Vier het leven !
'Je bent een kind van je vader.
Bij jullie (kinderen) schijnt altijd de zon.'
Als je je het doen en laten in een ver verleden wil voorstellen, dan vind je inspiratie in schilderijen en goed geresearchte boeken. In 'Het huishouden van Grietje Steen' komen beide bronnen samen.
Schilders zijn bij leven arm
Het staat bijna in de sterren geschreven dat de dochters van kunstschilder Jan van Goyen (1596-1656) met één van hun vaders vakgenoten trouwen. De jongste valt als een blok voor Jan Steen (1626-1679), die op de dag van vandaag in de grootste musea ter wereld te bewonderen is terwijl hij zijn leven lang ploeterend het hoofd boven water probeerde te houden. Voor echtgenote Grietje betekende deze verbintenis een vaak lege geldbuidel en heel veel creativiteit in de keuken. Om deze scènes vol aroma en soms met genezende kracht tot bij de lezer te kunnen brengen, heeft Mérie van der Rijt heel wat recepten, ingrediënten en smaak gevende kruiden uit de 17de eeuw bestudeerd.
Grietje symboliseert ook het irrationele denken waaraan dit plot niet kan ontsnappen. God is het begin en het einde van de dagen en alle jaren. Waar Jan een relativerende kijk op religie heeft, wordt zijn vrouw panisch bij de gedachte dat de duivel haar komt bezoeken en aanzetten tot zondige gedachten en daden. Als hij in haar verbeelding verschijnt, wil ze hem meteen verjagen door als boetedoening te gaan klussen of de kralen van de rozenkrans eindeloos door haar vingers te laten gaan. De ratio is niet gediend van een gebrek aan kennis en logisch denken! 'Als je voor eeuwig slaapt, blijf je voor eeuwig in dromenland', zegt Jan over een dode in de familie. 'Waarom heeft hij niet 'in de hemel' gezegd?', vraagt Grietje zich geschokt af.
Welk personage is het sterkst?
Hoewel de vrouw des huizes van aanpakken weet, oplossinggericht is en zelfs voor een bescheiden eigen inkomen zorgt, blijft de gezichtseinder van dit personage toch beperkt tot vrouwentaken, zwangerschappen, bevallingen en zorgzaamheid voor de bredere familie. Dat gebrek aan diepgang is wellicht de oorzaak van de vrij slappe laatste hoofdstukken die niet tot een pointe leiden. Dit verhaal heeft iets van een uitdovende kaars. Dan vraag je je af welk boek er had kunnen geschreven worden met de schilder als centraal karakter. Iemand die strijdt voor zijn creatieve identiteit, die vecht met het conservatisme van de markt, de jaloezie van zijn collega's en het gebrek aan erkenning van zijn stereotiep denkende vader, heeft een verhalende schrijfster veel te bieden. Wanneer er donderwolken boven zijn hoofd drijven, kan deze man, die net als de dansende drinkebroers op zijn doeken, graag het leven viert, de lucht in een handomdraai klaren. Ook in 'Het huishouden van...' overtuigt de schilder voor wie het glas altijd half vol is.
Als afgestudeerde van de Latijnse School zou hij ook in staat geweest zijn om de maatschappelijke context te duiden. Waarom waren Engeland en de Republiek in oorlog? Waarom waren er katholieke schuilkerken nodig? Waarom is de - wellicht calvinistische - buurvrouw zo gemeen? De keuze om al dan niet de horizon te verbreden, heeft onder meer te maken met het publiek dat een auteur wil aanspreken. Maar toch... lezers kunnen wel enige maatschappelijke relevantie aan. Denk, bijvoorbeeld, aan het zeer succesvolle en bewierookte boek van Annemarie Ros: 'Het wonder van het noorden'. Daarin speelt Margaretha, een slimme, sterke, godvrezende recluse, vanuit haar ingemetselde cel, de hoofdrol. Omdat ze het in een vrouwonvriendelijke omgeving opneemt tegen het patriarchaat van bestuurders en geestelijken, legt deze historische roman een strop van invoelbaarheid en bewondering rond de hals van wie Margaretha leert kennen.
'Inspiratie en talent zijn goddelijke geschenken', vindt Jan.
Misschien heeft deze denker uit de vroegmoderne tijd toch een beetje gelijk!
★★★1/2