De gifmengster - Marianne en Theo Hoogstraaten

Heldinnen vechten altijd terug !

'Je bent een Borgia, Lucrezia.

Het belang van de familie moet je voor alles laten gaan.' 

Een historische roman over de Aragonese familie Borgia, die grote sier maakte in het Rome van de 15de en 16de eeuw, belooft altijd commotie en schurkenstreken! Een van de meest geduchte figuren was Rodrigo, de latere paus Alexander VI. Om de macht van het Borgia-geslacht te handhaven of, liever nog, uit te breiden was hij bereid om over alle morele grenzen heen te stappen. Ook zijn zonen Giovanni en Cesare blonken uit in boevengedrag. En dan was er nog zijn buitenechtelijke dochter Lucrezia. Zij is het centrale personage in 'De gifmengster'.

Een kind op een schaakbord

Zoals het toen gebruikelijk was in dynastieke kringen, werd het meisje op jonge leeftijd - ze was 13 - uitgehuwelijkt aan een telg uit een invloedrijk hertogdom. Verstandige huwelijkspolitiek leverde bondgenootschappen op. Italië was in die tijd een staatkundige lappendeken die bovendien belaagd werd door buitenlandse vorsten. En, anders dan nu, had de hoogste man in het Vaticaan wereldlijke macht. Lucrezia trouwde drie keer met een partner die haar pauselijke vader uitkoos. Tienertijd bestond niet! Wel tienerzwangerschappen! De bruidegom was trouwens ook vaak minderjarig of zelfs een kind. 

Hoewel er geen bewijzen voorhanden zijn, heeft de dochter van Rodrigo Borgia tot op de dag van vandaag een vernietigende reputatie: gifmengster, intrigante, overspelige vrouw en zelfs incestpleger. Het verdient waardering dat de auteurs van dit boek niet kortzichtig zijn omgegaan met dit wel erg vrouwonvriendelijke imago. Manipulatie, buitenechtelijke pleziertjes en politieke moorden hoorden bij het ingesleten gedrag van de toenmalige (mannelijke) bestuurders. De Borgia-heren excelleerden op dat vlak!

De clichés doorprikt

Misschien hadden de 15de-eeuwers last van een vrouw met een sterke persoonlijkheid, iemand die weerstand bood. Dat is de Lucrezia die Marianne en Theo Hoogstraaten uitgewerkt hebben, een overtuigend personage dat met gemak in het hart van de lezer kruipt. Je smult van de krachtige dialogen, die een handelsmerk zijn van deze auteurs. De heldin die haar vader de pauselijke mantel uitveegt, voedt je rechtvaardigheidsgevoel... en weerspiegelt je revanchestemming.

Dit verhaal roept het beeld op van - de ook 15de eeuwse - Kenau Simonsdochter Hasselaer, de Alkmaarse onafhankelijke vrouw en zaakwaarnemer die door Tessa de Loo in de gelijknamige roman gerehabiliteerd werd. Helaas is kenau nog steeds een scheldwoord! Daarom is de titel 'De gifmengster' niet de juiste keuze. Hier staat het commerciële aspect op een ongenuanceerde en beschuldigende manier boven het inhoudelijke. Jammer! Laten we hopen dat de lezers met een verstandige blik naar Lucrezia kijken en beseffen dat, tot voor kort, de geschiedenis enkel door mannelijke stemmen verteld werd! 

★★★★

De kolonie mept terug - Adriaan van Dis

Omarmen doet geen pijn !

'Hoewel niet in Indië geboren, 

heb ik ook in de kolonie gewoond.'

Het repatriantenkind Adriaan van Dis heeft zich altijd voor koloniale verhoudingen geïnteresseerd. Als zoon van een moeder die in een Japans concentratiekamp had gezeten en een vader die als krijgsgevangene aan een spoorweg op Sumatra had gewerkt, groeide hij op in een omgeving die hem en zijn familie als buitenbeentjes zag. 

Sterker nog, de Hollanders keken neer op de Aziatische gewoonten en het ingekleurde taalgebruik. In de omgekeerde richting was de liefde even karig. Moeder van Dis had drie bruine meisjes uit een huwelijk met een intussen onthoofde Molukse KNIL-officier. In hun oren klonken de spotliedjes lang na: 'En de meisjes van Batavia zijn zwart. Pikzwart.' De koloniale wij-en-zij maatschappij leefde dus buiten het wingewest verder. 

