Vergelding - Michael Berg

'Grensoverschrijdend' is een understatement !

 

'Haar leven zit erop.

Hoe mooi is het dan om dat met een enorme knal te vieren.'

'Tot in de jaren '70 was de katholieke kerk uiterst invloedrijk in Limburg, zowel op het persoonlijke als het maatschappelijke vlak. Hoever de bemoeienissen gingen, is nu niet meer voor te stellen. Mijnheer pastoor kwam de huishoudboekjes controleren, echtparen aansporen om voor meer kinderen te zorgen en de familievader geraakte zonder de toestemming van de zielenherder niet aan een baan in de koolmijn. Heerlenaar Michael Berg heeft vast herinneringen aan de betweterigheid en autoriteit van de zwartrokken!

Eindelijk openheid van zaken !

De pijnlijkste verhalen hebben met misbruik van kinderen te maken. Niet alleen in Nederland en België maar wereldwijd werden er in de afgelopen jaren getuigenissen verzameld, dossiers samengesteld, documentaires gemaakt en krantenbladzijden vol geschreven over fysieke en mentale vernederingen in internaten, weeshuizen, op vakantiekampen... In sommige gevallen leidden deze praktijken tot zelfdoding. 

In 'Vergelding' is Michael Berg op een overtuigende manier aan de slag gegaan met deze thematiek. Voor zijn tweede verhaallijn, die steeds dominanter wordt, gaat hij vijftig jaar terug in de tijd. Omdat Petra intelligent maar niet zo ijverig is, wordt ze door haar ouders naar een katholieke kostschool gestuurd. Daar is haar rebelse kant meteen een excuus voor lijfstraffen en eenzame opsluiting. Tot overmaat van ramp ontdekt ze dat haar kamergenoot door moeder-overste seksueel misbruikt wordt en een poging tot suïcide onderneemt. 

Tot hier en niet verder

Wat deze auteur erg goed verliteratuurt is dat het om een machtsrelatie gaat. Oppernon, soeur Dorothea, weet haar slachtoffers handig te chanteren en haar mede-kloosterzusters te intimideren. Op kapelaan Cuypers, de sympathieke jonge biechtvader, hoeven de gedupeerden evenmin te rekenen. Glimlachen is iets anders dan je nek uitsteken! De sadistische heks regeert tot... iemand lef toont en een grens trekt! 

Dit tweede deel van de Mergellandmoorden raakt je ziel en vooral de plek waar je rechtvaardigheidsgevoel zit! Net daarom kun je je verbinden met iemand die voor eigen rechter speelt. Boeken zijn bij voorkeur niet eenduidig. Om zo dicht bij de lezer te kunnen komen, moet de verontwaardiging van de schrijver minstens even groot zijn. Michael Berg vernoemt trouwens ook nog even de bisschop van Roermond, de hiërarchische verantwoordelijke van de nonnen. Wellicht bedoelt hij de orthodoxe Joannes Gijsen die tijdens en na zijn ambtsperiode veel kritiek te slikken kreeg onder meer voor zijn lakse houding tegenover misbruik door geestelijken. Waarom de auteur zo begaan is met deze kwestie is een vraag voor een interviewer. 

Unieke prestatie 

Je zou bijna vergeten dat 'Vergelding' een feilloze constructie heeft, het juiste tempo volgt, aanraakbare personages opvoert en een toprechercheur aanbiedt die 'lijken met feesthoedjes' in een vrieskist heeft zien liggen. Tel daarbij een vriendin en een vriend op die in gewelddadige omstandigheden om het leven zijn gekomen en je hebt voldoende traumatische ervaringen om een dagelijks gevecht mee te voeren. Daar is geen korenwijntje tegen opgewassen!

Dit is een uniek werkstuk dat het hele jaar kan blijven bovendrijven! Hierbij horen nominaties en, waarom niet, een grote prijs!

★★★★★

Woeste kust - Charlotte McConaghy

Wapen je tegen de gewetenlozen !

'Op een dag, en dat zal niet lang meer duren,

zal alles verbranden, verdrinken of verhongeren, wij ook!'

