopvang in Zoetermeer of het vissenasiel in Sliedrecht, van grote kwaliteit. 

Het verbaast hoe ver de kennis van de medewerkers reikt! Zij weten je te vertellen dat waterschildpadden water nodig hebben om hun eten door te slikken terwijl landschildpadden een laag bakje water nodig hebben om niet te verdrinken. En als je een pauw moet vangen, zet je een beschermende bril op. De elegante siervogel heeft klauwen als een grote hand! Dit boek gaat vaak over details die het verschil kunnen maken. 

Emotionele betrokkenheid
'Het meeste dierenleed dat ik tegenkom wordt veroorzaakt door mensen', vertelt vrijwilliger Jurre. Dan moet je in de eerste plaats denken aan het verkeer maar ook aan glasramen, visgerei, verwaarlozing en mishandeling. Als het dierenleed groot is, moet je het hoofd koel houden. Dat kan de oud-militair Arnaut als de beste. Hij heeft voor hetere vuren gestaan. 

Alle medewerkers hebben hun eigen achtergrond en persoonlijkheid. Ambulancebestuurder Eline, die ooit redacteur was bij de overheid, wordt blij van beestjes die opknappen, van een politieagent die haar groet of een oude dame die haar een chocolaatje geeft. Voormalig rechercheur René heeft nu een heel andere relatie met de volkswijken waar hij vroeger onwillige zoniet agressieve burgers ontmoette. Toch is zijn motivatie dezelfde. Hij wil 'net als slachtoffers van misdrijven die niet meer voor zichzelf spreken, dieren een stem geven.' 

Handen op elkaar !

Bij iedereen stroomt de liefde voor dieren door het hart! Wat erg gewaardeerd wordt is dat dieren nooit een dubbele agenda hebben of oordelen. Geen van allen spot met het rode haar van Suzanne! Een land dat geld en zorg besteedt aan het welzijn van dieren is een beschaafde natie! Ook een niet-aaibaar beestje als de schorpioen kan in Nederland op hulp rekenen. Hulde aan alle warme handen en de sponsors die hun werk mogelijk maken!

★★★★

Rakel - Satu Rämö

IJsland is geen eiland meer !

'Dat wat eigendom van het hele volk was,

werd eigendom van een paar enkelingen.'

Net als rechercheur Hildur begint te wennen aan een relaxed werkritme, kondigt zich het ene na het andere misdrijf aan. Er worden menselijke resten gevonden bij haar familiehuis, er ligt een halfdode hulpkok van een cruiseschip in het ziekenhuis, vakantiehuisjes krijgen ongewenste bezoekers en vriendin Helga sterft zeer onverwachts in het bejaardentehuis. Zijn dat niet te veel lijntjes om uit te werken en met elkaar te verbinden?  

Verveelt nooit

In de loop van het onderzoek krijgen niet alleen de criminelen een gezicht maar maakt Satu Rämö ook ruimte voor maatschappelijke kwesties. Ze praat ons bij over de politiek van de visquota die geleid heeft tot de verrijking van de grootschalige vissers en het buiten spel zetten van de eenmansboten. Ook blijkt huiselijk geweld op het platteland een taboe te zijn. Bovendien zorgen, in dit plot, de cruiseships die rond IJsland varen niet alleen voor een opbloei van de havenactiviteiten. Op de schepen kunnen mensenhandelaars actief zijn en de duizenden opvarenden die aan land komen hebben niet allemaal een wit zieltje. Toch lijkt deze laatste invalshoek een product van de fictiegeest van de auteur. Mensenhandel in IJsland beperkt zich wellicht tot vrouwenhandel. 

Terwijl veel Scandi's lijden onder tergende traagheid slaagt deze schrijfster er altijd in om het IJslandse ritme voldoende gestoffeerd te houden. Af en toe weeft ze er een natuurmoment, zoals het zomerse geluid van de hemelgeit, doorheen of komt ze met aantrekkelijke weetjes. Zo zijn er de 18de-eeuwse heksenjachten, een slinkse praktijk van de gevestigde orde, of de vakantiehuisjes waarin je tijdens de lange winter niet mag verblijven in verband met lawinegevaar, of ook nog de sinistere gewoonte van buitenlanders die naar het eiland komen om zelfmoord te plegen. Voor de achtergebleven intimi is de gedachte aan een verdwijning iets makkelijker te hanteren dan het beeld van een zelfdoding.

De lat ligt hoog

Satu Rämö knoopt dankzij enkele subtiele vondsten de lijntjes aan elkaar. Ze spiegelen allemaal in de thematiek van het gruwelijke misbruik van de allerzwaksten. In dit ambitieus opgezette plot vallen ogenschijnlijk losstaande feiten op een logische manier samen. Voor een bij harde wind surfende rechercheur en haar fanatiek breiende rechterhand, Jakob, is dat een hele prestatie. Toch hebben ze één zaak in de handen van Interpol moeten leggen. 'Rakel' is zonder meer het sterkste en meest geëngageerde boek uit deze Hildur-reeks! 