Ogen sluiten en ontkennen 
Toch bevond de familie zich in een spagaat. Cultureel in hoofdzaak Aziatisch en politiek Hollands. Ook de tweede KNIL-soldaat, die samen met zijn gezin in de hel van de PTSS terecht was gekomen, bleef pal achter koningin en vaderland staan. Met Soekarno, de eerste Indonesische president, werd de spot gedreven. Pas veel later besefte Adriaan dat hij werd voorgelogen. 

Op politiek en breed maatschappelijk vlak was liegen over de koloniale wantoestanden op de archipel trouwens heel gewoon. De grove schendingen van mensenrechten werden met een geruisloze borstel onder het tapijt geveegd. Bloedbaden, executies, slavenhandel, moordaanslagen van de inlichtingendiensten voor én na de Tweede Wereldoorlog... daar repte niemand over. 

De kolonie mept terug
Het heeft decennia geduurd voor gekleurde en witte stemmen het tapijt weghaalden. Sommigen deden dat iets eerder. In de loop van de 19de en 20ste eeuw beargumenteerden en deelden Indiase, Perzische, Bengaalse, Arabische... auteurs hun verontwaardiging over het geweld, de diefstal en de uitsluiting van Europese heersers. Zij hielden hun lezers de spiegel van eerdere, prestigieuzere eeuwen voor waarin hun thuisland dynamisch was en hun cultuur baanbrekend op het vlak van wetenschap en technologie. Maar de diverse kolonies meppen ook op een andere manier terug: hedendaagse kinderen van migranten of van tot slaaf gemaakte voorouders uiten hun woede in rap-teksten, in de Black Lives Matter beweging en in de Parijse banlieues. 

Je zou hier ook het wereldwijd bekeken interview van Oprah Winfrey met Meghan Markle, de echtgenote van prins Harry, aan kunnen toevoegen. Imperium, huidskleur en twee proteststemmen kwamen daarin samen!

Tijdens de revisie van dit essay heeft Adriaan van Dis heel wat vloeken moeten schrappen! Engagement begint bij emoties! Door zich kritisch op te stellen tegenover het Indië-denken van zijn familie heeft hij een breuklijn gecreëerd tussen liegen en waarheid, tussen misplaatste trots en bescheidenheid, tussen arrogantie en respect. En dankzij zijn belezenheid en beschouwend talent breekt hij ook onze horizon open!

Samen verder

Hoe het verder moet met de mondige nazaten van de onderdrukten is een punt van zorg. Genoegdoening zal zich niet in euh... een vloek en een zucht in hun ziel nestelen! En officiële excuses zullen het verschil niet maken. Volgens deze kosmopolitische auteur moet de aanpassing van de witte burgers komen. Deze keer zal de wereld zich niet aan ons aanpassen. Of we er zin in hebben of niet, binnen vijfentwintig jaar zal een kwart van de Europese bevolking andere culturele wortels hebben. Er zal een nieuw maatschappelijk evenwicht moeten gevonden worden. Maar wie weet... misschien hebben we elkaar al eerder gevonden in een mondiaal protest tegen de teloorgang van de aarde!

★★★★★

Zie ook de recensies 'Familieziek' en 'Naar zachtheid en een warm omhelzen'

Het blauwe uur - Paula Hawkins

Paula Hawkins kent haar klassieken ! 

'De pijn en het verdriet moeten onder de oppervlakte blijven 

om daar uiteindelijk weg te rotten.'

Het verhaal van het 'Het blauwe uur' ontwikkelt zich binnen het spanningsveld tussen een familie van kunsthandelaars en de nalatenschap van een multidisciplinaire kunstenares met een mysterieus, weinig flatterend imago. De vraag is waarom Vanessa Chapman haar werken aan de stichting van deze adellijke zakenmensen heeft geschonken. Bovendien lijkt er een deel van het legaat niet geleverd of verdwenen te zijn. 

Aan de rand van de wereld

Om achter de waarheid te komen gaat conservator James Becker naar een ruig getijdeneiland in de Buiten-Hebriden waar de enige persoon woont die Vanessa echt gekend heeft: huisarts Grace. Op Erisbay ontmoeten we twee vrouwen, een dode en een levende, die een complexe verhouding hadden. Beiden beschadigd, worstelend met zichzelf, in oorlog met de wereld. Wat zij met elkaar hadden was volgens Grace 'niet romantisch maar ook niet inferieur'. Toen hun paden zich kruisten, veranderde hun bestaan van richting. Misschien hoopten ze nooit meer in de steek gelaten te worden. De pen van Paula Hawkins dacht daar anders over...