Een familie in crisis gedijt altijd goed in een roman. Leg innerlijke en onderlinge conflicten in een kundige schrijvershand, en je komt een heel eind. Charlotte McConaghy laat een vader met drie kinderen op een sub-Antarctisch eiland wonen dat op schaarse tijdstippen door een schip bevoorraad wordt. Als gevolg van de interactie met wetenschappers op de onderzoeksbasis, hebben dramatische wendingen het gezin uit evenwicht gebracht. Voeg daarbij nog de impact van twee vrouwen, een dode en een ongenode huisgenote, en je begrijpt dat vader Dominic de ballen nog maar net in de lucht kan houden!

Invoelbare acteurs

De schrijfster heeft haar personages met veel zorg en diepgang uitgetekend. De oudste jongen, Raff, werd door het leven al hardvochtig aan de tand gevoeld en worstelt met de naweeën. Ook tienerdochter Fen is haar onschuld definitief kwijtgeraakt. Enkel de negenjarige Orly, het knuffelkarakter van dit boek, kan zich nog volop overgeven aan zijn fascinatie voor het bestaan en de overweldigende natuur die hem omringt. Hij is pienter, weet precies welke albatros op het nest zit en zegt altijd het juiste. Toch heeft ook hij al geleerd waarom de bescherming van de zadenbank, die de mensheid in tijden van ecologische rampspoed van de hongerdood zou moeten redden, een noodzaak is. Orly was een trouwe leerling van de projectleider van de basis. Bij het begin van deze intrige zijn alle wetenschappers naar huis vertrokken. 

Ondanks het Spartaanse bestaan is de familie verknocht aan de genadeloze omgeving. Met lede ogen moeten ze aanzien hoe de stormen heftiger worden, de waterspiegel stijgt, de kusten worden weggevreten, de permafrost smelt. Hun dagen op het eiland zijn geteld. Zichzelf redden betekent vluchten. Voor de aandachtige lezer symboliseren ze de vluchtelingen die uit haast onbewoonbare delen van de wereld vertrekken. Te veel of te weinig water, het resultaat is hetzelfde!

 

Over zachtheid en weerbaarheid

In dit verhaal houden wreedheid en zachtheid elkaar in evenwicht. Mens en natuur kunnen vernietigend uit de hoek komen. Daar tegenover staat de vrouwelijke fijnzinnigheid van Charlotte McConaghy. Ze laat Fen tussen de zeehonden leven, Orly de pinguïns bij naam noemen, Dom de kleinoden van zijn overleden vrouw koesteren, Raff naar het walvisgezang luisteren en de empathische bultruggen de orka's te hulp schieten. Bovendien is er de grote zorgzaamheid, vooral van de volwassenen voor de kinderen. 

Toch wil de auteur niet de ogen sluiten voor gewetenloze medemensen die ten koste van anderen willen overleven. Werpt Charlotte McConaghy hiermee een blik op het wereldbeeld dat ons te wachten staat? In elk geval wordt het je duidelijk dat een boksbal, onder water kunnen zwemmen en fysieke arbeid hun nut bewijzen als het recht van de sterkste de enige wet is...

Meervoudige kwaliteit

Voor het fictieve Shearwater stond Macquarie, een eiland ten zuiden van Tasmanië, model. Dat de schrijfster daar haar research deed, tilt de roman naar een hoger plan. Naast honderd-en-één weetjes die ze in verhalende passages verpakt waarvan mister charming Orly er een aantal voor zijn rekening neemt, krijg je ook een filmische en zintuiglijke voorstelling van het decor waarin de personages zich bewegen. En omdat ze zelf van meerdere boekgenres houdt, biedt ze je enkele twists and turns aan die niet zouden misstaan in een thriller.

De geëngageerde Charlotte McConaghy is een literaire alleskunner met een bijna eindeloze verbeelding! 

★★★★1/2

Alles voor de reis - Adriaan van Dis

 De verbeelding als troost !

'... omdat een mens in nood 
nu eenmaal weinig werkelijkheid kan verdragen.'

Met hun wapenspreuk 'Laten we zacht zijn voor elkander' tussen het aanklikbed en de verstelbare matras van de doodzieke in, deelt Eefje haar laatste levensweken met haar geliefde Adriaan van Dis. 

