Ontspoord - Heleen van den Hoven

 Big brother is watching you !

'Alle haast is vannacht uit mijn leven gevloeid.'

Boeken kun je op verschillende manieren lezen. Zo kun je een thriller enkel als spannend verhaal tot je nemen of je verdiepen in de maatschappelijke context die de personages en het plot vorm geeft. 'Ontspoord' is een boek dat je met je neus op een zorgelijke socio-technologische ontwikkeling drukt. En dat is meteen een compliment!

Binnen en buiten de legale lijntjes

De Amerikaanse Harriet verdient haar kost met hacking. Soms heeft ze een 'legale' klus zoals het binnendringen van bedrijfssystemen om de zwakke plekken bloot te leggen. Als dat gebeurt, meldt ze zich netjes bij het management dat haar een dankjewelbedrag overmaakt. Dat schijnt de geplogenheid te zijn. Maar als ze in geldnood verkeert, schroomt ze niet om een organisatie via een 'ratje' een flinke cent lichter te maken. Voor het regelen van een illegaal persoonsbewijs kunnen intimi ook bij haar terecht.

Als ze de opsporingsapp VerityView ontdekt en ze zich zorgen maakt over het pad dat haar impulsieve vriendin bewandelt, kruipt ze dieper en dieper in de wereld van het volgen van mensen via smartphones, smartwatches en openbare camera's. Iemand die thuis een camerasysteem heeft, kan zelfs in zijn privé-omgeving bespioneerd worden. 

Risico's

Samen met Harriet reis je haar geliefde Nique achterna naar Nederland. Daar gaat de vrouw zonder verleden op zoek naar de invulling van haar identiteit. Omdat haar voetstappen door meer dan één iemand gevolgd worden, komt Nique, koosnaam Veertje, in een levensbedreigende situatie terecht.

Hoe verder je in het verhaal geraakt, hoe vaker je je afvraagt hoe dicht deze praktijken bij de realiteit staan en of ze strafbaar zijn. Een eerstelijnsonderzoek leert je dat dit soort tracking apps zeer benaderbaar is en al verankerd in onze samenleving. De hamvragen draaien om de lijn tussen legaal en illegaal maar ook om privacy-bezorgdheid in relatie tot het wettelijke kader. Enkele voorbeelden. Een GPS-tracker mag je onder je eigen auto aanbrengen maar niet onder die van iemand anders. Maar wie rijdt er in je auto? Een kindersmartwatch mag je gebruiken om je kroost te volgen. Maar gebeurt dat altijd met de beste bedoelingen en heeft een kind dan geen recht op privacy? Een privé-detective mag opsporingsapps gebruiken. In dat geval en in vergelijkbare situaties is het traceren van mensen toegestaan... behalve als het om stalking gaat. Wie lastig gevallen wordt, moet trouwens op zoek naar bewijslast.

Alarmerend

Trackingsystemen leveren je, op basis van een betalende service en een foto van de persoon die gezocht wordt, heel wat op: actuele contactgegevens, links naar mediaprofielen en, als het bestaat, een strafblad. Hoewel een leek geen optimaal inzicht kan verwerven in een juridische achtergrond, hou je als lezer toch een verontrustend gevoel aan dit verhaal over. Is privacy een loos begrip geworden? Of erger: kun je criminelen nog op afstand houden?

Hoewel de schrijfstijl van Heleen van den Hoven aan verbetering toe is -  een staccato-opeenvolging van woorden en korte zinnetjes in plaats van een vloeiend geheel - zit de waarde van het boek in de maatschappelijke relevantie. Dit onderwerp mag eens prominent op een talkshowtafel terecht komen of vanuit een andere journalistieke invalshoek scherp bekeken worden! 

★★★1/2

Slaap zacht - B.A. Paris

Gevangen in je eigen leven !

'Maar ik heb het niet koud.

Het was Damon Parker die over mijn graf liep.'

B.A. Paris is haar handelsmerk altijd trouw! Ze bezorgt haar lezers steeds een vrouw die in erg nauwe schoentjes zit en niet weet hoe ze zich uit de wurgende situatie kan redden. 