By the way... in de IJslands lerende Finse speurder zal de inwijkeling Satu zichzelf moeiteloos herkennen. 

★★★★★

Moordlust - Machteld van Zalingen

Niet elke tiran maakt literaire sier ! 

'Marion had zich nooit laten beschermen, ook niet door hem.'

Met haar vorige boek 'Het genootschap' heeft Machteld van Zalingen veel indruk gemaakt. De beklemmende sfeer van een orthodox-protestantse leefgemeenschap in combinatie met een onderzoeksjournalist die undercover gaat, biedt tal van thrillerwaardige ingrediënten waarmee een getalenteerde auteur wel raad weet. Het resultaat hield dan ook heel wat liefhebbers van het genre gevangen in een leesbubbel!

Onder het mom van therapie

In 'Moordlust' mag rechercheur Manon Dijkgraaf (zie ook 'Wraakzusters') zich opnieuw wagen aan de risicovolle kanten van haar beroep. Om het raadsel van een onopgeloste moord te kunnen ontrafelen, moet ze diep doordringen in een hulpverleningsproject waar een onwelriekend reukje aan zit. Dat leidt niet alleen naar een nachtelijke mestkelder maar ook naar een naargeestige manager die psychiatrische ondersteuning verwart met een zeer lucratief verdienmodel.  

 

Terwijl de kracht van 'Wraakzusters' in de psychologische en morele diversiteit van de drie vriendinnen ligt, zijn de personages in het nieuwste boek bijna zwart-wit wat hun ontwikkeling zeer in de weg zit. En terwijl in 'Het genootschap' de machtsbeluste leidinggevende die kwetsbare mensen misbruikt, de spanning opvoert door een constante verklikkers- en angstcultuur te voeden, moet je toch vaststellen dat zijn alter ego op de Veluwe je niet echt bij het nekvel grijpt. Ook is zijn rechterhand, Yvonne, maar een slappe versie van de kloosterzuster die als een kapo de religieuze sekte in de klauwen heeft!

Te veel weeffouten

Helaas moet je vaststellen dat 'Moordlust' een dertien-in-een-dozijn detectiveverhaal is. Halfweg wordt het plot voorspelbaar, het frauderen van de manager heeft niets origineels, de rechercheur strijkt, op een stereotype manier, de chef tegen de haren in en krijgt een berisping, de tweedelijns intrige versterkt het cliché van de corruptie op Curaçao en is bovendien een iets te simplistisch uitgewerkt draadje, en de maatschappelijke laag komt hier, in tegenstelling tot de onderbouwing in 'Het genootschap', niet uit de verf. Een aantal alledaagse actiescènes kan trouwens de saaiheid niet wegpoetsen. Misschien wil Marit Vanström wel een masterclass geven!

★★1/2

Het huishouden van Grietje Steen - Mérie van der Rijt

 Vier het leven !

'Je bent een kind van je vader.

Bij jullie (kinderen) schijnt altijd de zon.'

Als je je het doen en laten in een ver verleden wil voorstellen, dan vind je inspiratie in schilderijen en goed geresearchte boeken. In 'Het huishouden van Grietje Steen' komen beide bronnen samen.

Schilders zijn bij leven arm

Het staat bijna in de sterren geschreven dat de dochters van kunstschilder Jan van Goyen (1596-1656) met één van hun vaders vakgenoten trouwen. De jongste valt als een blok voor Jan Steen (1626-1679), die op de dag van vandaag in de grootste musea ter wereld te bewonderen is terwijl hij zijn leven lang ploeterend het hoofd boven water probeerde te houden. Voor echtgenote Grietje betekende deze verbintenis een vaak lege geldbuidel en heel veel creativiteit in de keuken. Om deze scènes vol aroma en soms met genezende kracht tot bij de lezer te kunnen brengen, heeft Mérie van der Rijt heel wat recepten, ingrediënten en smaak gevende kruiden uit de 17de eeuw bestudeerd.   

Grietje symboliseert ook het irrationele denken waaraan dit plot niet kan ontsnappen. God is het begin en het einde van de dagen en alle jaren. Waar Jan een relativerende kijk op religie heeft, wordt zijn vrouw panisch bij de gedachte dat de duivel haar komt bezoeken en aanzetten tot zondige gedachten en daden. Als hij in haar verbeelding verschijnt, wil ze hem meteen verjagen door als boetedoening te gaan klussen of de kralen van de rozenkrans eindeloos door haar vingers te laten gaan. De ratio is niet gediend van een gebrek aan kennis en logisch denken! 'Als je voor eeuwig slaapt, blijf je voor eeuwig in dromenland', zegt Jan over een dode in de familie. 'Waarom heeft hij niet 'in de hemel' gezegd?', vraagt Grietje zich geschokt af.