A story a day keeps the doctor away
Om de pijn, die ook de morfinepleisters niet helemaal kunnen wegnemen, te verlichten, neemt hij Eefje mee naar de reizen die hem, vaak samen met haar, naar verre bestemmingen brachten: Zuid-Afrika, Namibië, Irak, Iran, Senegal, Arctisch Canada... Reizen naar binnen- en buitenwerelden, naar het wankele zoeken van een jong mens, naar het onvermijdelijke verlies van de onschuld, naar je verplaatsen in anderen en je eigen perspectief opentrekken, of naar mogelijke gasten voor het literaire tv-programma dat ze van 1983 tot 1992 maakten: 'Hier is... Adriaan van Dis'. Gegeerde namen zoals Ousmane Sembène en James Baldwin gaven helaas niet thuis. Werk en leven zijn niet maakbaar!

Bij het temperen van fysieke of geestelijke pijn kunnen ook gedichten, liedjes of een stiekem borrelmoment een wondertje verrichten. En toch gaat geen van beiden het ongemakkelijke uit de weg. Als het nodig is, wordt er een harde (borrel)noot gekraakt! 'We strepen nu niks door', zegt Adriaan, een toespeling op het samen redigeren van vroege romanversies. De aanwezigheid van de Ander, de tweede partner van Eefje, vreet aan de schrijver. Hij wil haar helemaal.  

Niet klagen maar dragen
Wie de podcast 'Van Dis ongefilterd' volgt, heeft geleerd dat Adriaan een hekel heeft aan zeuren. Volgens hem maak je een obstakel groter door het te delen met anderen. In de duokamer van dit hospice beklagen de bewoners zichzelf dus niet. Het hartverscheurende zit tussen de lijnen! En in het beeld van zijn zorgende, liefhebbende handen, die tot rust zijn gekomen omdat zij zijn onrust temde. 

Dat Eefje, die 'zijn moed, zijn kritiek, zijn duw en tegengas' was, in een haag van lampionnen en zorgmedewerkers het sterfhuis verlaat, betekent niet dat er een einde komt aan hun verbondenheid maar misschien wel aan de reislust van de achterblijver. Ook dat vertelt de podcast je... 

In gesprek met de ziel

In deze autobiografische roman toont Adriaan van Dis zich kwetsbaarder dan ooit. Met het klimmen van de jaren maakt het minder en minder uit wat anderen van je vinden. Lezers blijven er voor een auteur wel toe doen. Maar zij willen niets liever dan onder de huid van hun inspirator kruipen!

★★★★1/2

De leugenaar - Martine Kamphuis

De hardvochtige grenzen van therapie !

'Beschadigde mensen beschadigen mensen.'

Van een auteur, die bovendien psychiater is, mag je iets extra's verwachten, zeker als het gaat om het spannende psychologische boek. Toch kun je je voorstellen dat het verwerken van professionele kennis in een plot voor een breed publiek niet vanzelfsprekend is. 

Een hele uitdaging

Met het kiezen voor een hoofdpersonage dat narcistisch is, een anti-sociaal profiel heeft en borderline-patiënt is, beschik je over heel wat elementen die voor conflicten, buitensporig gedrag en spanning kunnen zorgen. Maar in het hoofd van de lezer wordt het dan wel èrg druk. Voeg daarbij de rugzak met misbruik, falend ouderschap, een pooier, afpersing... die Sylvia meezeult, en je begrijpt dat er romantechnisch véél hooi op de vork ligt. Hier lijkt de stem van de psychiater harder te klinken dan die van de schrijfster! En dat mag niet de bedoeling zijn.

Wanneer therapeute Wynona Post besluit om Sylvia, een cliënt die ze eerder begeleidde, weer onder haar hoede te nemen, lijken de eerste sessies een bemoedigend resultaat op te leveren. Toch ebt het vertrouwen tussen beiden langzaam maar zeker weg en ontstaat er een giftige sfeer. De beschadigde vrouw vervalt in oude patronen, voelt zich onterecht in de steek gelaten en slaat lukraak om zich heen. Uit niet-geheelde pijn ontstaat boosheid, die ontaardt in een revancheplan en een machtsstrijd. Omdat ze zich beroepsmatig aan haar zwijgplicht moet houden, kan de therapeute geen kant op... tot ze besluit enigszins buiten de lijntjes te kleuren. Dit is tenslotte fictie, een wereld waarin de auteur voor rechter mag spelen en de lezer een oogje mag dichtknijpen!