In nesten

'Slaap zacht' is niet anders. Omdat Elle zich, gestuurd door haar morele kompas, bemoeid heeft met het vinden van bewijslast voor de veroordeling van een mogelijke moordenaar, heeft ze zich de haat van zijn familie op de hals gehaald. Hoewel er door haar impulsieve gedrag twee doden zijn gevallen, kan ze net aan de gevangenis ontsnappen en krijgt ze bovendien een nieuwe identiteit. Maar daarmee is haar verhaal niet verteld! 

Elle die Nell is geworden draagt een groot schuldgevoel met zich mee. Ze vindt dat ze boete moet doen voor haar onbezonnenheid en geen geluk verdient. Een liefhebbende vriend, trouwplannen, het invullen van haar kinderwens... daar mag ze niet aan toegeven. 'Ik heb me altijd een toekomst voorgesteld waarin ik alleen dood ga, zonder vrienden en zonder familie', zo hard klinkt het vonnis dat ze over zichzelf uitspreekt! Zolang ze anderen niet toelaat in haar leven, is eenzaamheid haar deel.

Opgejaagd

Naast de psychologische lading maakt de spanning natuurlijk ook deel uit van het handelsmerk B.A. Paris. Samen met andere toppers uit het genre zoals Freida McFadden, Jeneva Rose, Marit Vanström, Willow Rose, Sarah Goodwin... is zij in staat om de spanningsboog voortdurend strak te houden. In 'Slaap zacht' ontstaat de onrust en angst uit de risico's die Elle neemt of genomen heeft, en de invloed van de mystery guest die zich in schuin gedrukte woorden tot de lezer richt. Zonder te weten uit welke hoek het gevaar dreigt, voelt de intuïtieve Nell haar stalker dichterbij komen.  

Een kaper op de kust

Voor de kritische lezer dringt een vergelijking met Freida McFadden zich op. Beiden kennen de kneepjes van het vak. Met vaste hand nemen ze je mee naar een plot zonder scheurtjes, een verhaal dat je voorstellingsvermogen nooit tart. En toch... steekt de New Yorkse haar oudere collega naar de kroon. Terwijl Freida's dynamiek je naar het puntje van je stoel drijft, zul je je in het gezelschap van B.A. Paris, behalve op de laatste bladzijden, niet verslikken in je thee. Daarbij stel je ook vast dat McFaddens originaliteit en de afwisseling van haar invalshoeken imponerend is. Hoewel ook zij een herkenbare signatuur heeft, kleurt de inkt van haar letterkrullen telkens anders! De kwalificatie 'cum laude' gaat naar de The big apple!

★★★★

Het wonder van het noorden - Annemarie Ros

Een vrouw met een statement ! 

'Sommige mensen komen aan mijn raam 

uit angst voor God, anderen voor het kwaad.'

In de middeleeuwen was een recluse een vrome vrouw die zich bij wijze van boetedoening liet inmetselen in een ruimte van een kerkgebouw. Ook de 13de-eeuwse Margaretha, de hoofdpersoon uit 'Het wonder van het noorden', vindt dat ze een zondaar is. Omdat de oorzaak van haar zondig gedrag haar in de grootste moeilijkheden kan brengen, probeert ze het waarom van haar opmerkelijke keuze voor een leven in een kerkcel zo lang mogelijk geheim te houden. 

Gebruik de armslag die je hebt

Weggaan uit het ouderlijk huis, vasten, op blote voeten lopen en urenlang bidden is haar manier om vergiffenis te vragen. Net als haar lotgenoten is ook deze recluse niet helemaal verstoken van sociaal contact. Bij haar getraliede raam met zicht op het marktplein melden zich familieleden en burgers van Groningen. De 'stadjers' mogen er hun hart luchten, haar om raad of gebeden vragen.

Omdat Margaretha haar kleine vrijheden optimaal weet te gebruiken en haar taken nagenoeg perfect uitvoert, weet ze een reputatie op te bouwen die haar in de stad en in de kerk respect oplevert. In de hoop dat haar groeiende status haar binnen het patriarchaat van bestuurders en geestelijken kan beschermen, zet ze haar slimheid en volharding in. Maar de weg naar een goede afloop is lang en bezaaid met struikelstenen!