Welk personage is het sterkst?

Hoewel de vrouw des huizes van aanpakken weet, oplossinggericht is en zelfs voor een bescheiden eigen inkomen zorgt, blijft de gezichtseinder van dit personage toch beperkt tot vrouwentaken, zwangerschappen, bevallingen en zorgzaamheid voor de bredere familie. Dat gebrek aan diepgang is wellicht de oorzaak van de vrij slappe laatste hoofdstukken die niet tot een pointe leiden. Dit verhaal heeft iets van een uitdovende kaars. Dan vraag je je af welk boek er had kunnen geschreven worden met de schilder als centraal karakter. Iemand die strijdt voor zijn creatieve identiteit, die vecht met het conservatisme van de markt, de jaloezie van zijn collega's en het gebrek aan erkenning van zijn stereotiep denkende vader, heeft een verhalende schrijfster veel te bieden. Wanneer er donderwolken boven zijn hoofd drijven, kan deze man, die net als de dansende drinkebroers op zijn doeken, graag het leven viert, de lucht in een handomdraai klaren. Ook in 'Het huishouden van...' overtuigt de schilder voor wie het glas altijd half vol is.

Als afgestudeerde van de Latijnse School zou hij ook in staat geweest zijn om de maatschappelijke context te duiden. Waarom waren Engeland en de Republiek in oorlog? Waarom waren er katholieke schuilkerken nodig? Waarom is de - wellicht calvinistische - buurvrouw zo gemeen? De keuze om al dan niet de horizon te verbreden, heeft onder meer te maken met het publiek dat een auteur wil aanspreken. Maar toch... lezers kunnen wel enige maatschappelijke relevantie aan. Denk, bijvoorbeeld, aan het zeer succesvolle en bewierookte boek van Annemarie Ros: 'Het wonder van het noorden'. Daarin speelt Margaretha, een slimme, sterke, godvrezende recluse, vanuit haar ingemetselde cel, de hoofdrol. Omdat ze het in een vrouwonvriendelijke omgeving opneemt tegen het patriarchaat van bestuurders en geestelijken, legt deze historische roman een strop van invoelbaarheid en bewondering rond de hals van wie Margaretha leert kennen. 

'Inspiratie en talent zijn goddelijke geschenken', vindt Jan. 

Misschien heeft deze denker uit de vroegmoderne tijd toch een beetje gelijk!

★★★1/2

Als sneeuw voor de zon - Meï Lepage

 Een flauw gerecht smaakt niet naar meer !

'Rechercheurs met te veel zelfvertrouwen 

zijn degenen die zich het makkelijkst laten verleiden.'

Uit de Franse literaire wereld bereiken ons de laatste tijd een aantal zeer kundige en unieke auteurs van spannende boeken. Hoewel twee van hen - Jean-Luc Bannalec en Pierre Martin - een Duits paspoort hebben, laat hun kennis van resp. Bretagne en de Var, niets te wensen over. Ze brengen beide streken op een erg invoelbare manier tot leven en laten hun personages er helemaal mee samenvallen. Ook hun collega Sidonie Bonnec liet zich opmerken door een beangstigend, tragisch en luguber boek waarin godsdienstwaanzin zijn aanhangers blind maakt voor de morele meetlat. En nu is er Meï Lepage met een klassiek opgebouwd detectiveverhaal rond de ontvoering van een jonge vrouw die ook nog eens de dochter is van de plaatselijke politiechef. Kan zij haar naam aan dit lijstje van getalenteerde vakgenoten toevoegen?

Is dit een crisiscentrum?

De openingshoofdstukken doen al meteen de wenkbrauwen fronsen. Terwijl je een alle-hens-aan-denk-sfeer zou verwachten met rechercheurs die bijna de klok rond werken en hun maag vullen met aangeleverde pizza's, heeft Emma, die het onderzoek leidt, alle tijd voor een meergangenlunch, een persoonlijk bezoek aan het kerkhof en wat te veel gepalaver in het algemeen. De opmerking van collega Carène, 'Ik vind dat we voor vandaag wel genoeg hebben gedaan', kun je moeilijk rijmen met een levensbedreigende situatie en een vader in de buurt voor wie de minuten uren duren.

