Het zigzagmeisje - Elly Griffiths

De uitgespeelde magiërs !

'Dat was het probleem met goochelaars.

Ze wisten hoe ze moesten verdwijnen.'

Dat Elly Griffiths de Keltische mythen van Norfolk zou inruilen tegen de wereld van het naoorlogse variététheater, is opmerkelijk. Wie had gedacht dat een goochelaar de plaats zou innemen van een druïde? Toch hebben Max Mephisto en Cathbad een en ander gemeen. Ze delen een plek aan de rand van de samenleving, daar waar mensen wonen die zich niet thuis voelen tussen alledaagse burgers. Bovendien horen beiden bij het universum van de magie.

Een macabere act

In het eerste deel van haar nieuwe reeks, de Brighton mysteries, ontmoeten we figuren uit de veranderende entertainment business van de jaren '50. Toen moesten magiërs plaatsmaken voor komieken, de radio voor de televisie en het theater voor de bioscoop. Tegen deze achtergrond nemen Max en rechercheur Edgar Stephens hun oorlogsvriendschap weer op. In die woelige jaren waren ze lid van de Magic Men, een geheime militaire cel die op een creatieve manier de vijand moest proberen te misleiden. De aanleiding voor het hernieuwde contact is gruwelijk. Edgar moet een in stukken gesneden lichaam identificeren en de moordenaar voor het gerecht brengen. Het lijkt erop dat iemand een goocheltruc met menselijke rekwisieten heeft nagespeeld!

Kritische kijk

Hoewel Elly Griffiths, dankzij haar grootvader die een musical-komiek was, het artiestenleven van zeventig jaar gelegen overtuigend in beeld brengt, krijg je toch geen warm gevoel bij dit boek. Ondanks de snedige en knipogende opmerkingen van haar personages mist het plot urgentie en een volgehouden spanningsboog. Bovendien moeten haar karakters het afleggen tegen de hoofdrolspelers van de Norfolk-serie. Terwijl Max en Edgar op afstand blijven, kun je archeologe Ruth en druïde Cathbad moeiteloos omarmen. Inspecteur Stephens mag je zelfs een kleurloos personage noemen. En het uitgebreid toegelichte motief van de Brighton-moordenaar is niet helemaal geloofwaardig. Dat wordt het alleen als je van de griezel een psychopaat maakt.  

Huizenruil

Ook al leveren de nakende teloorgang van het variété en de onvermijdelijke nostalgie die de artiesten bij vlagen overvalt, de meest ontroerende passages van dit boek op, moet je toch vaststellen dat de auteur zich meer thuis voelt op het Engelse platteland. Hoewel je de verdere ontwikkeling van deze detectivereeks rond rechercheur Edgar een kans moet geven, vraag je je niettemin af of de Griffiths-fan zal kunnen aarden in deze nieuwe habitat! 

★★★

De Molukkers - Coen Verbraak

Het verraad van het Binnenhof !

'Door hun trouw aan Nederland 

waren ze aan de verkeerde kant van de geschiedenis beland.'

De geestelijke en materiële verwaarlozing die de Molukse soldaten van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) in 1951 bij hun aankomst in het moederland te beurt viel, hangt nog steeds als een schandvlek over het keurige Holland. 

Ontworteld

Nadat de nationalistische president Soekarno in 1945 de onafhankelijkheid van Indonesië had uitgeroepen, was er voor militairen die voor de koningin en het rood-wit-blauwe vaandel gestreden hadden, geen plaats in de kersverse republiek. 'De Hollandse honden', zoals de Ambonezen door het staatshoofd genoemd werden, waren hun leven niet meer zeker. Omdat de Nederlandse regering de Indische archipel niet wilde opgeven, vocht het KNIL tot 1949 een gruwelijke koloniale oorlog uit. Wat later werden zo'n 12.500 Molukse strijders en hun gezinnen naar Nederland verscheept. 