Gevangen in de tijdgeest?

Het wordt snel duidelijk dat Annemarie Ros een sterke vrouw heeft willen neerzetten. Je emotionele betrokkenheid bewijst dat ze daarin geslaagd is. Maar je begrijpt ook dat dit portret niet kon getekend worden zonder een gedegen, gedetailleerde historische achtergrond. De tijdgeest bepaalt immers de persoonlijkheid van Margaretha en stuurt haar ontwikkeling!

Als lezer beleef je de intimiderende gesprekken tussen de recluse en de patriarchen van de stad alsof je zelf in de vuurlinie staat. Buiten haar zachtaardige vader ('Margaretha, dit is een mannenwereld.') en een jonge pastoor steunen alleen vrouwen haar. Een uitdagende strijd kun je nooit in je eentje winnen! Machtsstructuren zijn natuurlijk van alle tijden. Toch ervaar je hoe wurgend de middeleeuwse geplogenheden zijn in vergelijking met de vrijheid waarin wij nu leven. Niet alleen het miskennen van gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen maar ook de rigide geloofsregels speelden hierbij een alles overheersende rol.   

Vakmanschap

Hoe grondig de research van Annemarie Ros is geweest wordt duidelijk bij het lezen van het reflectieve nawoord aan het einde van dit boek. Deze kennis van zaken draagt op een onmisbare manier bij aan de rijkdom en de geloofwaardigheid van dit beklijvende verhaal! Hoe de schrijfster naar 'Het wonder van het noorden' heeft toegeleefd en haar inzichten verliteratuurd heeft, zou moeten dienen als inspiratiebron voor alle historische fictie! Vooralsnog is er veel plek vrij in haar masterclass!

★★★★1/2

Het geheim van de tradwife - Liane Child

Een 19de-eeuwse moraal ! 

'Mijn vader zei altijd dat

zolang er Republikeinen aan het roer staan, 

alles in orde komt.'

Sinds enkele jaren is het fenomeen van de 'traditional wife' hot op social media. Deze vrouwen zijn meestal rechts-conservatief en orthodox-christelijk en geloven in een jaren '50 levensstijl met de man als kostwinner naast een echtgenote die huisvrouw en moeder is. De tradwife is populair in de Amerikaanse Midwest en Engeland. 

De ene homesteader is de andere niet

Liane Child heeft haar hoofdpersonage Madison uitstekend neergezet. Omwille van een extreme ervaring in haar jonge leven maar ook uit gemakzucht, accepteert ze de dominantie van haar man. Ze is op weg naar haar vijfde kind en geeft haar kroost, samen met een lerares, thuisonderwijs. Op die manier sluiten de ouders ideeëngoed uit dat niet bij hun subcultuur hoort en creëren ze een beperkt, onjuist en intolerant wereldbeeld in de hoofden van hun kinderen. Het enige moderne trekje van Madison is haar succesvolle social media-activiteit die aardig wat geld in het laadje brengt.  

Om het beeld van het succesvolle tradwife te nuanceren, voert Liane Child Brianne op. Zij en haar partner Jonah hebben zonder startkapitaal een ranch overgenomen en kunnen de eindjes niet aan elkaar knopen. Terwijl de kippen doodgaan, oefent Brianne eindeloos op het bakken van eetbaar desembrood. Een breed gelikete influencer zal ze nooit worden!

Meteen op de afspraak 

Deze debuterende auteur slaagt er bijzonder goed in het nep-imago van Madison vorm te geven. De camera gelooft alles wat je hem toont! De 'perfect tradwife' vertelt haar volgers niet dat ze geen mening mag hebben, geen beslissingen mag nemen en niet over haar eigen inkomsten mag beschikken. Omdat homemakers afhankelijk en dus kwetsbaar zijn, lopen zij bovendien, in combinatie met een macho-opvoedingscultuur, meer risico om slachtoffer te worden van huiselijk geweld. Ook dit aspect wordt in het boek verkend.