Dat gemis aan urgentie loopt ver door in het verhaal. Wanneer Emma en haar stagiair Alex onverwachts in een vuurlinie terechtkomen en, wat later, een nieuwe verdachte in beeld komt, ervaar je enige reuring. Verder is het een coherent maar kabbelend boek zonder pit! Omdat er ook van originaliteit geen sprake is, kun je Meï Lepage moeilijk een plaatsje geven tussen de namen in de intro hierboven. Ze geraakt nog niet tot bij de enkels van de Frans-Duitse rasvertellers. Wellicht vinden te veel schrijvers een weg naar de planken van de boekhandels. 

Taaltoemaatje

Ergens lees je deze draak van een zin:

'Ofwel hij is onschuldig, ofwel hij kan heel goed acteren.'

Deze structuur is een letterlijke vertaling van: 'Ou bien il est innocent, ou bien il sait très bien jouer.'   

★★1/2

Aan zijn nieuwe vrouw - Willow Rose

Tiktokkers spelen met vuur !

'Hoop is gevaarlijk. 

Hoop maakt je blind voor de valstrikken die worden uitgezet.'

Met 'Aan zijn nieuwe vrouw' gooit Willow Rose haar werk over een andere boeg. De gedreven rechercheur Billie Ann en Florida's mangrovebossen met een door de nacht ploeterend politieteam, zijn uit het zicht verdwenen. Ze zijn vervangen door een high class artsenechtpaar dat voor de buitenwereld en in de ogen van de verliefde Emma, perfect functioneert.

Het sprookje wankelt

Wanneer een social media-kanaal een verdachtmaking verspreidt die dr. Stone in een zeer kwalijk daglicht plaatst, en Emma bovendien brieven krijgt die door zijn omgekomen eerste echtgenote ondertekend zijn, verliest ze haar innerlijk evenwicht. Ze vecht voor het geloof in haar attente man en tegen de twijfels over zijn oprechtheid. Omdat niet alle vragen omtrent het dodelijk ongeval van Alice zijn opgehelderd, gaat ze zelf op onderzoek uit. Ook het hatelijke gedrag van haar stiefdochter, die spiedend en filmend door het huis loopt, baart haar zorgen.   

Wie zich de Billie Ann-reeks herinnert, weet dat Willow Rose zich betrokken voelt bij maatschappelijke kwesties. Zo is er de sekte die haar ouders in zijn greep kreeg en haar (ex-)partner die haar neerbuigend behandelt en duidelijk maakt dat hij buitenshuis werkende vrouwen geen warm hart toedraagt. In haar nieuwste boek neemt ze de handschoen op tegen huiselijk geweld van dominante, manipulatieve mannen. Hoewel de door hen toegepaste tactiek van isoleren, controleren, destabiliseren en de sociale omgeving laten geloven in de emotionele instabiliteit van het slachtoffer, een erkend gedragspatroon is, leidt het in fictieverhalen tot voorspelbaarheid. Ook de houding van het slachtoffer laat zich raden: omdat er te veel te verliezen is, regeren het wensdenken en het ongeloof een hele tijd over het gezonde verstand. Op voorgekauwde plots zit niemand te wachten... toch?

Op de weegschaal

In het verlengde van dit maatschappelijk engagement ligt Willows grote hart voor slachtoffers en haar hang naar gerechtigheid. Dat haar empathische aanklacht tegen misstanden ook de drijvende kracht is van 'Aan zijn nieuwe vrouw', betekent helaas niet dat het verhaal over de hele lijn overtuigt. Daarvoor is de uitwerking te clichématig. Terugkijkend op het Billie Ann-vierluik, mis je de zeggingskracht, frisheid en originaliteit van haar eerste thrillers. Die unieke, inpalmende stem heeft ze niet kunnen meenemen naar deze stand alone. Heimwee naar de alligators en de surfende pensionado's zal het lot zijn van menige aandachtige lezer!

★★★

Zusje onder de trap - Steena Holmes

 Een radeloos gemis !

'Ik nam afscheid van het meisje dat ik was en werd iemand anders. 

Iemand die sterk genoeg was om te overleven.'

In 'Zusje onder de trap' heeft Steena Holmes een beladen en moeilijk te verliteraturen onderwerp aangesneden: verdwenen meiden die als seksslavinnen verkocht en doorverkocht worden of in de handen vallen van gestoorde geesten. Ze gebruikt hiervoor het perspectief van de achtergebleven familieleden die vechten tegen het niet-weten, het eeuwige wachten en de hoop die vaak wanhoop wordt en omgekeerd. 

Knagend geweten
Zo is er Paige, die bijna ten onder gaat aan een onverteerbaar schuldgevoel. Hoewel ze lang geleden beloofd had steeds in de buurt te blijven van haar tweelingzusje, is Jessica in een onbewaakt ogenblik voorgoed verdwenen. 'Pas als Jess is gevonden, zal ik mezelf kunnen vergeven voor het feit dat ik haar alleen liet', is een gedachte die haar elke dag kwelt. Om er enigszins het hoofd aan te bieden is ze gaan werken bij Child, een organisatie die verdwijningen voortdurend onder de aandacht van de omgeving brengt en een telefonische tiplijn openhoudt. 

