Dood spoor - Jo Callaghan

Razernij is nog geen stoornis ! 

'AI zal mijn werk niet overnemen.

Het (systeem) zal het alleen maar herdefiniëren.'

Bij haar debuut, 'In een oogwenk', toonde Jo Callaghan ons dat ze van een AI-opsporingsentiteit een levendig en zelfs aaibaar personage kon maken! In deze opvolger speelt het hologram Lock dan ook weer een rol van betekenis. Hij - eigenlijk 'het' - is uitgerust met 'deep learning algoritmen' die het mogelijk maken om gigantische hoeveelheden data in enkele seconden te verwerken. Lock kan contracten en klantgegevens verwerken, taartdiagramman maken, camerabeelden bekijken, de telefoon uitlezen, je vertellen hoe laat het opgehouden is met sneeuwen maar ook een virtuoptie (virtuele autopsie) uitvoeren. 

Geen wonderkind !

Anderzijds heeft hij geen psychologisch inzicht, ziet hij achterliggende verbanden niet, komt hij de motieven van daders niet op het spoor en kan hij geen halve waarheden vertellen. Diplomatisch of tactisch uit de hoek komen tijdens een persconferentie mag je dus niet van hem verwachten. En net dat zou hij moeten leren. Binnen het korps wordt er druk uitgeoefend op rechercheur Kat om deze nieuwe manier van werken op een transparante manier aan de burger voor te stellen. En dat kan niet zonder het optreden van het hologram. De controverse die Lock oproept is trouwens makkelijk voor te stellen! Kat moet alle zeilen bijzetten om het publiek ervan te overtuigen dat zij en niet haar AI-medewerker het onderzoek leidt. 

De zaak die in 'Dood spoor' op haar desk ligt, zit vol symboliek en is daarom complex. Een rancuneuze dader martelt en kruisigt zijn slachtoffers. Hoewel Kat in de verminkte lichamen het gezegde 'Horen, zien en zwijgen' ontdekt, helpt die wijsheid haar niet verder. Wanneer het verhelderende puzzelstukje gevonden wordt, maakt ze kennis met een Keltische koningin die zo diep gekwetst was dat ze uit razernij 80.000 Romeinen naar het hiernamaals verwezen heeft.

Topprestatie !

In dit tweede deel van de Lock-reeks pakt Jo Callaghan flink uit! Ze gaat maatschappelijke kwesties niet uit de weg, maakt forse statements en schuwt de polemiek niet. Haar thema's gaan over (het gebrek aan) vertrouwen in de politie, suggestieve of leugenachtige berichtgeving in de media, de relatie tussen gender, opvoeding en macht en kort door de bocht denken in het algemeen.   

Dit alles en meer wikkelt ze in knetterende of speelse dialogen, (licht-cynische) humor, spitsvondig denkwerk, zwierige taal en een niet aflatende dynamiek! Het is een auteur uit wiens hand je eet! Jo Callaghan verdient meer aandacht en waardering! Deze hoogst intelligente AI-researcher uit de British Midlands kan haar kennis perfect omzetten in literatuur waarbij ze de randen van de werkelijkheid een klein beetje oprekt. En laat je niet afschrikken door de moeilijk te vatten en kille artificiële intelligentie. De charmante en, af en toe, irritante drammer Lock is een eersteklas verleider!

★★★★★

Broers - Carolijn Visser

 Als de oorlog voorbij is, kun je spelen !

Met een grootvader die op zondagmiddag zijn kinderen spannende verhalen vertelde en in de vakantie met zijn vrouw door Europa spoorde, is bij Carolijn Visser de appel niet ver van de boom gevallen. Toch is haar opa niet de spilfiguur van 'Broers' geworden. De levensweg van haar vader en zijn broers is, ook door de maatschappelijke ontwikkelingen van hun tijd, nog net iets fascinerender!

De natie staat op !

Het verhaal van Carolijns vader Ar en zijn broer Martin begint spectaculair! Om aan de Arbeitseinsatz van de nazi's te ontsnappen, sprongen beiden jongens in januari '45 uit een trein die op weg was naar Duitsland. Omdat het einde van de oorlog in zicht kwam, staat deze actie symbool voor het openbreken van de horizon en de vrijheid die daarmee gepaard ging. 

Eerst was er nog de schaarste die weinig armslag toestond. De luxe warenhuisketen Bijenkorf moest enkele jaren geduld uitoefenen vooraleer de oude slogan 'De Bijenkorf heeft het', weer van onder het stof kon gehaald worden. Eind jaren '40 kreeg Martin, die designer was geworden, er een baan aangeboden als teamleider van de meubelafdeling. Intussen waren Martin en Ar al naar 'the place to be' van die tijd, Parijs, gereisd. Als je een lege broekzak had, kon je altijd liften. 