 

En dan is er nog de 'familie met ijs in de aderen'. Waar op het Schotse eiland gevoelens overheersten, regeert in Fairburn House ambitie, status en bezit. Omdat er in één van Vanessa's tentoongestelde sculpturen een menselijk bot ontdekt is, ontstaat er onrust bij de galeriehouders. Juicy krantenkoppen zouden voor publiciteit kunnen zorgen. En aandacht genereert geld! Maar wie laat de trekpoppen dansen?

 

Is het leven een vloek?

Van deze auteur kun je een flinke portie 'mal de vivre' verwachten. De vrouwen in 'Het blauwe uur' zouden kunnen opgaan in het fatalistische script van Emily Brontë's 'Wuthering Heights' of Thomas Hardy's 'Tess of the D'Urbervilles'. Romans die het verlies van de onschuld, lotsbestemming, klassenmaatschappij en een dreigende sfeer combineren.

Toch is deze nieuwe Paula Hawkins nog genadelozer. De karakters zijn hardvochtiger, giftiger dan hun 19de eeuwse voorgangers en hun eenzaamheid is radeloos. Dit plot is een psychologische hoogvlieger! Lezers, breng een streepje licht mee want tijdens het nachtblauwe uur van de wolf kan het op Erisbay flink spoken! 

★★★★1/2

Laatste vlucht - Alex Lake

Klokkenluiders ongewenst ! 

'Zij zaten hoog verheven boven hun kleine stukje aarde, 

tot er iemand kwam die hen van hun troon stootte.'

Omdat mensen geen vogels zijn, is het luchtruim voor een thrillerauteur een aantrekkelijke setting! Wanneer de managers van een invloedrijk voedingsbedrijf voor een korte vlucht in een zakenvliegtuig stappen veronderstellen ze op weg te zijn naar een kerststemming in huiselijke kring. Daar denkt de piloot héél anders over. Zij heeft namelijk een rekening te vereffenen en stuurt haar jet... naar de oceaan! Maar waarom heeft ze het net op dit gezelschap gemunt?

In levensgevaar

Als de boodschap duidelijk wordt, reageren de passagiers wisselend. Sommigen furieus of huilerig, anderen bedachtzaam of zelfs gelaten. De alcoholverslaafde Marcia vindt dat ze al in de extra tijd leeft terwijl Chip onlangs tot de ontdekking is gekomen dat hij iets bijzonders heeft om voor te leven. Ook een workaholic kan zich niet alleen voeden met een riant salaris en sprongen op de carrièreladder. Verder is er nog de bescheiden techneut Varun die contrasteert met het braniemannetje Kevin dat zichzelf tegenkomt en de lezer enig leedvermaak bezorgt. 

Nu ze de dood in de ogen kijken, flitsen er gedachten door hun hoofd waarvoor geen plaats was in hun snelle, oppervlakkige prestatiebestaan. De ene buigt zich over het begrip integriteit, de andere over de kwetsbaarheid van het leven en Marcia biecht zelfs jaren oude leugens op. Met de psychologische uitwerking zit het dus wel goed! 

Hellevuur

Zelden of nooit lees je een tweede verhaallijn die (haast) belangrijker is dan de eerste. In 'Laatste vlucht' is dat wel zo. Ze is zowel de drijvende kracht achter de crisistoestand in het vliegtuig als de ontroerende bestaansreden van dit verhaal. En als op die bladzijden de hel uitbreekt is de radeloosheid groter dan in de privéjet. 

Een auteur die een maatschappelijke kwestie op tafel legt, verdient altijd een veer op zijn hoed! In dit boek wordt een bedrijf ter verantwoording geroepen. Ondernemingen en volksgezondheid zijn meestal nauw verweven. En al helemaal als het om de voedingsindustrie gaat. De schrijver breekt bovendien een lans voor artsen die in een corrupte omgeving belet worden om de noodklok te luiden. Het leed van alle betrokkenen is hartverscheurend!  