De suggestieve kracht waarmee de psychologische ontwrichting van de families en één van de slachtoffers de lezer bereikt, is de sterkhouder van dit verhaal. 'Zusje onder de trap' is een erg emotioneel boek! Omdat Steena Holmes je inleving en invoelbaarheid bespeelt, wordt je voortdurend de adem afgesneden. En dat is een groot compliment! 

Verhaaltechniek

Minder goed geslaagd is de constructie die met drie plotlijnen te ambitieus is. Er is de Paige-lijn, de Angel-lijn (het slachtoffer) en de Meri Amber-lijn. Hoewel het boek zo'n 400 pagina's dik is, komt de persoonlijke zoektocht van inspecteur Amber naar haar ontvoerde zus onvoldoende uit de verf en krijgt ze een snel uit de lucht gegrepen ontknoping. Fictieauteurs zouden trouwens in staat moeten zijn om hun verhaal in 280 tot 300 bladzijden te vertellen. Doseren is blijkbaar een deel van het ambacht dat niet iedereen in de vingers heeft.   

Volgens Steena Holmes lopen, in de VS, de cijfers van geroofde en mishandelde kinderen op. Stemmen die alarm slaan zijn dus hard nodig! Het zou niet zo mogen zijn dat, zoals in dit boek, een moeder 's nachts het licht in de woonkamer laat branden voor het geval haar dochter thuiskomt!

★★★1/2

De rode erfenis - Almar Otten

Een sterk systeem is geen partij 

voor radicale actievoerders ! 

'Ik denk nog steeds dat het financiële systeem 

slecht is voor de mens en de aarde'

Bij West-Europees terrorisme stellen wij ons een buitenlandse agressor voor die een aantal van zijn handlangers onder onze medeburgers ronselt. Toch was er een tijd, zo'n halve eeuw geleden, dat de leden van politieke bewegingen met een geweldscultuur allemaal binnen onze eigen grenzen te vinden waren. In Duitsland had je de Rote Armee Fraktion, in België de CCC, in Frankrijk Action Directe en in Nederland RaRa, een light versie van deze gewapende actiegroepen. Hun belangrijkste doelen waren het bestrijden van de kloof tussen arm en rijk en het neerzetten van een rechtvaardiger maatschappijmodel. De aanklacht tegen de wildgroei van het kapitalisme kreeg een duidelijk gezicht door aanslagen op bankiers, groot-industriëlen en de voorzitter van de Duitse werkgeversorganisatie, die bovendien een jodenhater met een SS-verleden was. 

Radicaal activisme

Tegen die achtergrond heeft Almar Otten een plot bedacht waarin een in Nederland actieve groep extremisten zich keert tegen techmagnaten en Amerikaans imperialisme. Onder meer het Tesla service center en het Microsoft datacenter zijn de kop van jut. Hoewel hun panden in de fik gaan, vallen er geen slachtoffers. Wanneer de pamfletten, die ze na hun opzienbarende activiteiten verspreiden, naar een band met de R.A.F. verwijzen, gaan bij politiek en justitie alle alarmbellen rinkelen.     

In dit ambitieus opgezette verhaal gaat in het lange middendeel de aandacht volledig naar het voormalige (fictieve) R.A.F.-lid Sybille Wilhonrew en haar partner Encey, een charismatische figuur die graag zijn invloed laat gelden maar geen vuile handen wil maken. Deze hoofdstukken leren je hoe een geheim leven familiebanden vertroebelt en dat er zelfs in een intieme relatie geen sprake is van vergaand vertrouwen. 'Ik hield van je, maar wist dat ik je nooit zou kunnen vertrouwen', zegt Encey, een bekentenis die ook op Sybilles lippen ligt. Een lidmaatschap van een strak geleide organisatie - gewelddadig of niet - vraagt immers om een grenzeloos engagement dat zwaarder weegt dan persoonlijke behoeften. 

De mens achter de actievoerder

Toch blijft in dit ontluisterende deel van 'De rode erfenis', vooral de dialoog tussen vader en dochter bij. De hereniging is er een van moeizaam gevonden woorden, onbegrip en een grootse daad van vaderschap die niet in goede aarde valt bij de dochter. Toch staat Sybille voor eerlijkheid en moed. Terwijl ze de verantwoordelijkheid voor haar politieke daden aanvaardt vindt ze de kracht om haar leven op een ander spoor te zetten. De opportunist Encey, daarentegen, kan niet kritisch naar zichzelf kijken. Voor hem geldt vooral 'Me, Myself, I'.             