Liane Child komt met veel verdiend tromgeroffel de literaire wereld binnen! Haar debuut is taal- en stijlvast. Beide verhaallijnen vinden elkaar op een ongedwongen manier, verrassend op het eerste gezicht, volkomen aannemelijk bij een tweede blik. Maar als je gelooft dat de kracht van een verhaal valt of staat bij de personages, dan zal deze Britse schrijfster je niet teleurstellen! Ze zijn zo levensecht en meerduidig dat je het niet kunt laten om met hen te communiceren, hen te bevragen en kanttekeningen te maken. Misschien wil je zelfs actie ondernemen als iemand grenzen overschrijdt of een ander daarvoor behoed moet worden. Wie in de juiste stemming verkeert, heeft het idee op de ranch te wonen. Voor de weekhartigen is er altijd de knuffelkoe die mag blijven leven!

Eenzijdig onderwijs

Hoewel haar boek als 'twisty' wordt weggezet - altijd weer die clichématige verkoopargumenten - gaat je hartslag vooral omhoog wanneer je rechtvaardigheidsgevoel het zwaar te verduren krijgt. En die machteloosheid ervaar je op bijna elke bladzijde. Als je je voorstelt dat dit vrouw vernederende gedrag generaties lang over de hele Midwest heerst én bovendien, zo leert ons de actualiteit, politiek wordt uitgebuit, dan ontsnap je niet aan enige moedeloosheid. Achter het verschijnsel van de tradwives zit een gewortelde ideologie! Jammer dat dit boek de scholierenleeslijst van het uitgestrekte midden van de VS nooit zal halen. Over het verbannen van boeken in het Amerikaanse onderwijs is voldoende journalistieke informatie voor handen (1). En hoe leercensuur werkt, maakt ook huislerares Cally meer dan duidelijk!

 

★★★★1/2 

(1) Zo werd de geïllustreerde uitgave van het dagboek van Anne Frank uit schoolbibliotheken verwijderd omdat er, volgens ouders en bestuurders, 'seksueel getinte handelingen' in voor kwamen.

Jij bent het licht - Marion Pauw

 Orwelliaanse praktijken !

'Hij moest zijn eigen stem horen 

om te weten dat hij nog bestond.'

In haar meest recente boek legt Marion Pauw de vinger in meer dan één wonde! Dit is geen verhaal voor watjes... en dat mag best als een compliment klinken. Tussen de hoofdpersonages heerst zwijgende bitterheid, die de ouders-kinderen-relaties en de broer-zus-verhouding danig verzuren. Maar ook de satellietkarakters laten niet het achterste van hun tong zien. Wat voor Mia begint als een herbronnende reis naar Tasmanië - haar geboorte-eiland én dat van de auteur - krijgt snel een onverwachte wending. 

De ene jeugd is de andere niet

Terwijl de ik-persoon vooral warme herinneringen aan haar Tasmaanse jaren heeft, komt broer Max met een autobiografisch boek over zijn tijd op een internaat voor moeilijk opvoedbare jongeren waar lijfstraffen, manipulatie en andere vernederingen aan de orde van de dag waren. Hoewel Mia het verhaal, dat een dystopische sfeer oproept, eerst niet wil lezen, kiest ze gaandeweg voor een zoektocht waarop niet iedereen zit te wachten.

Dankzij haar kennis van de Aboriginal-cultuur kan de schrijfster Jo creëren, de buurvrouw die een betere moeder en opvoeder voor Mia was. Jo is de spreekbuis van een teloorgegane gemeenschap waarin respect voor de natuur centraal stond, mensen gelijkwaardig waren en er geen begrippen als zonde en boetedoening bestonden, christelijke waarden die de kolonisten meebrachten en in de hoofden van de internaatbestuurders achterlieten. In 'Jij bent het licht' zorgt Jo voor het morele tegengewicht!