Bij aankomst werden ze in tochtige, asbestrijke onderkomens, zoals de barakken van kamp Muiderberg en het voormalige nazi-kamp Vught, gehuisvest. Eten kwam van de gaarkeuken, kinderen lagen met twee in een stapelbed onder een paardendeken, het zakgeld van drie gulden per persoon per week moest volstaan om het gezin te laten functioneren. Met de ontbinding van het KNIL verloren de vaders hun status, trots en inkomen. 'Eerst droeg hij een uniform, daarna naaide hij uniformen', zegt Noes Solisa over zijn vader die kleermaker werd.

Toen de hoop op terugkeer naar de eilanden vervloog, verdampte ook hun toekomstperspectief en ging de drank rijkelijk rond. Van steun bij het instromen in de samenleving was geen sprake. Die kwam er pas onder de regering Lubbers in 1986.

In de kou laten staan

Toch had het echte verraad van Nederland te maken met een niet gehouden belofte. Als beloning voor hun trouw had politiek Den Haag de Ambonezen een onafhankelijke natie beloofd. Tussen de Zuid-Molukken en Jakarta liggen tenslotte een kleine 3.000 kilometer en cultuur-historische verschillen. Dat van die beloofde vrijheid niets in huis kwam, werd ervaren als een dolksteek in de rug. De tweede generatie, die de pijn van de ouders voelde, begon haar stem te verheffen. In de jaren '70 radicaliseerde een kleine groep en ging over tot gijzelingen en treinkapingen. 

Dit boek van Coen Verbraak, waarin veertien Molukkers van verschillende generaties aan het woord komen, laat zien hoe de kijk op de route naar een vrij Maluku veranderd is. De jongeren nemen afstand van het koloniale concept waarvan het KNIL, en dus ook de Ambonese strijders, deel uitmaakten. Zij denken in termen van mensenrechten, niet in etnische lijnen. Daarom betrekken ze de Indonesische politieke gevangenen in hun strijd. Dé Indonesiërs bestaan niet voor hen!

Zelfreflectie

Dat de Molukse soldaten door de Nederlandse regering onheus behandeld zijn, daar zal iedere geïnformeerde burger het wel over eens zijn. Je kunt trouwens de onverschilligheid tegenover de KNIL-Molukkers, om niet te zeggen de ontmenselijking van deze kwetsbare groep, alleen maar verklaren door koloniale minachting voor inlanders. Maar... kijken de KNIL-  inlanders op hun beurt wel eens in de spiegel? Vragen ze zich ooit af of hun keuze om aan de kant te staan van de koloniale onderdrukker verantwoord was? Hoe denken ze over hun bijdrage aan de dekolonisatieoorlog na het vertrek van de Japanners? Rond die vragen is het erg stil in dit boek. Soms staan verhalen ook tussen de lijnen!

Heimwee naar Maluku

Een aantal gesprekspartners van Coen Verbraak beklaagt zich erover dat Nederlanders weinig of niets weten over de Molukse geschiedenis die bovendien een deel is van hun eigen verleden. Dankzij deze opgetekende interviews die ook als documentairereeks te zien waren, worden vast tal van lacunes in de Nederlandse hoofden gevuld. En wie de Maluku-ziel wil horen, kan opgaan in het succesnummer 'Sajang É' van de band Massada:

🎵Jongeren, luister naar de generatie die in het vaderland geboren is. Luister naar de ouderen, die zeggen:

'Werk hard en doe goed je best, want eens zie je je vaderland terug.'🎵

★★★★

Wat ons rest - Elly Griffiths

Een Keltische priester in het nauw !

'Popsterren hebben fans. 
Academici hebben meestal critici.'

Het einde van de Ruth Galloway-reeks zat er aan te komen! Vijftien goed ontvangen delen die zich afspelen in één regio en rond dezelfde hoofdpersoon, kun je een uitzonderlijke prestatie noemen. In 'Wat ons rest' - een niet mis te verstane titel - neemt Elly Griffiths op haar kenmerkende manier afscheid van haar personages en wat hen bindt aan het Engelse buitengebied dat Norfolk heet. 