Hoewel het romangehalte in dit boek groter is dan de jacht van de recherche op de activisten, krijgt deze intrige een meeslepende ontknoping. Om naar dit overtuigende orgelpunt te kunnen toewerken, heeft de auteur de welomlijnde doelen van de linksradicalen uit het verleden moeten loslaten en vervangen door een doelwit dat een brede groep van burgers schade zal berokkenen. Het personage achter dit plan is dan ook gebaat bij een psychische stoornis.  

'De rode erfenis' is zonder meer een mijlpaal in de schrijversloopbaan van Almar Otten! Hierin combineert hij historisch en maatschappelijk inzicht met karakters die aantonen dat leden van een autoritaire organisatie niet noodzakelijk een eenheidsworst vormen. Dat kun je een hoopvolle gedachte noemen!

★★★★1/2 

De Ex - Freida McFadden

Een koningin zonder kroon !

'Dat is de belangrijkste beslissing die een vrouw kan nemen: 

wat voor man ze als echtgenoot kiest.'

Zou het kunnen dat de New Yorkse queen of suspense haar lezers een keer op hun honger laat zitten? Dat een deel van haar talent niet thuis geeft. Met het vorderen van de bladzijden sluipt die gedachte meer en meer in het verhaal over 'De Ex'. 

Tussen droom en werkelijkheid

Als je in een boekhandel tussen de grote klassiekers je dagen mag doorbrengen en je lievelingsboek bovendien 'Wuthering Heights' is, dan ben je gevoelig voor grote liefdes. En als je eigen grootouders elkaar over de dood heen hebben liefgehad, dan zou jouw bijna-ideale partner toch ook ooit je pad moeten kruisen. Daar wil Cassie in geloven en helemaal voor gaan. Die kans krijgt ze wanneer een charmante arts uit de nabijgelegen kliniek de winkelbel laat rinkelen.

Maar Joël is door het leven getekend. Hij heeft zijn geliefde op een dramatische manier verloren en was niet gelukkig met haar opvolgster. Bovendien wordt Cassie in zijn vriendenkring erg koel ontvangen. De rancuneuze Lydia, die door McFadden scherp getekend wordt, vernedert de nieuwe vriendin tot op het bot. 

Mist verbeeldingskracht

'De Ex' is een roman die met een licht verteerbaar spanningssausje overgoten wordt. Om eeuwenoude gevoelens zoals jaloezie en bezitsdrang tot hun recht te laten komen, is er een unieke vorm van creativiteit nodig. Helaas wringt hier het schoentje. De auteur laat zich verleiden tot een recept met overbekende ingrediënten: een ongezonde band met een ex-partner, intimiderende stalking, enkele geheimen en een belager die als eindtwist wordt opgevoerd.    

  

Hoewel dit geen topprestatie is, blijft Freida McFadden een vakvrouw. Een foutloze verhaalstructuur, kundig uitgewerkte personages en een perfecte dosering, kun je altijd op haar conto schrijven. In een tijd waarin je een aantal van haar collega's ziet worstelen met over- of onderstoffering en een te zware stijl, besef je dat zelfs het onder de knie krijgen van basistechnieken geen sinecure is. Als deze topauteur de gewaagde duisternis van haar andere werk terugvindt, dan zullen de fans haar opnieuw in de armen sluiten. Een kat met zeven (of meer) levens komt altijd op haar pootjes terecht! 

★★★

Schuldspel - Jo Furniss

 AI heeft geen stijl !

'Blijven slechte mensen slecht als ze aan je kant staan?'

Steeds nieuwe debutanten strijden om een plekje tussen collega's die je gewaardeerde blijvers zou kunnen noemen. De voormalige BBC-journaliste Jo Furniss is een van hen. Gezien haar professionele achtergrond mag je een overtuigend niveau en een brandende ambitie verwachten. Dat zij er ook zo over denkt merk je meteen. Geen lange aanloop. Er wordt meteen een stok in het hoenderhok gegooid! 

De nachtmerrie van elke ouder

Als de ouders van een groep scholieren worden samengeroepen in de aula van een eliteschool, horen ze dat hun zonen en dochters niet zijn teruggekeerd van een zwemcompetitie. Dat leidt tot wilde speculaties over losgeld en zelfs terrorisme. Naarmate de stress toeneemt, worden er meer onderlinge verdachtmakingen geuit en wilde plannen gesmeed om de impasse te doorbreken. 

Wat Jo Furniss vooral interesseert is hoe haar personages - ouders en kinderen - zich proberen staande te houden. Terwijl andere auteurs zouden schrijven dat de plotspelers zichzelf verliezen, zegt zij dat iedereen nog meer zichzelf wordt: 'Akin nog hooghartiger, Ayesha nog heerszuchtiger, Jack nog laffer, Mariah nog dramatischer.' En Emily, de ik-persoon, wringt zich in bochten om haar dubbele identiteit te beschermen.