The sky is the limit

Voor Ar was Frankrijk niet exotisch genoeg. Samen met zijn vrouw Sophie emigreerde hij naar Soerabaja waar hij een aanstelling kreeg bij de Javasche Bank. Met de gruwelen van de koloniale oorlog in gedachten en het nationalistische bewustzijn in het hart, probeerden zijn collega's Ar weg te pesten. Een paar jaar later was de wereldreiziger, een illusie armer, terug thuis.

Terwijl Martin en zijn partner Mia zich met huid en haar in de opbloeiende kunstwereld stortten, grote namen als Appel, Rietveld, Christo, Panamarenko en later zelfs de oud Luftwaffe-piloot Joseph Beuys ontmoetten en veel werken aankochten of ruilden, was broer Carel erin geslaagd om een carrière uit te bouwen als beeldhouwer. Na een moeilijke beginperiode, exposeerde hij op de Biënnale van Venetië en op Documenta in Kassel. Als Martin uiteindelijk hoofdconservator van Boijmans van Beuningen wordt, kun je wel stellen dat de nazaten van opa Visser de kansen die de post '45-maatschappij boden, met beide handen gegrepen hebben!

Ontketende vrouwen

Gold dat ook voor de vrouwen? Zus Adri liet haar saaie verloofde staan en vertrok naar Curaçao, Martin en Mia deelden hun kunstdromen als gelijkwaardige partners, Carolijns moeder Sophie gaf Engelse les in Soerabaja en later lezingen over de achtergestelde positie van de Nederlandse vrouw. Dat een werkende echtgenote ook een goede moeder kon zijn, moest je in de jaren '60 nog bewijzen. Dat belette Sophie niet om in Middelburg, waar het gezin was gaan wonen, conrector te worden. Zij was een rolmodel!

In 'Broers' zie je dat er op de weg naar hun volwassenheid twee levensaders lopen. De eerste gaat terug naar de opvoeding die de nieuwsgierige en gecultiveerde grootvader hen meegaf. Hij schilderde en trok de wereld in. Bovendien kan een bedrijfsleider niet zonder volharding een bouwonderneming recht houden. De tweede werd hen aangereikt door de tijdgeest die hongerig was en daarom vol initiatieven en durf zat. Terwijl Ar en Martin er ooit in geslaagd waren om uit een rijdende trein te springen, wisten zij en veel naoorlogse jongeren in een wagon te glippen die hen naar inspirerende landschappen bracht. Het lag in de lijn van de verwachtingen dat ook de voetstappen van Carolijn op een dappere manier haar blikveld zouden openen! Een reisschrijfster is bovendien handig met een penseel!

★★★★

On track - Kris Jespers

Een spirituele zoektocht 
is nog geen reisroute ! 

'De reis, het proces, is mijn grootste plezier,

daaruit haal ik voldoening.'

Twee vrouwen stappen met een ezel door Jordanië. De twee van elkaar losstaande tochten leveren elk een reisboek op. Het eerste werd geschreven door Tamar Valkenier en hier uitgebreid besproken. 'On track' is het andere. Beide vrouwen zijn op zoek naar het verrassende, het opgaan in de natuur en autonomie. 

Dieren en vrouwen onderaan de ladder
Op stap gaan met een (last)dier lijkt makkelijk maar is het niet. Je bent verantwoordelijk voor het welzijn van de ezel, het paard of de kameel. Sommige hindernissen zijn trouwens moeilijker te nemen voor de viervoeter dan voor de mens. En vind je voldoende water en gras in een dor gebied? Wat doe je met balorige kinderen die stenen gooien of het beest met een scherp voorwerp willen verwonden? Met dit soort mishandeling heeft Kris meer dan eens te maken in Jordanië. Respect voor dieren blijkt een weinig populaire eigenschap te zijn. 

Met alleen reizende vrouwen gaan veel mannen evenmin respectvol om. Dat een onafhankelijke vrouw in hun (plattelands)cultuur niet bestaat, lijkt een vrijbrief te zijn voor ernstig grensoverschrijdend gedrag! Power woman Kris pakt meer dan eens uit met haar dreigendste stem en zwaaiende wandelstokken om een opdringerige kerel te verjagen. Op ezel Lonky hoeft ze niet te rekenen. Dit heertje voelt zich al geïntimideerd door een blaffende hond.

Het pad roept !

Terwijl doorsnee reizigers in een gelijkaardige situatie gillend naar huis zouden rennen, richt deze avonturierster zich op de genietbare momenten en stapt vrolijk verder. De grote gastvrijheid van de Jordaniërs, het heerlijke eten en vooral het decor van wadi's met hoog oplopende wanden en de enthousiast bloeiende bloemen in het noorden van het land, maken van elke dag iets bijzonders. 

