Nederlanders aan de wieg van de VS !
'U kunt er heel zeker van zijn
dat ik het land van mijn oorsprong nooit zal vergeten.'
Uit een brief van Franklin Roosevelt aan koningin Wilhelmina -
12.04.1945.
Kolonisten spreken altijd tot de verbeelding! Wie zijn die landverhuizers die al hun zekerheden achterlaten, meestal met niet veel meer dan een plunjezak een oceaan oversteken en met hard labeur een bestaan opbouwen? Een flink aantal van hen is in het verleden uit Nederland vertrokken. Deze migranten waaierden uit naar alle windstreken. Vanaf het einde van de 17de eeuw kwamen ze in golven in Amerika aan en noemden de gebieden aan de oostkust Nieuw-Nederland. Docent Amerikanistiek, Peter van der Heiden, liet zijn licht schijnen op een reeks opmerkelijke Dutch-Americans die een bijdrage hebben geleverd aan het ontstaan van wat nu het machtigste land van de wereld is.
De handen uit de mouwen
In elk van de vier laatste eeuwen staken een aantal Nederlandse kolonisten en hun nazaten de kop boven het maaiveld uit en voegden bouwstenen toe aan een natie in wording. Ze toonden zich in alle geledingen van de samenleving, als boer, dominee, self made man, politicus, activist, persmagnaat, industrieel enz. En met het verstrijken van de tijd werden de Nederlanders Dutch-Americans en nog wat later Americans. Als in 1776 de onafhankelijkheidsverklaring door het Continental Congress wordt aangenomen, krijgt de nieuwe identiteit een officieel karakter.
Peter van der Heiden stelt ons vier markante figuren per eeuw voor. Vanzelfsprekend vallen de meest bekende namen je het eerst op. Zo zijn er de twee Roosevelts, Theodore en Franklin, die beiden president werden maar geen rechtstreekse verwanten waren. Toch hadden ze een verre Nederlandse voorvader gemeen. Theodore was de eerste moderne president (1901-1909), strijdend voor de belangen van de doorsnee Amerikaan. Franklin Roosevelt bekleedde door de oorlogsomstandigheden het hoogste ambt langer dan de twee gebruikelijke termijnen, van 1933 tot 1945. Als gevolg van de Wall Street Crash (1929) was zijn beleid erop gericht om de natie economisch en financieel recht te houden. Deze gewaardeerde president was ook de drijvende kracht achter de oprichting van de Verenigde Naties (1942).
De god van het geld en het ware Opperwezen
Een andere opvallende naam is die van Cornelius Vanderbilt (1794-1877) de hardvochtige, geldbeluste scheeps- en treinmagnaat, de eerste grote kapitalist die een stempel drukte op de infrastructuur van zijn land. Hij werd ook de grootste werkgever van de VS. Verder zijn er de, voor het grote publiek, onbekende founding fathers. Zo is er de rebelse predikant Theodorus Jacobus Frelinghuysen (1691-1747), die de protestantse verzuiling wilde inruilen voor een spirituele religie. 'Geen kerkregels, wel strenge leefregels', was zijn motto. Dit grotere gevoel van gemeenschappelijkheid versterkte de Amerikaanse identiteit. Bovendien bereikten zijn nazaten de hoogste regionen van de nationale politiek.
Ook John Jay, een politicus met wortels in de Dutch-American en Anglo-American elite, liet zich opmerken in de jaren voor en na de onafhankelijkheid. Hij onderhandelde in Europa over vrede met Engeland en werd opperrechter onder de eerste president, George Washington.
En wat gezegd van de perstycoon Edward Bok (1863-1930), die van 'The Ladies' Home Journal' een succesblad met één miljoen abonnees maakte en ook een eigen persbureau had. Zijn bedrijfsvoering kun je modern noemen, gericht op doelgroepdenken en sponsering met de hulp van adverteerders.
Waar zijn de vrouwen?
Uiteraard vind je in de afgelopen eeuwen weinig vrouwen die een stempel konden drukken op de Amerikaanse maatschappij. Zelfs voor de vooruitstrevende Edward Bok ging vrouwenkiesrecht te ver. Hij vond dat een politieke stem bedreigend was voor mannen. Toch is het portret waarmee dit boek opent, er één van een vrouw. Catalyntje (1606-1688), een kind van gevluchte Waalse protestanten, die op haar achttiende op de boot stapte naar de nog jonge kolonie, maakte gebruik van haar recht op zelfstandig juridisch optreden. Ze eiste genoegdoening van een voormalige scheepsarts van de West-Indische Compagnie die haar agressief en neerbuigend behandeld had... en won het pleit. Catalyntje is ook de oermoeder van zo'n miljoen Amerikanen waaronder acteur Humphrey Bogart.
De krachtigste vrouw uit dit boek is zonder meer de tot slaaf gemaakte, Nederlands sprekende Isabella die meermaals werd doorverkocht en een mensonwaardig leven leidde. Toen deze diepgelovige vrouw de aansporing om zichzelf te bevrijden rechtstreeks van Jezus meende te krijgen, ontsnapte ze samen met haar jongste dochter. Na de afschaffing van de slavernij bleef ze strijden tegen rassendiscriminatie, wel onder de naam Sojourner Truth, zoals God haar in een visioen had opgedragen. Ze werd een rondreizende activiste, een zwarte suffragette.
Rassenideologie
Al de Dutch-Americans uit dit boek hebben dankzij hun talenten, inzet en avonturierslef een uniek leven geleid. Ze hebben bovendien hun plaats in de geschiedenisboeken opgeëist. Toch past, naast respect en misschien zelfs bewondering, ook kritische zin. Zelfs de meest vooruitstrevende politieke voormannen hadden een ambivalente houding t.a.v. de afschaffing van de slavernij. Omdat ook zij een slavenplantage en/of huisslaven hadden, zagen ze de vrijlating als een geleidelijk, en dus vaag, proces. Ook met de oorspronkelijke bewoners, de Indianen, gingen de machthebbers meedogenloos en gewelddadig om.
Maar... als al deze uiteenlopende levens één karakteristiek gemeen hebben, dan is dat het gebruiken van de letterlijke en figuurlijke ruimte die een land in opbouw pioniers te bieden heeft. Ambitie heeft baat bij een open horizon. Daar lag ook The American Dream van Martin Van Buren (1782-1862), de herbergierszoon die de achtste president van de Verenigde Staten werd!
★★★★★