Hoe komen we hieruit?

Bij de ontvoerde jongeren zie je een gelijkaardig overlevingspatroon. Iemand vindt dat het gebruik van geweld tot een oplossing kan leiden, een ander kiest de weg van het onderhandelen en Olivia, de dochter van Emily, probeert de groep veilig te houden met het pleasen van een man die macht over haar heeft. Toch is dit geen verhaal van daders en slachtoffers. Bijna alle betrokkenen hebben vormen van onethisch gedrag op hun kerfstok. Misschien zou je verwachten dat Jo Furniss hen scherp veroordeelt maar niets is minder waar. Zij staat achter een proces van verzoening, hoeveel mentale schade er ook is aangericht. En wat de jongere generatie betreft, gaat ze helemaal voor het idee van de spons en de tweede kans.

In 'Schuldspel' spelen psychologie en moraliteit een hoofdrol. De grondige aanpak ervan levert wel een wat overgestoffeerd plot en een vaak te compacte, drukke stijl op. Je krijgt de indruk dat de auteur in permanente angst leeft om de lezer te verliezen. Misschien is dat wel de angst van een debutant. 

Wat een brutaliteit!

Het niet helemaal in de vingers hebben van de vorm kun je een beginneling wel vergeven. Maar met de draken van de uit het Engels vertaalde zinnen komt dit boek niet weg!  Enkele voorbeelden:

'Ik moet stoppen', zegt een tienermeisje tegen de chauffeur/ontvoerder als ze zich niet lekker voelt.

'Hij was onverbitterd over een blessure die...' (Unembittered?)  

'De noodzaak van de velen weegt zwaarder dan die van de weinigen.'

(Naast de overtollige lidwoorden, zou ook 'noodzaak' 'belang' moeten zijn.)

'Ik wuif hem weg om zijn eigen podium te zoeken.' 

(Bedoeld wordt 'een opstapje'. 'Wegwuiven' heeft trouwens geen vast voorzetsel.)

'Je kunt geen omelet maken en al dat soort dingen...'

(Zinspeling op de bekende uitdrukking 'Je kunt geen omelet maken zonder eieren te breken'. '...en al dat soort dingen' wordt niet gezegd in het Nederlands. Wel: enzovoort.)

'Ik mag geen cijfers laten zakken', zegt een bezorgde scholier.

(Wellicht stond er 'I cannot drop points'.)

Als je in het colofon kijkt, zie je dat bij 'Vertaling' de uitgeverij vermeld staat. Er was dus geen professionele vertaler betrokken bij dit project. Dan kun je alleen maar denken... aan AI! 

Met dit soort praktijken schoffeer je de auteur, de lezers, de Nederlandse taal en de literatuur! Bovendien ondermijn je de positie van al onze kundige vertalers. De vergevingsgezinde spons van Jo Furniss is op dit schandelijke bedrog niet van toepassing!

★★★1/2

Westwaarts - Eric Westerveld

Niet elke parel glimt ! 

'Angst managen: het is een essentiële vaardigheid voor de zeezeiler.'

Omdat mensen en boeken van structuur houden, heeft Eric Westerveld niet alleen zijn zeilavontuur gedeeld maar ook een tweedelijnsverhaal gecreëerd dat de eigen ervaring op een spiegelende manier doorkruist. Hierin speelt Christoffel Columbus de hoofdrol. Over hem zegt de auteur: 'Columbus is soms verstopt in de geschiedenis maar komt vaak weer tevoorschijn.' Dat laatste neemt de hedendaagse zeenomade graag voor zijn rekening. In het spoor van de ontdekkingsreiziger zeilt hij naar de overkant van de Atlantische oceaan waarvan de laatmiddeleeuwse admiraal dacht dat het de kusten van Azië waren. 

Buigen maar niet barsten

In 'Westwaarts' wordt Columbus helemaal van onder het stof gehaald. Je leeft mee met de haast bovenmenselijke missie die hij voor zichzelf heeft bedacht: het eindeloos lobbyen bij de Portugese en Spaanse vorsten die zijn reizen moeten financieren, het mentale gevecht tegen officieren die hem van zijn troon willen stoten, de vaak mislukte pogingen om zijn bemanning, waaronder veroordeelde moordenaars en ander gespuis, in bedwang te houden en tegenslagen op zee en op de Caribische eilanden. 