Bezielde stem

Het mag duidelijk zijn dat dit een geëngageerd boek is. Binnen foute opvoedingssystemen klaagt Marion Pauw ook ouders aan die niet-volgzame kinderen als een probleem zien. De eigenzinnige Max zou wel autistisch en/of hoogbegaafd kunnen zijn, misschien met ADHD-trekjes, een kind dat snel als vreemd wordt gezien omdat het buiten de lijntjes kleurt.

Om deze en andere redenen is dit boek veel meer een roman met een spanningslijntje dan een thriller, een etiket waar uitgeverijen, gedreven door commerciële doeleinden, vaak te kwistig mee omgaan. Hiermee doe je noch de lezer, noch de auteur recht! Terwijl thrillers en detectives altijd een geestelijke ontsnappingsweg bieden, kijk je hier in een genadeloze spiegel van de menselijke ziel! 

★★★★

De crash - Freida McFadden

 Wie sterk is in het hoofd, 

doet het juiste!

Dat 'De crash' van het begin tot het einde een strak plot gedreven boek is, wordt heel snel duidelijk! Hoewel Freida McFadden nooit lang aarzelt voor ze je hartslag verhoogt, gunt dit verhaal de lezer geen enkele adempauze. 

Hoe maak je een boek spannend?

De grootste spanning die je kunt opwekken, komt voort uit een situatie waarin je zelf zou kunnen terechtkomen en die je geen schijn van kans lijkt te geven op ontsnapping. Dat is precies wat er met Tegan gebeurt. Ze is een jonge, hoogzwangere vrouw met een zeer kwetsbare sociale achtergrond. Wanneer ze op weg is naar haar broer, die op twee uur rijden van haar huis als skileraar de kost verdient, wordt ze overvallen door een sneeuwstorm, botst ze al slippend tegen een boom en versplintert ze haar voet. Redders in nood, Hank en Polly, een echtpaar dat in een afgelegen blokhut woont, blijken vreemde intenties te hebben.

De handige McFadden brengt meteen herkenbaar maar ook misleidend gedrag in de psychologische speelruimte. Hoe vaak betrappen we onszelf en anderen op het kort-door-de-bocht interpreteren van signalen of indrukken? Omdat zowel Tegan als Polly zich bezondigen aan foute conclusies, ontstaat er tussen hen een spanningsveld en vindt de vrouw des huizes ondersteunende argumenten voor haar excentrieke plan. De motor van dit plot is hiermee aangezwengeld!

Wat is een goede moeder?

Maar Freida zou Freida niet zijn als ze geen andere lagen zou aanbrengen. Ze plaatst het omgaan met een ongeplande zwangerschap tegenover een onvervulde kinderwens. Die laatste koppelt ze aan een zeer moralistische, enggeestige vrouw. Of de auteur het zo bedoeld heeft of niet, een scherpe lezer denkt aan de gepolariseerde Amerikaanse samenleving waarin de moraal met het vingertje omhoog een grote rol speelt! Aan de Oostkust, waar deze schrijvende arts woont, wordt er anders gedacht over individuele vrijheid dan, bijvoorbeeld, in de Midwest of andere 'buitengebieden'!  

Aanvullende romantechnische middelen waar de schrijfster gebruik van maakt, zijn de chantage en de dilemma's waar Hank mee geconfronteerd wordt. Uiteindelijk leiden ze tot de ontknoping van een perfect bedacht en opgebouwd verhaal waarover je terecht mag zeggen dat je het niet weg kunt leggen tot de laatste pagina is omgekeerd! 

★★★★★

Een moord in november - Simon Mason

Verdwaalde levens !

'De meeste dingen zijn gewoon blunders.'

(leitmotiv)

Als Stephen Fry het werk van deze schrijver 'absolutely first class' noemt, dan weet je dat 'Een moord in november' geen dertien-in-een-dozijn-boek is! De locatie is alvast niet doorsnee. Van oud-student Simon Mason mag je verwachten dat je op een geloofwaardige manier wordt meegenomen naar een misdaadmysterie in een college van de prestigieuze Oxford-universiteit.