Een heidense filosoof

De laatste zaak van hoofdinspecteur Nelson en zijn sidekick, archeologe Ruth, brengt hen naar een ingemetseld skelet in een muur van een voormalige kroeg. Als de overledene geïdentificeerd is, komt een universitaire vakgroep uit Cambridge in beeld. Maar ook Cathbad, de zelf verklaarde druïde met het zesde zintuig die in kosmische energie gelooft, blijkt lang geleden het slachtoffer van dichtbij gekend te hebben. In het slotstuk van deze serie krijgt dit unieke personage een dragende rol. Ook nu is de man met de blauwe cape een verlengstuk van de mythen, de oud-Noorse goden en de archeologische vindplaatsen die de identiteit van Norfolk bepalen. Toch draagt niet iedereen deze vredelievende zonderling een warm hart toe.    

Naar de prehistorie

Hoewel de setting van de 4000 jaar oude neolithische vuursteengroeven met hun donkere gangen enige huiver uitlokt, biedt het middenstuk van dit plot helaas te weinig dynamiek. Dat heeft onder meer te maken met de beschouwende gedachten rond het opheffen van de Faculteit Archeologie waaraan Ruth doceert. Daarnaast heeft Elly Griffiths een lang hoofdstuk over Vaderdag ingelast. Deze technische ingreep geeft haar de kans om ook de nevenpersonages nog een laatste keer op te voeren. Omdat ze de familieleden in diverse huizen onderbrengt, tekenen zich de breuklijnen in hun relaties scherp af. 

Voor alles is er een laatste keer

Zoals het past in een afscheidsboek, komen de plotacteurs voor ingrijpende keuzes te staan die, linksom of rechtsom, voor weemoed zullen zorgen. Het leven is een wereld in beweging! Dat geldt ook voor de schrijfster. Zij zal Cathbad nooit meer met de bulterriër Thing over de stranden laten struinen of op pelgrimstocht laten gaan naar de kapel met de gemummificeerde hand zonder lichaam. Haar beslissing om een punt te zetten achter deze reeks en een nieuwe creatieve weg in te slaan, zal zeker gepaard zijn gegaan met een vleugje melancholie.

Wellicht verwoordt de jonge rechercheur Lucy de overdenking van menig trouwe lezer: 'Ik vind Norfolk een interessant graafschap. Met veel geheimen.'

Bedankt, Elly Griffiths! We hebben geleerd, gedagdroomd en genoten!

★★★★ 

Gevaarlijk spel - Marjolein van der Gaag

Wie durft er op te staan ? 

'Het is beter om de vliegen te vangen 

met stroop dan met azijn.'

Met haar recente succesboek 'Verlaat de gevangenis zonder betalen' heeft Marjolein van der Gaag een in het oog springend visitekaartje afgeleverd! Ze maakte vooral indruk met haar genuanceerde, rake typering van de menselijke psyche. 

Muizenissen

Ook in 'Gevaarlijk spel' worden diverse karakters met zichzelf en hun ethische meetlat geconfronteerd. Het leven van journaliste Maaike is na het overlijden van haar minnaar Paul nog iets gecompliceerder geworden dan voordien. Naast haar prille zwangerschap, houdt de vraag of haar partner wel een natuurlijke dood gestorven is, haar meer bezig dan goed voor haar is. Moet ze haar hand in een wespennest steken om de nagedachtenis van Paul te eren? En mag ze al opnieuw gevoelens koesteren voor een andere man die bovendien banden heeft met de giftige insectenfamilie? 

De dilemma's waarvoor de getuigen staan die haar research op gang moeten trekken, zijn daarentegen van een andere orde. Zij moeten kiezen tussen de morele stem van hun geweten en de angst om te sterven. Doe je aangifte bij de politie? Werk je mee aan een opzienbarend stuk in een krant? Probeer je op je werk aan een dossier te geraken dat niet voor je ogen bestemd is? Of steek je je kop in het zand? Voor een gedreven onderzoeksjournaliste is dat laatste geen optie! Maaike voert beleefd maar doortastend de druk op!