Voeg daar nog de gebrekkige kennis bij over de ligging van de continenten, de grootte van de aarde, weer, wind en orkaanseizoenen, en je krijgt samen met de bevelvoerder een punthoofd. Bovendien zijn de schepen niet altijd zeewaardig. Als de reizigers kolonisten worden, loopt de situatie helemaal uit de hand. De rouwdouwers gaan achter de inheemse vrouwen aan, schuwen het geweld niet en kunnen hun honger naar goud, net als de ontrouwe leidinggevenden, niet bedwingen. Columbus, die geen bestuurder is maar wel die rol moet spelen, krijgt de neuzen niet in dezelfde richting. Vanuit zijn machteloosheid en gekneed door de geplogenheden van zijn tijd, houdt ook hij de handen niet schoon. 

In een fuik

Toch blijft hij koppig zijn doel achterna varen, ervan overtuigd dat westwaarts reizen hem naar de Mongoolse vorst en grondlegger van het Chinese Rijk zal brengen. De Grote Khan (spreek uit Chaan) zal hem vast vertellen over die andere Italiaanse ontdekkingsreiziger die hij op bezoek had: Marco Polo. De schrijver noemt de Genuees 'een doorzetter met tunnelvisie'. Denken met open vizier is niet echt aan hem besteed.

Wie dezelfde kant op vaart maar precies weet welke kusten en eilanden hij zal vinden, is Eric Westerveld. Toch glanst ook voor hem de 'Parelketting', een aaneenschakeling van kleine stukjes land (van Grenada tot de Maagdeneilanden), niet elke dag. De 'parels' zijn orkaangevoelig, huisvesten actieve vulkanen, verwelkomen gasten met bootgevaarlijke riffen en kunnen, zoals 'de wasmachine' bij Grenada, in turbulent vaarwater liggen.  

Niet voor watjes

Zeezeilers weten dat ze hun tanden op elkaar moeten zetten in hardship-situaties. Een beschadigde stag of andere averij, noodweer of grote schepen die op je afkomen terwijl de stuurman niet reageert op je vraag om meer ruimte, kunnen behoorlijk wat stress veroorzaken. 'We zitten als kaas in een tosti, met aan weerszijden honderden verlichte patrijspoorten', zo verwoordt Eric een aanval van nachtelijke angst. Op andere tijden wordt er heerlijk gechild, gekanood, gesnorkeld of gesmuld van een lokale maaltijd. 

Toch mist dit boek aandacht voor mensen en hun samenleving. Een bezoek aan een slavenmuseum maakt deze leegte niet goed. Socializen gebeurt steevast in het clubhuis van de marina. Waarom niet eens gaan buurten in het plaatselijke kroegje of op de markt? Eric is niet goed in het typeren van individuen. En bij een zeldzaam gesprek vraagt hij niet door. Ook zijn observaties zijn oppervlakkig. Zo vindt hij dat het carnaval van Trinidad dé identiteit van het land weergeeft. Dat lijkt erg kort door de bocht gedacht als je het hebt over een multi-ethnische maatschappij met een diversiteit aan historische wortels. Wat hebben de olie- en gasinkomsten trouwens gebracht? Werden ze op een sociaal-verantwoorde manier besteed of kwamen ze in handen van buitenlandse investeerders of een binnenlandse elite? En waarom niet eens proberen te achterhalen hoe de bewoners van de 'Départements d'Outre-Mer' (Martinique, Guadeloupe) hun band met moederland Frankrijk beleven? Zijn zij gelukkiger dan de eilanders die gebroken hebben met het Verenigd Koninkrijk of is vrijheid gelijk aan blijheid?

De vorm kan beter
Ook op het taalvlak laat de auteur steken vallen. Soms grammaticaal ('De bruine plakkaten hopen zich meestal op aan de oostkusten, gaat rotten en stinken op stranden...'), een andere keer wat een vertaling betreft. De 'Nuestra-Señora-de-las-Nieves' is niet 'Onze Dame van de Sneeuw' maar 'Onze-Lieve-Vrouw-van-de-Sneeuw'. Hier is de schipper even vergeten dat de regio doordrenkt is van het katholieke geloof. Het kerstenen was een prioritair aspect van de fanatieke Spaanse veroveringsdrang.

'Westwaarts' laat zich makkelijk vergelijken met de verliteratuurde wereldreis van Ben Rutte: 'Dit nemen ze ons niet meer af.' Als je beide stukken over de San Blas-eilanden naast elkaar legt, dan weet je wie de boeiendste vertelstem heeft, wie de beste stilist★ is, wie de meeste verbeelding heeft, wie filmische scènes kan schrijven. Bij Ben zit de lezer, in figuurlijke zin, in de bijboot, een voorrecht dat Billy, hoe sympathiek ook, de lezende passagier te vaak onthoudt! Op het karveel van Columbus was er wel een plaatsje vrij!  

★ Een stilist is iemand met een mooie stijl; een stylist is een vormgever.

★★★1/2