Een knetterend duo !
En je krijgt meteen waar voor je geld. Tussen het rechercheursduo Wilkins en Wilkins heerst een permanent spanningsveld dat weinig te maken heeft met het complexe moordonderzoek zelf maar des te meer met de emotionele instabiliteit van Ryan. Je zou van borderline-gedrag kunnen spreken, 'een soort niet-denken vol kolkende gevoelens' volgens de auteur. Reken er dus maar op dat Ryan zijn partner Ray, die alles volgens het boekje doet en getuigen respectvol behandelt, tot wanhoop drijft. 

De ontembaarheid van de flamboyante collega leidt tot uit de hand lopende situaties, waar ook het Tuchtcollege lucht van krijgt, en een zwaar beledigde rector van een academie die éénendertig Britse Premiers heeft afgeleverd! Enig superioriteitsgevoel en de bijbehorende lange tenen is 'the university' niet vreemd! Anderzijds breekt Ryan de geregeld vastlopende speurtocht op een ingenieuze manier open. Hoe ver kan dit enfant terrible gaan tot het lijntje knapt?

Jezelf verliezen
Simon Mason besteedt aandacht en zorg aan zijn personages. Voor de tragiek in dit verhaal moet je bij de Syrische vluchteling Ameena zijn. Het oorlogsdrama is voor de jonge juriste ook een familiedrama dat haar een trauma bezorgd heeft. In haar hoofd is een cocktail van haat, wraak en rabiaat geloof ontstaan. Gaat ze aan dit destructieve denken ten onder of... haalt het leitmotiv (zie citaat boven deze tekst) haar in?

Tussen deze met zichzelf en anderen vechtende karakters, loopt er ook een engeltje rond. Ryan junior, het zoontje van, is de innemende mascotte van deze getergde fictiewereld met een groot realiteitsgehalte. De kleine wijsneus die zijn vader probeert op te voeden, vertedert iedereen en krijgt het zelfs voor elkaar de gespannen werksfeer enigszins te ontdooien. 

Vakkennis

Zoals Stephen Fry suggereert, slaagt Simon Mason over de hele lijn voor dit auteursexamen! Hij brengt originaliteit, niet alleen op het vlak van personages, ook door het kiezen voor een tegendraads plot: slachtoffer, dader en motief blijven lange tijd onbekend. Ondanks deze gedurfde aanpak verlies je nooit je belangstelling voor de ontwikkeling van dit verhaal. Als de puzzelende lezer sneller wil denken dan de schrijver zal hij zich schrap moeten zetten! Het rechercheteam verbaast namelijk zichzelf...

Simon Mason communiceert op een prettig-gedoseerde manier. Daarbij wisselt hij vaart, beschouwing, getuigenverhoren en sfeermomenten met elkaar af. Bovendien schudt hij geregeld een stijlfiguur uit de mouw, zoals: 'Achter het huis stonden kale bomen met de stramheid van een oude man.' Op inhoud én verpakking valt niets af te dingen!

Meer, meer, meer...

Deze in het Nederlands debuterende Brit, heeft nog veel moois op de plank liggen! Hoe enthousiaster de lezers, hoe sneller de vertalingen zullen volgen! En, geef toe, niemand wil toch de geniale rouwdouwer Ryan Wilkins kwijtraken!

★★★★★

Bigi Yari - Bodil de la Parra, Jeffrey Spalburg

Geen wolkenvrije verjaardag !

'Er was veel schade en veel schande, 

laten we er vooral wijzer door worden.'

Een Bigi Yari is een bijzondere verjaardag zoals, bijvoorbeeld, een jubileum dat is. Als tien Nederlands-Surinaamse schrijvers hun gedachten laten gaan over het vijftigjarige bestaan van de staat Suriname, dan mogen ze hun bundel dus met recht en rede 'De grote verjaardag' noemen. 

Niet verteerde pijn

Hoewel elke auteur andere accenten legt, kun je zeggen dat er op tal van bladzijden met een verbitterde stem gesneerd wordt naar Nederland - het koloniale én het huidige - de militaire coup van 1980 veroordeeld wordt en oprechte, strijdvaardige voorouders een eerbetoon krijgen. Zo is er het door de ziel snijdende levensverhaal van activist Louis Doedel (1905-1980), de oudoom van journalist Nina Jura, die 43 jaar lang werd opgesloten in een psychiatrische instelling.