Meer evenwicht

'De leugenaar' heeft een opvallende constructie. Martine Kamphuis heeft ervoor gekozen om het grootste deel van haar plot te stofferen met therapeutische sessies. Hoewel deze gesprekken inzicht geven in de geestestoestand van Sylvia, haar relatie met Wynona en de spannende ontwikkeling ervan, gaat er toch te weinig dynamiek van uit. Deze roman zou gebaat zijn bij meer dosering, een afwisseling van gedachtewisselingen én het volgen van personages bij wat ze doen of meemaken. In de laatste 30% van het boek wordt er wel flink tempo gemaakt. 

De belangrijkste verdienste van deze thriller is van maatschappelijke aard. En dat is een compliment! Of burgers met een stoornis (of stoornissen) die tot geweld kan leiden zich vrij mogen bewegen in de samenleving is een nazinderende vraag. Het is zorgwekkend dat therapeuten, waarin het personage Wynona Post zich wellicht kan spiegelen, moeten toegeven dat hun vertrouwen in een positieve ontwikkeling van hun cliënt een misvatting blijkt. En dan kom je bij de tbs-er die met verlof mag... 

★★★1/2

Zeeuws geluk - Carolijn Visser

Als je het heden verliest, 

blijven alleen herinneringen !

'Wat is vroeger?' merkte mijnheer Minderhoud op.

'Een potlood zonder punt, daar heeft niemand iets aan.' 

Aan een wereldreizigster vragen of ze een boek wil schrijven over de provincie waar ze opgroeide, ligt niet voor de hand. Maar haar vragen om dat vanuit het perspectief van zorginstellingen te doen, is ronduit verrassend. Toch was dat de vraag die een Zeeuwse zorgorganisatie aan Carolijn Visser voorlegde.

Het verleden als houvast

Op Walcheren en Zuid-Beveland gaat ze op zoek naar de wortels van een regio die door haar ligging aan het water een eigenzinnige identiteit heeft opgebouwd. En bij wie kun je beter terecht als het gaat om het lange termijngeheugen? Juist... bij dementerenden! Zij weten niet meer of hun vrouw nog leeft of dat hun dochter op reis is, maar herinneren zich wel het Britse bombardement (1944) dat hun huis en huisraad verwoestte. Over dit drama praten ze zonder wrok want de Duitsers moesten verjaagd worden. Ook Carolijn weet van het anti-moffensentiment dat tot ver in de naoorlogse jaren voelbaar was. Toch had haar vader relativerende woorden voor de Duitse badgast die zijn geblesseerde zoontje Jeroen uit de duinen haalde. In het hedendaagse Zeeland hoor je, vooral in de zomer, opvallend veel Duitse klanken.      

Natuurlijk zijn er ook de kleinere verhalen. En vertellen doen ze, de mensen die veel tijd hebben, minuten die hen ook snel weer ontglippen. 'Zullen we dan maar gaan biljarten?' vraagt Jaap. 'Maar dat hebben we net een uur gedaan', antwoordt Carolijn. Praten over dat ene paar schoenen dat je alleen op zondag, op weg naar de kerk, mocht dragen of over de zwarte sneeuw die de vissersvrouwen uit Arnemuiden dag in dag uit zagen, over hard werken en solidariteit, het betrekken van een bewoonbaar gemaakte bunker (cf. Duitse verdedigingslinie) tijdens de jaren van de wederopbouw of over het dragen van klederdracht die duur en onhandig was... dat kost hun geen moeite. Trouwens, op Walcheren zijn er nog slechts twintig traditioneel geklede vrouwen over. 

Een oude boom moet je niet verplanten

Deze conventionele provincie kan niet om een tehuis voor oudere gereformeerde en hervormde protestanten heen. In Aagtekerke wordt er uit de bijbel voorgelezen, zingt wie bij stem is psalmen en draagt het vrouwelijk personeel een rok. Op zondag staat de kerkradio aan. Televisies zijn vanzelfsprekend uit den boze! Dat betekent niet dat er geen vertier is. Vrijwilligers komen geregeld extra lekker koken en er staan uitjes naar een rommelmarkt, een museum of een mooi gelegen terrasje op het programma. Ver kunnen de godvruchtige bewoners niet van deze auteur afstaan: haar eigen opa schilderde in zijn vrije tijd bijbelse taferelen!