In de tweede helft van dit boek voltrekt zich een stijlbreuk! Hier worden maar liefst 13 landen opgevoerd. In enkele weken passeren Georgië en Turkije de revue. Nergens is er sprake van interessante ontmoetingen of het anderszins zoeken naar de identiteit van een land. Je zou straffeloos de namen van deze bestemmingen kunnen inruilen voor andere en de tekst bewaren. Daarna wordt, woordeloos (!), het Nieuw-Zeelandse Zuidereiland bezocht, gesurvivald in Zweden, op een drafje door vijf landen in Zuidoost-Azië gegaan, in Peru met lama's gewandeld en de grens overgestoken naar Bolivia. Tussendoor worden er in de VS nog even paarden gesocialiseerd.  

Wees selectief
Er is een ongeschreven wet die zegt dat bestemmingen waar de ervaringen miniem zijn, misschien wel in een dagboek, maar niet in een boek worden opgenomen! Of... je moet een zeer originele beschouwer zijn à la Paul Theroux of Bill Bryson. Aan niets hebben lezers niets. Deze onkunde maakt van dit tweede deel een rommelig allegaartje. 

Bij grote uitzondering begrijpt de schrijfster dat een verhaal aansprekende personages nodig heeft. In Jordanië was er een betekenisvolle confrontatie met een drammerige Bedoeïenen familievader die zich erg laatdunkend uitliet over vrouwen zonder kinderen. Wellicht voelde hij zich bedreigd in zijn status en macht door iemand als Kris. Eeuwenoude wortels laten niet snel los! Ook in Bolivia lokt ze haar lezers naar de bestemming toe. Het grootste zoutmeer ter wereld waar roze flamingo's komen broeden en de schokkende traditie van de offerandes aan Moeder Aarde waarbij zowel foetussen als omgebrachte mensen worden geofferd, maken indruk. 

Een literair genre is geen passe-partout

Helaas blijven zoveel andere mogelijke vertellers in de schaduw hangen. Voer eens een gesprek met enige diepgang en citeer daaruit! Zo trek je je lezers een wereld binnen! Een reisboek schrijf je niet vanuit de gedroomde 'totale afzondering'... Als Kris Jespers aan het eind van haar nomadische route tot de conclusie komt dat 'de connectie met de natuur geen hobby meer is maar een nieuwe levenswijze', dan is daar niets mis mee. Maar een recensent bespreekt een boek en dat zijn twee erg verschillende zaken!

★★1/2

Vind mijn dochter - Willow Rose

De kinderen van de mangrove !

'Dit was wat ik deed, wie ik was: 

een beschermer, een zoeker naar waarheid.'  

Als er één terugkerend kenmerk te vinden is in de boeken van Willow Rose, dan is het intensiteit. Ook in 'Vind mijn dochter' is rechercheur Billie Ann weer de bevlogenheid zelf. Omdat deze keer een persoonlijke missie haar werk doorkruist, tilt ze haar inzet zelfs nog naar een hoger niveau. Als de tienjarige Madison vermist wordt, wil ze niet alleen het meisje kost wat kost levend vinden maar ook tegelijkertijd aan de rechter tonen dat ze de veiligheid van (haar) kinderen kan waarborgen. Tijdens de afhandeling van de echtscheiding is haar eigen drietal aan haar ex toegewezen, een beslissing die ze wat graag zou terugdraaien. 

Geen speeltuin

Deze keer ploetert haar team door de mangrovebossen, tropische planten of bomen met een uitgebreid wortelstelsel in en boven het water. Hoewel er alligators, krokodilachtige reptielen, in de rivier zwemmen, voelen kinderen zich aangetrokken tot dit gebied. Billie Ann heeft in haar tienertijd wel eens gevochten met zo'n kleine kaaiman. Je krijgt sterk de indruk dat ook Willow Rose zeer vertrouwd is met 'het moeras dat een mengeling is van leven en verrotting'. Vooral door de nachtelijke zoektochten draagt deze originele setting bij aan het intensiveren van het plot! 

Als Billie Ann de context van haar opsporingszaak begint te zien, schrikt ze zich een hoedje. Ook omdat haar ouders in de val van de extremistische geloofsgemeenschap van dominee Amalia, een wolf in schaapsvacht, zijn getrapt, zorgt de confrontatie met deze malafide goeroe voor hoog oplopende emoties. Terwijl de rechercheur met rationele argumenten komt, verliest de andere partij zich in zwevende symboliek. Dat heet een dovemansgesprek en geldt evenzeer voor de dialogen met haar vader en moeder. Zal ze voldoende belastend materiaal kunnen vinden om hard op treden en deze manipulatieve bedriegster voor het gerecht te slepen? En... zal ze dat snel genoeg kunnen doen? 