Op de weegschaal

Op romantechnisch vlak is er op de bladzijden van dit boek geen minpunt te vinden. Het plot heeft een heldere, logische en compacte structuur. De personages voelen vertrouwd aan. 'Gevaarlijk spel' is een psychologische roman waarin het aanwezige spanningsveld niet alles overheersend is. Nagelbijtende lezers die hopen op een serie twists and turns zullen geen voorkeursbehandeling krijgen. Je kunt niet alle literaire wegen tegelijk bewandelen en elke potentiële boekenliefhebber pleasen!

Met haar nieuwste werkstuk heeft Marjolein van der Gaag een prima prestatie geleverd die veel genietbare leesuurtjes oplevert. Toch moet er gezegd worden dat dit verhaal in vergelijking met 'Verlaat de gevangenis...' minder origineel is en daardoor ook een beperktere maatschappelijke relevantie heeft. Bovendien is de thematiek van 'Gevaarlijk spel' - corruptie van invloedrijke burgers - algemener dan de invalshoek van het voor de Hebban Thrillerprijs 2025 genomineerde boek. Een inzoemend perspectief, zoals de toeslagenaffaire, zorgt voor meer eigenheid en frisheid. Het tilt een verhaal naar een hoger niveau! 

Laksheid of lef

Van deze laatste thriller onthoud je vooral dat het loslaten van egocentrisme een moeilijk te bewandelen pad is voor de mens. Durven stil te staan bij een confronterende keuze kan wel het begin zijn een van moedige beslissing!

★★★1/2

Blauwe tranen - Vera van Beers

Zoekplaatje: zes tinten blauw ! 

'Ik had gedacht om op Curaçao minder gefrustreerd te leven 

maar het lijkt wel of er niets veranderd is.'

Stel dat je zin hebt in een evasieve zomerthriller die toch enig vlees op de botten heeft. Dan zou je 'Blauwe tranen' een kans kunnen geven. In het gezelschap van misdaadjournaliste Iris verblijf je een weekje op Curaçao. Bij gelegenheid krijg je een mojito geserveerd en mag je de goudgele zandkorrels onder je voeten voelen, maar het wordt vooral een avontuurlijke, om niet te zeggen... een risicovolle vakantie! 

Gewaagde nieuwsgierigheid

Als de ambitieuze Iris bij gebrek aan misdaadonderwerpen op het kleine eiland naar de veel minder toonaangevende krantenrubriek 'Sport en Entertainment' verwezen wordt, is haar beroepseer gekrenkt. Met de komst van de immens populaire R&B-groep 'Blue sisters', keren onverwachts haar kansen. Wanneer hun roadie vermist wordt, ruikt de schrijvende speurneus een doofpotoperatie en gaat op zoek naar een zaak die haar verloren status kan rechtzetten. Hoewel ze zich in tal van journalistieke bochten wringt, laat de waarheid zich lange tijd niet kennen terwijl het gevaar steeds dichterbij komt. 

Troefkaarten

Vera van Beers tekent de krabbenmand van de geschreven pers op een overtuigende, emoties oproepende manier. Voeg daarbij de strijdbaarheid van Iris en de band tussen lezer en hoofdpersonage kan niet meer stuk. De temperamentvolle journaliste lijkt zelfs sterk genoeg om een serie te dragen!

Deze neerlandica heeft veel in de vingers: de urgentie waarmee je een verhaal moet vertellen, de onafgebroken reuring die een thriller tot leven wekt en in leven houdt, personages die elkaar in de weg zitten, verstoorde verhoudingen in de privésfeer, rookgordijnen en het strooien met verrassingen. Ook het moment van de ontknoping pakt je helemaal in! Dankzij een makeover van een aantal plotelementen ontstaat er een nieuwe werkelijkheid die je ziel raakt. 

Wat is en wat kan

Ondanks de enigszins misleidende titels van boek en recensie is dit geen feel good boek. Achter de kleur blauw schuilen grauwe werelden van bendes, intimidatie, geweld en misbruik van vertrouwen. Hoewel het ervan afhangt welk publiek Vera van Beers beoogt, lijkt zij in staat te zijn om wat diepgang en originaliteit betreft, snel op gelijke voet te komen met collega's als Marit Vanström, Bregje Rebergen, Willow Rose, Catherine Cooper, Jo Spain ('Niet meer terug')...! 