Tussen alle verhalen en invalshoeken komt de kwaliteit van de journalistieke stukken bovendrijven. Verslaggevers zoeken altijd naar diepgang, context en duiding. Naast Nina Jurna is er Iwan Brave die zijn zorgen uit over de grote uittocht van Surinamers op zoek naar een comfortabeler en stabieler leven. Brain drain is nooit gunstig voor een natie! 

Waar is thuis?

Zowel rond de onafhankelijkheid als na de militaire coup kwam er een massale migratie op gang. Het verhaal van dierenarts Chris Polanen illustreert de onzekerheid waarin veel Surinamers in die tijd leefden. In zijn jeugd was hij een draaideurmigrant, heen en terug en weer weg, aan de hand van zijn moeder. Hij noemt zich een Euro-Surinamer die ooit heeft moeten kiezen tussen zijn land en zijn gezin en uiteindelijk emotionele rust heeft kunnen vinden. Een migrant is niet noodzakelijk een dolende ziel!

 

Toch komt het allermooiste stuk van schrijfster Shanti Singh, één van de 170.000 Nederlandse Hindostanen. Met haar lichtvoetige vertelstem stelt ze haar verweesde moeder voor die ontdekte dat je ook in een vreemd land familie kunt vinden, geen bloedverwant maar een erg waardevolle culturele zus. 

'Bigi Yari' herinnert ons aan een multi-etnisch volk waarvan de voorouders over de wereld zwierven. Creolen, Marrons, Hindostanen, Chinezen en zij die niet eens precies weten welk bloed door hun aders stroomt, hebben hun wortels in India, Indonesië, China, West-Afrika en Europa. Laten we ook de voor de inquisitie gevluchte joden en de inheemse volkeren, die voor een groot gedeelte opgingen in de nieuwkomers, niet vergeten. Voor velen van hen bleek Suriname een tussenstop op weg naar Nederland. 

Veeg ook voor je eigen deur!

Wat je in dit boek mist, is de blik vooruit, een visie op de maatschappelijke toekomst van een land dat een veel beter bestuur verdient. Je hoort niemand klagen over de zakkenvullers noch over de grootspraak van onmachtige politici. Een groeiperiode van vijftig jaar is niet lang maar ook niet kort! Als Bodil de la Parra je meeneemt naar de laatste dagen van haar in 2024 overleden vader, een nazaat van joodse Portugezen, gaat je haar rechtop staan van verontwaardiging. Een arts en een bed vinden bleek een uitdaging die om volharding vroeg!

Het argument dat hebzucht een koloniale erfenis is, kan niet eindeloos worden aangehaald! En dat Surinaamse partijpolitiek als gevolg van het koloniale bestuur langs ethnische lijnen loopt, is evenzeer een makkelijk excuus voor het gebrek aan samenhorigheid. In tal van landen, die niet door een buitenlandse mogendheid gebrainwasht werden, bijvoorbeeld in de Balkan, zie je dat sektarisch denken overheerst en verlammend werkt. De Ottomaanse voetafdruk, die trouwens niet in alle Balkan-landen werd achtergelaten, is niet vergelijkbaar met het ideeëngoed en het maatschappijmodel van Westerse overheersers. Mensen hebben vaak een clanmentaliteit! Uitgebreider ingaan op deze kwestie zou ons nu te ver leiden...

Waar is tante Es?

Hoewel er voor diversiteit is gekozen, zou de scherpe kijk van theatermaker Jörgen Raymann niet misstaan in deze bundel. Werd hij niet gevraagd of voelde hij zelf geen band met dit project? Of was hij misschien zijn eigen Bigi Yari aan het voorbereiden? In 2026 wordt hij 60 en presenteert hij zijn nieuwste show 'Welkom thuis'. Benieuwd naar hoe hij omgaat met zijn veellagige identiteit die de hele geschiedenis van Suriname in zich draagt!

★★★1/2