Hoewel Carolijn in de eerste plaats de observerende schrijfster is, kan ze natuurlijk niet ontsnappen aan associërende gedachten en zintuiglijke indrukken die haar eigen verleden wakker schudden. Op lange fietstochten, met de reistas onder de spin, hoort ze opnieuw het oorverdovende gekwaak van kikkers in de sloot, ziet ze de weidse horizon en de vette klei van het boerenland. Ze houdt halt bij 'het waterhuis', de eerste Middelburgse woning van haar familie. Als gevolg van het door de geallieerden veroorzaakte dijkgat, had het last van doorgesijpeld water. Later kregen ze een comfortabel huis dat nu met zijn zonnepanelen erg bij de tijd is.     

Haar handtekening

Net als in haar grote reisboeken laat Carolijn Visser hier de mensen die ze ontmoet het verhaal van hun leven, hun omgeving en hun land vertellen. Haar inbreng bestaat uit enkele gerichte vragen. Ze doseert, luistert en slaat het gesprek op. De lezer mag zich achter haar rug verstoppen en de oren op scherp zetten. Het lijkt alsof ze zegt: 'Hou je rustig, dan wordt het verhaal écht mooi!'

De kracht van dit boek is de - bij een eerste indruk - vreemde combinatie van dementerende plotspelers en het gezicht van een voormalig eiland. Omdat de conversatiepartners het heden hebben moeten loslaten, krijgt het verleden alle ruimte. Uit dat verleden halen ze bovendien de essentie: je niet klein laten krijgen, flexibel zijn, niet zeuren maar poetsen! Maar ook zonder rancune pijnlijke bladzijden omkeren. Je buren vergeven en hen opnieuw welkom heten. 

Toemaatje

Als je van sierkippen houdt, dan verrast Carolijn je met de leukste foto uit het boek. (Klein) geluk en Zeeland kunnen niet zonder elkaar!

★★★★1/2 

Het eiland - Ragnar Jónasson

Een weinig verheffend mensbeeld !

'Ondanks alles denk ik dat ik vannacht beter zal slapen

 dan ik tien jaar lang gedaan heb.'

In 'Reykjavik', het boek dat Ragnar Jónasson samen met Katrín Jakobsdóttir, de voormalige premier van IJsland, schreef, kwam hij sterk voor de dag! Kan hij deze kwaliteit meenemen naar zijn nieuwste solowerk: 'Het eiland'?

Niet voor mensen met hoogtevrees

In dit tweede deel van de Hildur-reeks krijgt de gelijknamige rechercheur een pijnlijk dossier te verwerken dat haar tegelijkertijd de kans biedt om een onrechtmatig misgelopen carrièrestap recht te zetten. Tijdens een vriendenreünie op een eiland 'dat van de vogels was' en waar 'de mensen maar te gast waren', valt een jonge vrouw van een uitkijkpunt in zee. Achteraf blijkt dat ze vermoord is. Als Hildur zich in de zaak verdiept, ontdekt ze een verband met een tien jaar oude misdaad waarbij de zus van één van de vrienden op de afgelegen Westfjorden om het leven kwam. 

In deze psychologische detective neemt Ragnar Jónasson, zoals dat vaak gebeurt in spannende Scandi-boeken, de tijd om het mysterie te ontrafelen. Terwijl je bij veel Scandi's last hebt van een te trage, zeg maar slaapverwekkende opbouw, levert deze auteur voortdurend plotelementen aan. Voor een geduldige lezer is verveling dus niet aan de orde. 'Het eiland' is een geslaagd voorbeeld van een uitgebalanceerd verhaal. 

Eigenliefde voorop

Toch ligt de echte kracht van deze intrige in de tekening van de menselijke psyche. Ze is de rode draad van het onderzoek en bezorgt je een genadeloze inkijk in het gedrag van anderen... en misschien van jezelf. Om hun verantwoordelijkheid te kunnen ontlopen maken diverse personages schokkende keuzes. Dit laffe handelen zie je in de eerste én tweede plotlijn, bij criminele daden én daden die niet in het strafrecht voorkomen! Het is duidelijk dat de schrijver een statement heeft willen maken. 

Met dit ingrijpende verhaal over chantage, corruptie, carrièrezucht maar ook over het willen bezitten van mensen... of erger (spoilers!), heeft Ragnar Jónasson bewezen dat hij zijn beste niveau ook alleen kan halen. Hou vast die klassepen!

★★★★1/2

Blijf niet weg - Alex Smith

 Als de poorten van de hel opengaan !