★★★1/2

Niets gezien - Shanna de Jong

 Deining in het Sas van Goes !

'Een verhaal of muziekstuk 

overstijgt pas het niveau van middelmatigheid 

wanneer het wordt bezield door de maker.'

Dat schrijvers, vooral auteurs van journalistieke boeken, hun hachje wagen om een verhaal dat niet wil verteld worden, toch boven water te krijgen, is vrij gebruikelijk. In 'Niets gezien' bewijst ook de Amsterdamse Caro dat opgeven niet in haar woordenboek staat, zelfs als de dood haar op de hielen zit. 

Een lastig begin

Voor haar tweede boek doet ze onderzoek naar een intrigerende gebeurtenis uit 1996 in het Zeeuwse Goes. Toen werd er in de buurt van de jachthaven een pasgeborene met een pigmentloze witte haarlok gevonden. Het mysterie rond zijn identiteit werd nooit opgelost. Dat heeft vooral te maken met de zwijgcultuur van de Zeeuwen. En nu zou een buitenstaander in dit potje willen roeren? 'Mooi niet', denken sommigen.

Gelukkig heeft ze ook bondgenoten die met haar meedenken, meezoeken en haar beschermen. Zo zijn er de drie agenten die graag in de rol van rechercheur kruipen. Er is de zorgzame havenmeester die in een eerder leven een doorwinterde marinier was. En de dorpsdokter Aram die gevoelige snaren bij haar raakt. Maar zijn ze ook echt te vertrouwen of zit er een mol bij? Wie is trouwens de mystery guest die Caro geregeld cryptische boodschappen toestuurt? 

Meervoudige opzet

Door haar plot in drie delen op te splitsen, met elk een climax, heeft Shanna de Jong voor een ongewone maar goed functionerende structuur gekozen. Dankzij de permanente sfeer van geheimzinnigheid die ondersteund wordt door onheilspellende beelden van vleermuizen, verlaten boothuizen en bloeddoorlopen spiegels, blijft de spanningsboog over de hele lijn strak.

Toch is er ook ruimte voor subtiliteit. Zo is er het uitzichtloze ziekteproces van Lea dat vorm krijgt tegenover haar passie voor tuinieren, een poging om zich vast te houden aan de onbreekbare aaneenschakeling van de seizoenen. Ook de aftastende aantrekkingskracht tussen Caro en Aram die open bloeit in de uren voor zonsopgang, zorgt voor een dosis ontroering.

Overtuigend

Met haar nuchtere, suggestieve en vaak plastische vertelstijl neemt de schrijfster je moeiteloos op in het avontuur van Caro. En als het overmoedige hoofdpersonage weer eens uit een fuik ontsnapt is en de lezer even aan een adempauze toe is, komt ze met een beschouwende gedachte. 

Eén die blijft hangen is de Wet van Tsjechov. Volgens die regel moet een element op de achtergrond van een scène een aantal hoofdstukken later een betekenisvolle plek in het verhaal krijgen. Shanna de Jong heeft de les van deze meester al meteen in haar eerste thriller toegepast. Zowel de motorrijder in het zwarte pak als de tatoeages van agente Loïs worden op een later moment uitgelicht. 

'Hosternokke', zouden de Zeeuwen zeggen, 'deze debutante heeft de boot niet gemist! '

★★★★

Com. Dupin en de Fleur de Sel - Jean-Luc Bannalec

Als het Witte Land rood kleurt !

'Fleur de Sel drijft op het water. 

Als kleine, verplaatsbare eilandjes. 

Het enige zout met een bouquet.'

Al in de 16de eeuw werd er door de Bretoense paludiers - de zoutboeren - hard om het lucratieve zout gestreden! Sabotage en verwoesting van de waterbekkens hoorden bij de strijdtactiek. Ook tijdens de loopbaan van commissaris Dupin is er bonje in het Witte Land!

Leermeester 

Zonder kennis geen inzicht! Dat geldt zelfs voor de spannende plots van Jean-Luc Bannalec. Hij leert je dat slechts 4% van de oogst 'De bloem van het zout' oplevert. Ze heeft niet alleen een verfijnde smaak maar strooit ook een viooltjesaroma om zich heen. Het cultiveren van zout is trouwens een moeilijk vak. Te veel regen, te weinig zon of te weinig wind, kunnen de hele opbrengst vernietigen. 