Niet gehoord

Met 'Laatste vlucht' heeft Alex Lake een goed gestoffeerd, kritisch verhaal geschreven dat ondersteund wordt door een volgehouden spanningsboog. Toch is het vooral het onrecht dat je de adem afsnijdt! Op klokkenluiders zit niemand te wachten...

★★★★

Drie zussen - O. J. Mullen

Niet alleen een zakelijk fiasco ! 

'Als mensen sterven plaatsen we hen op een voetstuk, 

wat het nog moeilijker maakt om ze te laten gaan.'

Als je op het verkeerde moment op de verkeerde plek bent, kan het slecht met je aflopen! Dat overkomt zakenman Lewis en Molly, de tweelingzus van Sam, op een besneeuwde avond. Het ongeval waarbij Molly het leven laat is het dominosteentje dat alle andere blokjes in de rij doet kantelen. 

De zussen Sam en Alex reageren verschillend op het drama. Waar de ene zich al snel richt op de crisis in haar huwelijk, wordt de andere verteerd door woede en revanchegevoelens. Alex vraagt zich af waarom Lewis gewoon verder kan gaan met leven terwijl zij met een peilloos verdriet achterblijft. Er moet toch iemand schuldig zijn aan Molly's dood. De uit de hand lopende irrationaliteit lijkt een gevolg van het vroege overlijden van haar geliefde Freddy. Het verhaal van de druppel en de emmer. Maar is Lewis nog wel de bezielde ondernemer die hij altijd was? 

Too little, too late !

Ondanks de beloftevolle invalshoek krijgt de auteur het plot niet in de gewenste versnelling. Sterker nog, het verzandt in oeverloos getob, geruzie, aanhoudende herhalingen en sloten drank. Terwijl de geesten van de personages uitblinken in oppervlakkigheid en clichématig gedrag, gaan de dominosteentjes in tergende slow motion onderuit! Zelfs in de laatste hoofdstukken kan deze auteur zich niet van zijn wijdlopige vertelstijl ontdoen. Hoewel de plotwending aan het eind een aantal interessante verbanden blootlegt, kan dit schrijfproject niet meer gered worden. Een gebrek aan natuurtalent is dodelijk voor de geloofwaardigheid! Het maakt van de lezer een buitenstaander!

Door te kiezen voor een onbekende auteur loop je een risico. Daar valt mee te leven behalve als het boek op een leugenachtige manier in de markt wordt gezet. Volgens uitgeverij Boldwood is dit 'een nieuwe briljante psychologische thriller van bestsellerauteur Owen Mullen'. Wie dit verhaal briljant noemt heeft nooit een geslaagd boek gelezen! Briljant is trouwens bedoeld als hommage aan een zeldzame literaire parel!

★★

Amerika Amerika - Marieke de Vries

Het vrijheidsbeeld dekt meer dan één lading !

'Mounteneers zijn altijd vrij!'

(motto van West Virginia)

Het is niet verwonderlijk dat de non-fictieboeken die dit jaar de actualiteit analyseren zich voornamelijk op twee landen richten: Oekraïne en de VS.  Beide perspectieven maken veel emoties los. Er heerst namelijk oorlog in allebei de landen. Hoewel de bloedigste natuurlijk in Oekraïne wordt uitgevochten, staan in de Amerikaanse samenleving twee groepen burgers met getrokken messen en haat spuwende bewoordingen tegenover elkaar. Sommige waarnemers sluiten zelfs de kans op een burgeroorlog niet uit.

Met de deur in huis

Al deze boeken vergen leesmoed. Zo ook 'Amerika, Amerika' van correspondente Marieke de Vries die de pijnpunten niet schuwt. In het eerste hoofdstuk neemt ze je meteen mee naar haar familie in West Virginia, recht naar het hart van Trump-country. Terwijl Marieke haar professionele en rustige zelf blijft, zal de liberale Europese lezer geregeld tandenknarsen. 

Natuurlijk begrijp je de frustratie om de verloren banen in deze mijnregio en de angst voor meer groene maatregelingen die de auto- en staalindustrie zouden kunnen bedreigen (Noot Inktkoelie: Toyota, Arcelor...). Vooral in een land waar reconversie-initiatieven met het oog op economisch herstel, niet voor de hand liggen. Tragisch wordt het discours als het gaat over het makkelijk slikken van desinformatie door een gebrek aan opleiding, algemene ontwikkeling en onafhankelijke journalistiek. Waar je bij ons moet opletten voor nep-berichtgeving op de sociale media, kun je in de VS de televisie lang niet altijd vertrouwen. En schermen hangen overal.