'Je weet niet wat een duivel is, 

tot je een vader bent tegengekomen 

die zijn dochters beschermt.'

In dit derde deel van de Robbie Kett-reeks valt er opmerkelijk minder te lachen dan voordien! De lieve monstertjes van kinderen, waarvoor deze alleenstaande vader moet zorgen, krijgen amper een paar bladzijden om grappig uit de hoek te komen. In 'Blijf niet weg' wordt het leven van de rechercheur bloedernstig... en dat is een understatement! Hij moet niet alleen een gevecht voeren tegen de ontvoerders van zijn vrouw maar ook tegen krachten binnen het korps. 

Niet te regisseren

Zijn reputatie van getting-things-done-man keert zich tegen hem als het gaat over het gebrek aan respect voor regels en andere vormen van beroepsdiscipline. 'We kunnen haar (je vrouw) niet opsporen als we bezig zijn jou op te sporen', zucht zijn meerdere, commissaris Benson. Maar kan rechercheren volgens het boekje mevrouw Kett tijdig bevrijden? Dat je een tegenstander van formaat groots moet bestrijden, is een idee dat veel beter past bij deze teugelloze hoofdinspecteur.

Robbie Kett staat voor de grootste uitdaging ooit. Hij heeft zichzelf een niet te tillen opdracht gegeven en harde beloftes gedaan aan zijn kinderen, zichzelf en de vrouw die altijd in zijn gedachten is. Deze radeloze man komt in een inferno terecht, een horrorwereld met satanische attributen, in scène gezet door een zéér kwade genius. En wat moet hij met de nadrukkelijke raad die uit onverwachte hoeken op hem afkomt: 'Stop met zoeken'!  

Een tien voor taal !

Van bij de start van dit verhaal legt Alex Smith een strop om de hals van zijn hoofdpersoon én zijn lezers. Taal en stijl staan onafgebroken in dienst van de angstschreeuw, de wanhoop en de sporadische momenten van hoop die de speurder bijna zijn verstand doen verliezen. Deze auteur is een meer dan uitstekende stylist. Met zijn accurate, suggestieve en beeldende zinnen stuurt hij de boekenwurm in het spoor van Robbie. 'Als de paniek door zijn schedel buldert', wil je hem de sterkste pijnstillers aanreiken. Naast een bovenmenselijke krachttoer, en misschien wel bovenal, is dit boek een ode aan een grootse liefde - 'naar de maan en terug' - van ouders voor hun kinderen en voor elkaar. 

★★★★1/2

Het beste hotel van Kabul - Lyse Doucet

 Het hotel dat nooit zijn deuren sloot !

'Als de tuinman zijn tuin afstaat aan een timmerman,

zal de tuin de kleur van de winter krijgen.'

(Afghaans spreekwoord)

Door te kiezen voor een opmerkelijke invalshoek heeft BBC-correspondente Lyse Doucet een onderscheidend boek geschreven over de complexe geschiedenis van Afghanistan. Dat een hotel veel verhalen kan vertellen over de tijdgeest en gasten die 'the spirit of the time' illustreren, is al vaak gebleken. Denk maar aan de Great Railway Journeys van de Brit Michael Portillo. Maar dat een hotel de spiegel is van driekwart eeuw aan gewelddadige omwentelingen, trillende funderingen en een kleingeestige maatschappijvisie is een unicum.

Elke dag feest!

Tijdens de regering van de hervormingsgezinde koning Zahir Shah, die na een staatsgreep (1973) werd afgezet, beleefde het InterContinental hotel in Kabul hoogtijdagen. Buitenlandse toeristen, diplomaten, prinsen en gefortuneerde Afghaanse burgers namen de goudkleurige liften en lieten zich exquise maaltijden voorzetten door obers in karmozijnrode jasjes. Tijdens grootse huwelijksfeesten werd er gedanst onder de kroonluchters van de balzaal. Zelfs de Parijse haute couture vond zijn weg naar de catwalk van het hotel. Het IC was een droomfabriek! 

Voor de doorsnee inwoners van de hoofdstad leverde het vooral vaste banen op, grote fooien en een reële kans op promotie. Zo werd Naser, de ongeletterde arbeider, na verloop van tijd banketbakker. Hazrat deed het nog beter. Via de cocktailbar en het onderhoud van de gastenkamers werkte hij zich op tot manager. En selfmade women Abida klom op tot sous-chef. Wie wat kon, man of vrouw, werd gewaardeerd!