Terwijl de zelfstandige paludiers zweren bij oud gereedschap en beproefde technieken, zetten bedrijven, die op zoek zijn naar meer winst, machines en technische snufjes in. Het verbaast dan ook niet dat de meeste traditionele zoutboeren zich verzetten tegen de opkooppolitiek van graaiende ondernemingen. Daar zou wel eens een uit de hand lopend conflict uit kunnen ontstaan. Maar bekwame rechercheurs houden altijd alle opties open...

Als een kritische journaliste, die verdachte blauwe vaten ontdekt heeft, om het leven wordt gebracht, komt de speurder van Bannalec in actie. Omdat de zoutpannen zich over verschillende regio's uitstrekken, deelt Dupin deze keer een duobaan met commissaris Sylvaine Rose. Dat valt de solistische rechercheur niet mee. Zijn collega blijkt even bekwaam als dominant en ambitieus te zijn. Bovendien is de ene manier van werken de andere niet! In het spoor van zijn intuïtie knijpt Dupin er af en toe tussenuit om te gaan rondstruinen en zich over te geven aan zijn denkwerk. En dat loont!

Doorbijten

Hoewel twee politieteams op de zaak worden gezet, kunnen ze bijna het veelvoud van gegevens dat op hen afkomt, niet behappen. In dat kluwen moeten beide commissarissen hun weg proberen te vinden. Terwijl de druk van de omstandigheden toeneemt, hopen ze op het 'point magique', het eureka-moment zou je kunnen zeggen. Als in een ongebruikt bekken een vreemde, houten constructie ontdekt wordt, begrijpen ze dat hun onderzoek een keerpunt bereikt heeft. 

Omdat Bannalec leermomenten inbouwt, is dit boek niet geschikt voor de oppervlakkige lezer. Je hoeft geen academische graad te hebben maar er wordt wel van je verlangd dat je je hoofd erbij houdt. Chemici ontdekken b.v. micro-organismen die specifieke stoffen kunnen afbreken. In zijn gesprekken met het laboratorium moet zelfs Dupin goed nadenken over de vragen die hij stelt. 

Een puntje van kritiek

Niet alleen de technische informatie maar vooral de talrijke getuigenverhoren en het communiceren binnen de teams, zorgen ervoor dat dit derde deel uit de Bretagne-reeks minder verhalend is. Er is te weinig handeling of actie om van een vlot lopend plot te kunnen spreken. Deze beschouwende auteur gaat iets te veel op de rem staan. Dat laatste wordt enigszins goedgemaakt door zijn unieke en vaak poëtische weetjes over de Bretoense identiteit met ons te delen. Deze keer maak je onder meer kennis met de Gallische cafeïnelimonade, de Breizh Cola, die de koppige bewoners rond de Finistère bedacht hebben als tegenhanger van de wereld veroverende Coca Cola. En ander pluspunt is de volstrekte originaliteit van Bannalecs verbeelding!

En natuurlijk houdt Dupin stand! Hij deelt niet het lot van de uit het Heilige Bos verjaagde feeën die met hun tranen de zee vulden. Hem wacht een lamsterrine met vijgen of een ander feestelijk gerecht uit de Bretoense keuken... wellicht afgewerkt met een vleugje Fleur de Sel! 

★★★★

Hendrik VIII - Dick Harrison

 De grillen van de koninklijke dictator !

'Wat het ene jaar jaar gods waarheid was, 

zou het jaar daarop de basis kunnen zijn 

voor een doodvonnis.'

Wie denkt - of hoopt - dat dit non-fictie boek een sappig verhaal is over een echtgenoot die zijn vrouwen liet ombrengen, zal teleurgesteld worden. Dick Harrison heeft als belangrijkste Zweedse historicus een stevige reputatie opgebouwd. Die veronderstelt dat een wetenschappelijk auteur zijn personages in een context plaatst. Bovendien paste het vermoorden van partners en andere sta-in-de-wegs perfect in de tijdgeest van afrekeningen, onthoofdingen, brandstapels en zelfs berechting door vierendelen.