Adembenemend

Naast haar krachtige fysieke optreden is Billie Ann - en dus de schrijfster - ontzettend doortastend in de gesprekken met getuigen en verdachten. Wat nog meer aanspreekt is haar grote betrokkenheid bij slachtoffers en bij wat voor haar gerechtigheid is. Wil je die hartverwarmende lading op een geloofwaardige manier tot bij de lezer brengen, dan moet je een voortreffelijke pen hebben. Willow Rose slaagt er onafgebroken in je onder de huid van al haar personages te laten kruipen! Zet je schrap voor de emotionele rollercoaster die deze maatschappelijk geëngageerde Florida Crime 4 in petto heeft! Hoewel de rollen omgekeerd worden, voltrekt de apotheose zich in onvervalste Capitool-bestormingssfeer...

★★★★1/2

Vreemd bloed - Marly van Otterloo

 Nooit te oud voor mondigheid !

'Het punt met (het schenden van) vertrouwen is, 

dat het nooit meer helemaal goed komt.'

Als je op zoek bent naar spanning, levert een werkvloer met een hiërarchische structuur tal van mogelijkheden op. In een zorghotel voor ouderen, waarin een medewerkster met sardonisch genoegen de scepter zwaait, heeft Marly van Otterloo een ongezonde bedrijfscultuur gevonden. 

Venijn kent geen leeftijd

Naast de hulpbehoevende demente of aan parkinson lijdende gasten, zijn er de assertieve karakters die een realistische versie laten zien van Richard Osmans 'Moordclub'. Hoewel ze geen speurdersambitie hebben, kunnen de bewoners van Villa Rietsteijn scherp uit de hoek komen als het om hun wensen gaat of om het bekritiseren van de bitsige Wilma. De balorigste mept met haar stok in het rond of plet stiekem een peperdure orchidee fijn. Toch richt de pestende en snerende supervisor haar pijlen niet op de bejaarden maar op de vrijwilligers die ze als concurrenten ervaart. Wilma is het prototype van een sociaal weinig gewaarde vrouw. Dit vat vol frustraties gunt anderen het licht in de ogen niet. 'Ik niet, dan zij ook niet', lijkt haar motto te zijn.

Wanneer de bijspringkracht-voor-één-week, de succesvolle en knappe Mare, haar intrek in de villa neemt, doopt Wilma haar pijlenarsenaal nog wat dieper in het gif. Maar ook andere ego's zijn te groot om van een hecht team te kunnen spreken. Terwijl Cordelia van het winkeltje en Theo, de chauffeur van het pendelbusje, zich als ongekroonde koningen gedragen, lijkt directeur Hans, zich zo onzichtbaar mogelijk te maken. Bovendien heeft Mare te maken met een vertrouwenskwestie op het thuisfront. Haar partner Harold geeft zelf toe dat 'haar geweten beslist sterker ontwikkeld is dan het zijne'. Dat belooft weinig goeds...

Een gemiste kans

Elementen genoeg, dus, om psychologische confrontaties te kunnen uitwerken. Jammer genoeg blijven de personages om elkaar heen draaien in een verhaal dat, wat het zorghotel betreft, als een nachtkaars uitdooft. Of je een spannende of niet-spannende roman schrijft, altijd is de psychologische opbouw en ontknoping van fundamenteel belang! Beide genres drijven op, naar een climax toegroeiende, innerlijke conflicten en fricties met de buitenwereld. Enkel de relatie van Mare en Harold respecteert dit literaire basisprincipe. 

Veruit de meeste wrijvingen in dit boek beloven veel maar bevriezen halfweg. Daarna wordt er snel een einde bij bedacht. Een enigszins belezen lezer zal bij deze manier van schrijven altijd op zijn honger blijven zitten. Daarom komt de ruim bemeten drie sterren-waardering op het conto van het zelfbewuste AOW-gezelschap dat een lange neus trekt naar betweterige leeftijdsdiscriminatie! 

★★★

De schreeuw - Horst Fjell

Over vaders en zonen !

'Hoe luidt het spreekwoord ook alweer?

Deugd en ondeugd liggen dicht bij elkaar?'

 

Auteurs geraken wel eens uitgekeken op hun personages. En soms zelfs op hun eigen geest. Wie geluk heeft vindt dan een schrijversmaatje dat zich wil schikken in een duobaan. Zo zijn de Noren Jørn Lier Horst en Jan Erik Fjell samen voor een literair avontuur gegaan dat ze 'De schreeuw' genoemd hebben. 