Achter de bergen...

In deze Mountain State gaan mannen in de buurt van blokhutten vissen en jagen. Indien nodig kunnen ze zichzelf in leven houden. Wie heeft dan de bemoeials uit Washington nodig? Hierbij vergeten de stoere kerels dat de wereld niet begint en eindigt bij The Blue Ridge, dat de opwarmende aarde geen grenzen erkent en het cultiveren van wapengebruik tot gruwelijke slachtpartijen leidt. Bovendien mag the all American family wel enige betrokkenheid tonen bij b.v. de Black Lives Matter-thematiek of de betreurenswaardige gezondheidssituatie van de armen, meer in het bijzonder die van zwarte vrouwen. Gesloten horizonten gaan slecht samen met solidariteit! Ook tegen Obamacare wordt in Fairmont gefulmineerd. Enigszins kort-door-de-bocht gezegd: als je de familietafel verlaat begrijp je de nationale verdeeldheid! 

... en bij de kust

Het universum van kustbewoners heeft vanouds een bredere skyline. Stadsbewoners aan beide oceanen reizen door socio-economische, culturele, raciale en genderwerelden, nemen ook vaker het vliegtuig naar een ander continent. Dat is een levenswijze die voor een West-Europeaan vrij eenvoudig te begrijpen is. Toch blijkt dat Amerikanen vaak hard moeten strijden voor (individuele) vrijheden. 

Het is onvoorstelbaar dat de pro-life-beweging (tegenstanders van abortus) zich beroept op 19de eeuwse denkbeelden én wetgeving. Een ander punt van zorg voor liberale denkers is het weren van niet-conservatief-christelijke waardenlessen in het onderwijs. Machtige ouderverenigingen dringen leescensuur op die aan boekverbrandingen doen denken. Zelfs 'De vliegeraar' van Khaled Hosseini staat op de zwarte lijst. Praten over sociale, ethische, groene... onderwerpen behoren volgens behoudsgezinde burgers tot de invloedssfeer van ouders. 

Hoe dan ook, de ene partij voelt zich overvleugeld door de andere! En een wij-en-zij stand van zaken ondermijnt de stabiliteit van een land.

Een gelaagd boek

Uiteraard kiest Marieke de Vries in haar boek voor een bredere en gedetailleerdere benadering van deze samenleving en haar bestuur. Ontelbare ins and outs van het reilen en zeilen komen voorbij. 'Amerika, Amerika', een titel die klinkt als een verzuchting, is een terugblik op een nomadisch correspondentenleven dat haar naar talrijke invloedrijke figuren, doorsnee burgers en historische gebeurtenissen heeft gebracht. Op deze roadtrip is haar motto 'ik ben een journalist, mijn mening doet er niet toe' altijd meegereisd. En nu haar tijd in Washington DC er bijna opzit, zullen de gesprekken aan de familietafel bij de Pleasant Valley in Fairmont vast wat van hun animo verliezen!

Zowel in Oekraïne als in de VS is het water tussen de strijdende partijen erg diep en reiken de wortels van het conflict tot ver in de geschiedenis. Aan de andere kant van de plas zitten beide kampen gebeiteld in hun denksysteem en daaraan zal de volgende president niets grensverleggends kunnen veranderen! Je kunt namelijk niet terug naar het verleden! En de toekomst schrijft zichzelf...

★★★★1/2

Bloedheet - Annet Hulst

 Ontwrichte levens !

'Wat heeft het voor zin om geschiedenis te studeren
 als je het overzicht van je eigen geschiedenis volledig kwijt bent.'

Als rijkeluisdochter Fee ontdekt dat ze een doodgezwegen oom heeft die bovendien in de gevangenis heeft gezeten en kort nadien verdronken is, gaat ze op onderzoek uit. Deze journaliste in spé vraagt en vraagt door. Haar omgeving zwijgt. Bovendien wil iemand dat ze stopt. Ondanks de geheimzinnige intimidaties bijt Fee zich vast. Intussen heeft een DNA-test tot een verbijsterend resultaat geleid! 