Scharniertijd

De aan het eind van de 15de eeuw geboren Engelse koning Hendrik VIII (1491-1547) stond met één voet in de middeleeuwen en met de andere in de nieuwe tijd die gekenmerkt werd door de Renaissance en het Humanisme. Hoewel de gecultiveerde vorst zich omringde met geschoolde mensen, hield hij de traditie van toernooien en hoofse muziek en dans in ere. Zijn financieel beleid daarentegen was catastrofaal en politiek gezien slaagde hij er niet in om een internationale rol van betekenis te spelen. Grootmachten zoals Frankrijk, het Habsburgse Rijk en het Ottomaanse imperium hielden weinig rekening met het ondermaatse Engelse leger. Het terugwinnen van de door Frankrijk veroverde gebieden tijdens de honderdjarige oorlog (1337-1453) - waaronder het kroondomein Normandië - bleek dan ook een illusie. 

Het belangrijkste conflict, zij het niet militair, dat Hendrik uitvocht was dat met de paus. Toen de kerkvader Clemens VII weigerde het koninklijke huwelijk met Catharina van Aragon, zijn eerste vrouw, te ontbinden, waren de rapen gaar. Met de steun van aartsbisschop Cranmer en van het parlement werd de breuk met Rome een feit. Als je geen mannelijke opvolger kon baren, was je snel koningin af! De ruzie met de paus kwam louter voort uit eigenbelang. Hoewel zijn laatste echtgenote, Catherine Parr, protestants was, bleef hij het katholicisme trouw. Het schoentje kan wringen als het persoonlijke tegelijkertijd politiek en dynastiek is!

Een slecht ethisch rapport

Voortaan stond Hendrik aan het hoofd van de Church of England en heerste de wereldlijke macht over de kerkelijke... een revolutionaire zet! Door het confisqueren van onroerend goed en het wegsturen uit het Hogerhuis van abten en priors, maakte hij meteen misbruik van de nieuwe verhoudingen. Omdat de protestantse rebellen in deze koerswijziging een kans zagen om hun invloed uit te breiden, destabiliseerde de samenleving en sloeg Hendrik met harde hand terug. Wat tolerantie en gematigdheid betreft, doet hij het veel slechter dan zijn vader en zijn dochter Elisabeth I.

Hoewel Dick Harrison hem als zeer invloedrijk ziet op nationaal vlak, moet een ernstige kanttekening geplaatst worden bij zijn versmachtend beleid met politieke zuiveringen en echtgenoten, die omwille van de functie die ze bekleedden, onder het zwaard stierven. Volgens de afsluitende conclusie van de auteur is Hendrik ook de grondlegger van de moderne natiestaat. Dat standpunt kan een leek niet analyseren, hooguit bekommentariëren. Ontstond de natiestaat niet uit een brede nationalistische roep om zelfbeschikking? Denk b.v. aan de zich van het Oostenrijks-Hongaarse keizerrijk losrukkende Balkan- en andere landen aan het begin van de 20ste eeuw! Het door de nationale held, Guiseppe Garibaldi, bevrijde en eengemaakte Italië (1860-1870) is ook een mooi voorbeeld. Ter vergelijking: de Welshmen en de Ieren, die de koning aan zijn gezag onderworpen had, hebben zich nooit Engels gevoeld, zelfs niet erg Brits. 

De huik naar de wind hangen

Laten we ook Hendriks irrationele grilligheid niet vergeten. Als hij de Engelse kerk gaat leiden, discrimineert en pluimt hij de katholieken. Als hij wat later naar een alliantie met de rabiate Roomse vorst Karel V hengelt, heft hij de paapsen weer op het schild. Toch zal hij voor de doorsnee lezer eveneens de koning zijn die bijna alles verloor: alle grote veldslagen, de inhoud van zijn schatkist, zijn vrouwen, zijn gezondheid... en het vertrouwen van in een angstcultuur levende onderdanen! 

★★★★