Gerechtigheid

Het hoofdpersonage Marcus is een voormalige militair die nu als podcastmaker op zoek gaat naar een mogelijke rechterlijke dwaling waarbij de verkeerde man veroordeeld werd voor de ontvoering van een jong meisje. Wanneer hij ontdekt dat er een valse getuigenis in het spel is, weet hij dat zijn vermoedens gegrond zijn. Met de hulp van de luisteraars en zijn criminele vader, die in hechtenis zit, komt hij steeds dichter bij de waarheid. 

Deze vader-zoonrelatie is een originele vondst! Omdat Frank ongeveer zijn hele leven in de bajes heeft doorgebracht, is zijn inbreng in de opvoeding van Markus erg beperkt geweest. Nu hij last lijkt te krijgen van wroeging, probeert hij volgens het zware-jongens-principe van dienst en wederdienst, zo nodig ondersteund door enige fysieke intimidatie, cruciale informatie bij een medegedetineerde los te weken. Hoewel Markus moeite heeft met de plots aangehaalde familiebanden, maakt hij dankbaar gebruik van deze collegiale speurder. 

Terugkerend thema
Een ander gaaf idee is het gebruik van de schreeuw als leitmotiv voor het verhaal. Omdat Markus getekend is door twee traumatische ervaringen, die met geweld tegen vrouwen te maken hebben, wordt hij geplaagd door nachtmerries. Daarin hoort hij telkens opnieuw een schreeuw om hulp van een doodsbange vrouw. Lezers met enige verbeelding zullen eenzelfde schreeuw horen als ze zich voorstellen hoe het meisje zich verzette tegen haar ontvoerder. Bij die worsteling heeft ze haar knuffelpinguïn moeten achterlaten.

'De schreeuw' is een klassiek opgebouwde detective-puzzel over de draagkracht van een mens. In eerste instantie houdt het incasseringslijntje van de dader nog stand maar als het immorele monster hem opnieuw uitdaagt knapt het onherroepelijk. Voor Markus gaat de zoektocht niet alleen over het rechtbreien van wat krom is maar evenzeer over hoe vaders zich tot hun zonen kunnen verhouden. En daarbij blijkt loyaliteit een complex gegeven te zijn waarover ook een andere vader en een andere zoon kunnen meepraten!

★★★1/2

Lieve Debbie - Freida McFadden

Gif met tegengif bestrijden !

'Na een leven van bijna een halve eeuw 

ben ik tot het besef gekomen 

dat er maar één is die het beste met me voor heeft: ikzelf.'

Misschien is Debbie, de leading lady van de allernieuwste McFadden, wel de natte droom van elke vrouw! Als het leven in de persoon van een horkerige werkgever, een pesterige buur, een naar meiden glurende voetbalcoach of het foute vriendje van dochterlief, een dosis gif spuit, dan maakt Debbie gebruik van haar talenten en verbeelding om grensoverschrijdend terug te slaan. Haar hoge IQ, haar technologische vaardigheden en haar weetjes over opiumpapavers en destructieve Japanse kevers zet ze zonder scrupules in om haar gram te halen. 'Don't mess with Debbie!'

Ontspoord

Pas als je begrijpt welke niet-verwerkte ervaring er achter dit rancuneuze gedrag zit, vergaat het gniffelen je. De sfeer kantelt van vermakelijk naar ernstig met een tragische ondertoon. Sinds haar noodlottige studententijd heeft Debbie niemand meer vertrouwd. Ergens geeft ze toe dat ze zich zelfs nooit helemaal aan haar man gegeven heeft. De wonde zit zo diep dat haar revanchegevoelens volledig bezit van haar nemen. Net wanneer je vreest voor zelfdestructieve acties, bewijst Debbie dat ze haar meest gewaagde plannen tot in de perfectie kan uitvoeren. En omdat, in de laatste fase, de thriller het van de roman wint, kan wraak oude wonden helen. 

Een messcherpe pen

De niet-gepubliceerde stukken van de 'Lieve Debbie-krantenrubriek' zijn trouwens om van te snoepen... op voorwaarde dat er een randje slechtheid in elk van ons schuilt! Hoewel Freida's (licht) cynische humor in dit boek een heerlijk giftige schrijfster laat zien, weet je dat ze te scherp van geest is om haar lezers alleen entertainment te bieden. Kunnen een man en een vrouw elkaar terugvinden terwijl één van beiden een gruwelijk geheim meedraagt, is een vraag die, ook na de laatste bladzijde, blijft hangen. Maar vooral: hoe kun je wraakneigingen ombuigen naar het loslaten van een pijnlijke ervaring? Psychologen vertellen je dat wraak de wrok niet wegneemt en dus niet goed is voor je geestelijke gezondheid. Hoe zal het Debbie vergaan als de oppervlakkige genoegdoening van de vergelding is weggeëbd? Wat je er ook van denkt, het is zonneklaar dat McFadden er weer in is geslaagd om een volkomen op zichzelf staande wereld met unieke acteurs te creëren!