Annet Hulst heeft een prettig complex plot bedacht. Samen met Fee verken je hypotheses, verbaas je je, ervaar je het overrompelende van haar ontdekkingen. Eén grensverleggende keuze breidt zich uit tot een olievlek die een reeks intieme relaties op zijn kop zet. Een vader en een zoon, een vader en een dochter, een moeder en een dochter, een zwalpende jonge man op zoek naar een surrogaatvader, een broer en een zus... allemaal voelen ze de grond onder hun voeten verdwijnen. Hierbij zijn de verhaallijnen van Joey en Michel vrij gechargeerd neergezet. In vergelijking met het natuurlijke gedrag dat je bij de andere personages ziet, voelt hun psychologisch traject geforceerd aan. 

Gerechtigheid

Uiteindelijk komt Fee achter de waarheid. En toch probeert iemand de pas opgehelderde realiteit weer te bedekken. Sommige geheimen blijken te groot om te delen. De zwijgcultuur die Fee aanklaagt dreigt opnieuw de bovenhand te krijgen. Maar niet iedereen heeft dezelfde belangen. Voor enkele personages werkt de openheid bevrijdend! 

Dit onderhoudende, enigszins uitvergrote maar toch geloofwaardige verhaal zet je aan het nadenken over de complexiteit van relaties en beslissingen die emotioneel gedreven zijn en daarom niet altijd verstandig! Eén daad kan een vernietigende lawine op gang brengen!

★★★1/2

De zondaar - Hans Faber

De moraal van een vrijstaat !

'De waarheid is dat God geen gerechtigheid brengt, 

de mens moet die zelf halen.' 

Hoewel Urk al decennialang geen eiland meer is, gedraagt het dorp zich alsof het vrijwel buiten de wereld staat. De enige geldende autoriteit is de kerk, dat wil zeggen de streng gereformeerde stroming. Maar of iedereen zich aan de moraal van de bijbel houdt, is zeer de vraag. Ook trouwe kerkgangers kunnen er een dubbele agenda op na houden en zich van hun kleinste menselijke kant tonen. En de dominee, die zou moeten uitblinken in onkreukbaarheid, 'omarmt de zondaars en keert zijn rug naar de slachtoffers'. Dat kan niet goed blijven gaan. Op een dag wordt de rekening gepresenteerd!

Een journalist onder hoogspanning

Als een bijzonder wrede moordenaar het dorp in beroering brengt, gaat onderzoeksjournalist Vincent op zoek naar de waarheid en een scoop voor de krant... maar ook voor zichzelf. Alleen een spraakmakende primeur kan zijn loopbaan nog redden. Vincent is een krachtig personage dat de steun van de lezers verdient! Doortastendheid is ook hard nodig wil je je een weg banen door de gesloten gelederen van de Urkse gemeenschap.  

Even vastberaden gaat de moordenaar te werk. Hij is een getergde man. Fysieke en mentale mishandeling hebben zijn jeugd getekend. Wat later werd hij uitgespuwd door het dorp dat zijn imago belangrijker vond dan de bekommernis om een mens. Toch laat Johan zijn geloof niet in de steek. Het is het instituut, de hypocrisie, de lafheid die hem verraden hebben. Hans Faber geeft hem een door de bijbel geïnspireerde, originele werkwijze mee. Hierbij speelt het Oude Testament de wraakengel parten, het boek dat een boze, straffende God opvoert!

Hulde!

'De zondaar' is als een gebouw waarvan elke baksteen stevig werd ingemetseld. Het is een breed en diep opgezet verhaal, een bijzonder onderhoudend plot dat ononderbroken gestoffeerd wordt met elementen die het ritme hooghouden en tegelijkertijd je kennis van mens en maatschappij voeden. Bijzondere waardering verdient het verliteratuurde inzicht in de bijbel en de geloofsbeleving van orthodoxe protestanten. Bovendien vragen taalrijkdom en kritische zin om bijkomend applaus.  

Deze derde spannende Faber breekt allerlei horizonten open. Hoewel de auteur de Urkse samenleving waar het kan nuanceert, schieten op sommige pagina's flarden van de Trumpiaanse Midwest door je hoofd: de buitenwereld als vijandbeeld, een 19de eeuwse moraal, verstarrende geestelijke inteelt. Boeken met een maatschappelijke relevantie krijgen van 'De Inktkoelie' altijd een extra halve ster!

★★★★1/2

In 2025 verschijnt bij The House of Books een nieuwe Hans Faber!