Als de putschpleger en zijn opvolgers de macht in handen krijgen, begint een periode van grote instabiliteit waarin het portret van de hoogste bestuurder geregeld van de wand achter de receptie wordt gehaald en vervangen door een nieuw kopstuk dat al te vaak een gruwelijke dood wacht. Wanneer de politieke vriendschap met Rusland bekoelt, steken 85.000 Russische manschappen de grens over (1979), een inmenging die de moedjahidien, een los-vast verbond van strijders uit het hele land, niet accepteert.   

Standhouden of weglopen?

Omdat er een Koude Oorlog tussen de wereldmachten woedt, gaan in de VS de alarmbellen rinkelen. Volgens het principe van 'de vijand van je vijand is je vriend', worden de opposanten royaal van wapens voorzien. Terwijl de tanks door de straten ratelen, komt er een einde aan de hippieroute en keren sommige gekwalificeerde werknemers van het IC terug naar huis of vinden een andere baan. Een flink aantal, zoals de portier met de walrussnor, houdt stand. Wanneer de keuken door zijn voorraden heen is, wordt er bier geserveerd. 

Als tien jaar later de Russische troepen door Moskou worden teruggeroepen, hopen de Afghanen op rust en veiligheid. Het tegenovergestelde is waar. De moedjahidien vallen in elkaar bestrijdende facties - van gematigd over pragmatisch tot streng islamitisch - uiteen. De stad blijft kreunen onder de raketten en granaten. Er vallen dodelijke slachtoffers onder de bewoners van het eens zo statige hotel. Grote Sharif komt om in een ontploffende taxi. Kleine Sharif, de telefonist, kan het navertellen. De succesvolle Hazrat blijft thuis en knoopt de eindjes aan elkaar door, samen met zijn familie, luciferdoosjes te maken. Zijn collega's laten hun baard staan, stoppen hun stropdassen, de voorraden alcohol en de piano's weg. Intussen is ook de gastenlijst van allure veranderd: internationale journalisten, spionerende agenten van de gevreesde inlichtingendienst en warlords moeten het stellen met gehavende kamers, afgeplakte ramen en stuk gescheurde matrassen.

Van de regen in de drop

Met de machtsovername van de Taliban (1994 - Kaboel valt in 1996), samen met Al Qaida de meest extremistische factie van het strijderscollectief, verandert de hoofdstad in een dorp waar niets meer mag en niets meer leeft. Zelfs de nationale sport van het vliegeren (kite flying) is uit den boze. Pas na de aanslag op de Twin Towers geeft de VS zijn steun aan deze uiterst radicale groepen op. Met de komst van de Amerikaanse bommenwerpers wordt er opnieuw een internationaal conflict op Afghaanse grond uitgevochten. Wellicht moet je zeggen 'nog steeds' want de van elkaar losgeraakte groepen hadden zonder zware wapens geen alles vernietigende machtsoorlog kunnen voeren. En wat gezegd van de overwinning van de Taliban die zoveel Afghanen van hun vrijheid zou beroven!

Het naar adem happend InterCon is veranderd in een spookgebouw, toegetakeld door granaatinslagen en zelfmoordacties. Het heeft de adepten van de meest enge interpretatie van de Koran zien vertrekken en in 2021 zien terugkomen. Op dit moment moeten de werknemers hun banen in het gerestaureerde pand delen met Taliban-collega's. Maar iedereen weet dat in Afghanistan, nog meer dan elders, niets voor eeuwig is! 

De echte helden

Net als de bewoners van Kabul slalomde het InterCon tussen alle machtswisselingen door met één doel voor ogen: overleven! Het personeel werd meermaals gedwongen om te buigen maar brak niet. Er stond te veel op het spel, fundamentele waarden zoals openheid, verdraagzaamheid, zelfontplooiing, gelijkwaardigheid van vrouwen en mannen. En laten we hun trots op deze parel aan de kroon van de stad, niet vergeten. Samen met Lyse Doucet, die er vaak voor langere tijd verbleef, heeft de hotelstaf dit statement gemaakt. Toch is er één waarde die boven de zesduizend meter hoge toppen van de Hindu Kush uitsteekt: de Afghaanse gastvrijheid! En laat die kwaliteit nu net het specialisme van het InterContinental zijn...

 

★★★★★