★★★★

Vergelding - Michael Berg

'Grensoverschrijdend' is een understatement !

 

'Haar leven zit erop.

Hoe mooi is het dan om dat met een enorme knal te vieren.'

'Tot in de jaren '70 was de katholieke kerk uiterst invloedrijk in Limburg, zowel op het persoonlijke als het maatschappelijke vlak. Hoever de bemoeienissen gingen, is nu niet meer voor te stellen. Mijnheer pastoor kwam de huishoudboekjes controleren, echtparen aansporen om voor meer kinderen te zorgen en de familievader geraakte zonder de toestemming van de zielenherder niet aan een baan in de koolmijn. Heerlenaar Michael Berg heeft vast herinneringen aan de betweterigheid en autoriteit van de zwartrokken!

Eindelijk openheid van zaken !

De pijnlijkste verhalen hebben met misbruik van kinderen te maken. Niet alleen in Nederland en België maar wereldwijd werden er in de afgelopen jaren getuigenissen verzameld, dossiers samengesteld, documentaires gemaakt en krantenbladzijden vol geschreven over fysieke en mentale vernederingen in internaten, weeshuizen, op vakantiekampen... In sommige gevallen leidden deze praktijken tot zelfdoding. 

In 'Vergelding' is Michael Berg op een overtuigende manier aan de slag gegaan met deze thematiek. Voor zijn tweede verhaallijn, die steeds dominanter wordt, gaat hij vijftig jaar terug in de tijd. Omdat Petra intelligent maar niet zo ijverig is, wordt ze door haar ouders naar een katholieke kostschool gestuurd. Daar is haar rebelse kant meteen een excuus voor lijfstraffen en eenzame opsluiting. Tot overmaat van ramp ontdekt ze dat haar kamergenoot door moeder-overste seksueel misbruikt wordt en een poging tot suïcide onderneemt. 

Tot hier en niet verder

Wat deze auteur erg goed verliteratuurt is dat het om een machtsrelatie gaat. Oppernon, soeur Dorothea, weet haar slachtoffers handig te chanteren en haar mede-kloosterzusters te intimideren. Op kapelaan Cuypers, de sympathieke jonge biechtvader, hoeven de gedupeerden evenmin te rekenen. Glimlachen is iets anders dan je nek uitsteken! De sadistische heks regeert tot... iemand lef toont en een grens trekt! 

Dit tweede deel van de Mergellandmoorden raakt je ziel en vooral de plek waar je rechtvaardigheidsgevoel zit! Net daarom kun je je verbinden met iemand die voor eigen rechter speelt. Boeken zijn bij voorkeur niet eenduidig. Om zo dicht bij de lezer te kunnen komen, moet de verontwaardiging van de schrijver minstens even groot zijn. Michael Berg vernoemt trouwens ook nog even de bisschop van Roermond, de hiërarchische verantwoordelijke van de nonnen. Wellicht bedoelt hij de orthodoxe Joannes Gijsen die tijdens en na zijn ambtsperiode veel kritiek te slikken kreeg onder meer voor zijn lakse houding tegenover misbruik door geestelijken. Waarom de auteur zo begaan is met deze kwestie is een vraag voor een interviewer. 

Unieke prestatie 

Je zou bijna vergeten dat 'Vergelding' een feilloze constructie heeft, het juiste tempo volgt, aanraakbare personages opvoert en een toprechercheur aanbiedt die 'lijken met feesthoedjes' in een vrieskist heeft zien liggen. Tel daarbij een vriendin en een vriend op die in gewelddadige omstandigheden om het leven zijn gekomen en je hebt voldoende traumatische ervaringen om een dagelijks gevecht mee te voeren. Daar is geen korenwijntje tegen opgewassen!

Dit is een uniek werkstuk dat het hele jaar kan blijven bovendrijven! Hierbij horen nominaties en, waarom niet, een grote prijs!

★★★★★

Woeste kust - Charlotte McConaghy

Wapen je tegen de gewetenlozen !

'Op een dag, en dat zal niet lang meer duren,

zal alles verbranden, verdrinken of verhongeren, wij ook!'

Een familie in crisis gedijt altijd goed in een roman. Leg innerlijke en onderlinge conflicten in een kundige schrijvershand, en je komt een heel eind. Charlotte McConaghy laat een vader met drie kinderen op een sub-Antarctisch eiland wonen dat op schaarse tijdstippen door een schip bevoorraad wordt. Als gevolg van de interactie met wetenschappers op de onderzoeksbasis, hebben dramatische wendingen het gezin uit evenwicht gebracht. Voeg daarbij nog de impact van twee vrouwen, een dode en een ongenode huisgenote, en je begrijpt dat vader Dominic de ballen nog maar net in de lucht kan houden!

Invoelbare acteurs

De schrijfster heeft haar personages met veel zorg en diepgang uitgetekend. De oudste jongen, Raff, werd door het leven al hardvochtig aan de tand gevoeld en worstelt met de naweeën. Ook tienerdochter Fen is haar onschuld definitief kwijtgeraakt. Enkel de negenjarige Orly, het knuffelkarakter van dit boek, kan zich nog volop overgeven aan zijn fascinatie voor het bestaan en de overweldigende natuur die hem omringt. Hij is pienter, weet precies welke albatros op het nest zit en zegt altijd het juiste. Toch heeft ook hij al geleerd waarom de bescherming van de zadenbank, die de mensheid in tijden van ecologische rampspoed van de hongerdood zou moeten redden, een noodzaak is. Orly was een trouwe leerling van de projectleider van de basis. Bij het begin van deze intrige zijn alle wetenschappers naar huis vertrokken. 

Ondanks het Spartaanse bestaan is de familie verknocht aan de genadeloze omgeving. Met lede ogen moeten ze aanzien hoe de stormen heftiger worden, de waterspiegel stijgt, de kusten worden weggevreten, de permafrost smelt. Hun dagen op het eiland zijn geteld. Zichzelf redden betekent vluchten. Voor de aandachtige lezer symboliseren ze de vluchtelingen die uit haast onbewoonbare delen van de wereld vertrekken. Te veel of te weinig water, het resultaat is hetzelfde!

 

Over zachtheid en weerbaarheid

In dit verhaal houden wreedheid en zachtheid elkaar in evenwicht. Mens en natuur kunnen vernietigend uit de hoek komen. Daar tegenover staat de vrouwelijke fijnzinnigheid van Charlotte McConaghy. Ze laat Fen tussen de zeehonden leven, Orly de pinguïns bij naam noemen, Dom de kleinoden van zijn overleden vrouw koesteren, Raff naar het walvisgezang luisteren en de empathische bultruggen de orka's te hulp schieten. Bovendien is er de grote zorgzaamheid, vooral van de volwassenen voor de kinderen. 

Toch wil de auteur niet de ogen sluiten voor gewetenloze medemensen die ten koste van anderen willen overleven. Werpt Charlotte McConaghy hiermee een blik op het wereldbeeld dat ons te wachten staat? In elk geval wordt het je duidelijk dat een boksbal, onder water kunnen zwemmen en fysieke arbeid hun nut bewijzen als het recht van de sterkste de enige wet is...

Meervoudige kwaliteit

Voor het fictieve Shearwater stond Macquarie, een eiland ten zuiden van Tasmanië, model. Dat de schrijfster daar haar research deed, tilt de roman naar een hoger plan. Naast honderd-en-één weetjes die ze in verhalende passages verpakt waarvan mister charming Orly er een aantal voor zijn rekening neemt, krijg je ook een filmische en zintuiglijke voorstelling van het decor waarin de personages zich bewegen. En omdat ze zelf van meerdere boekgenres houdt, biedt ze je enkele twists and turns aan die niet zouden misstaan in een thriller.

De geëngageerde Charlotte McConaghy is een literaire alleskunner met een bijna eindeloze verbeelding! 

★★★★1/2

Alles voor de reis - Adriaan van Dis

 De verbeelding als troost !

'... omdat een mens in nood 
nu eenmaal weinig werkelijkheid kan verdragen.'

Met hun wapenspreuk 'Laten we zacht zijn voor elkander' tussen het aanklikbed en de verstelbare matras van de doodzieke in, deelt Eefje haar laatste levensweken met haar geliefde Adriaan van Dis. 

A story a day keeps the doctor away
Om de pijn, die ook de morfinepleisters niet helemaal kunnen wegnemen, te verlichten, neemt hij Eefje mee naar de reizen die hem, vaak samen met haar, naar verre bestemmingen brachten: Zuid-Afrika, Namibië, Irak, Iran, Senegal, Arctisch Canada... Reizen naar binnen- en buitenwerelden, naar het wankele zoeken van een jong mens, naar het onvermijdelijke verlies van de onschuld, naar je verplaatsen in anderen en je eigen perspectief opentrekken, of naar mogelijke gasten voor het literaire tv-programma dat ze van 1983 tot 1992 maakten: 'Hier is... Adriaan van Dis'. Gegeerde namen zoals Ousmane Sembène en James Baldwin gaven helaas niet thuis. Werk en leven zijn niet maakbaar!

Bij het temperen van fysieke of geestelijke pijn kunnen ook gedichten, liedjes of een stiekem borrelmoment een wondertje verrichten. En toch gaat geen van beiden het ongemakkelijke uit de weg. Als het nodig is, wordt er een harde (borrel)noot gekraakt! 'We strepen nu niks door', zegt Adriaan, een toespeling op het samen redigeren van vroege romanversies. De aanwezigheid van de Ander, de tweede partner van Eefje, vreet aan de schrijver. Hij wil haar helemaal.  

Niet klagen maar dragen
Wie de podcast 'Van Dis ongefilterd' volgt, heeft geleerd dat Adriaan een hekel heeft aan zeuren. Volgens hem maak je een obstakel groter door het te delen met anderen. In de duokamer van dit hospice beklagen de bewoners zichzelf dus niet. Het hartverscheurende zit tussen de lijnen! En in het beeld van zijn zorgende, liefhebbende handen, die tot rust zijn gekomen omdat zij zijn onrust temde. 

Dat Eefje, die 'zijn moed, zijn kritiek, zijn duw en tegengas' was, in een haag van lampionnen en zorgmedewerkers het sterfhuis verlaat, betekent niet dat er een einde komt aan hun verbondenheid maar misschien wel aan de reislust van de achterblijver. Ook dat vertelt de podcast je... 

In gesprek met de ziel

In deze autobiografische roman toont Adriaan van Dis zich kwetsbaarder dan ooit. Met het klimmen van de jaren maakt het minder en minder uit wat anderen van je vinden. Lezers blijven er voor een auteur wel toe doen. Maar zij willen niets liever dan onder de huid van hun inspirator kruipen!

★★★★1/2

De leugenaar - Martine Kamphuis

De hardvochtige grenzen van therapie !

'Beschadigde mensen beschadigen mensen.'

Van een auteur, die bovendien psychiater is, mag je iets extra's verwachten, zeker als het gaat om het spannende psychologische boek. Toch kun je je voorstellen dat het verwerken van professionele kennis in een plot voor een breed publiek niet vanzelfsprekend is. 

Een hele uitdaging

Met het kiezen voor een hoofdpersonage dat narcistisch is, een anti-sociaal profiel heeft en borderline-patiënt is, beschik je over heel wat elementen die voor conflicten, buitensporig gedrag en spanning kunnen zorgen. Maar in het hoofd van de lezer wordt het dan wel èrg druk. Voeg daarbij de rugzak met misbruik, falend ouderschap, een pooier, afpersing... die Sylvia meezeult, en je begrijpt dat er romantechnisch véél hooi op de vork ligt. Hier lijkt de stem van de psychiater harder te klinken dan die van de schrijfster! En dat mag niet de bedoeling zijn.

Wanneer therapeute Wynona Post besluit om Sylvia, een cliënt die ze eerder begeleidde, weer onder haar hoede te nemen, lijken de eerste sessies een bemoedigend resultaat op te leveren. Toch ebt het vertrouwen tussen beiden langzaam maar zeker weg en ontstaat er een giftige sfeer. De beschadigde vrouw vervalt in oude patronen, voelt zich onterecht in de steek gelaten en slaat lukraak om zich heen. Uit niet-geheelde pijn ontstaat boosheid, die ontaardt in een revancheplan en een machtsstrijd. Omdat ze zich beroepsmatig aan haar zwijgplicht moet houden, kan de therapeute geen kant op... tot ze besluit enigszins buiten de lijntjes te kleuren. Dit is tenslotte fictie, een wereld waarin de auteur voor rechter mag spelen en de lezer een oogje mag dichtknijpen!

Meer evenwicht

'De leugenaar' heeft een opvallende constructie. Martine Kamphuis heeft ervoor gekozen om het grootste deel van haar plot te stofferen met therapeutische sessies. Hoewel deze gesprekken inzicht geven in de geestestoestand van Sylvia, haar relatie met Wynona en de spannende ontwikkeling ervan, gaat er toch te weinig dynamiek van uit. Deze roman zou gebaat zijn bij meer dosering, een afwisseling van gedachtewisselingen én het volgen van personages bij wat ze doen of meemaken. In de laatste 30% van het boek wordt er wel flink tempo gemaakt. 

De belangrijkste verdienste van deze thriller is van maatschappelijke aard. En dat is een compliment! Of burgers met een stoornis (of stoornissen) die tot geweld kan leiden zich vrij mogen bewegen in de samenleving is een nazinderende vraag. Het is zorgwekkend dat therapeuten, waarin het personage Wynona Post zich wellicht kan spiegelen, moeten toegeven dat hun vertrouwen in een positieve ontwikkeling van hun cliënt een misvatting blijkt. En dan kom je bij de tbs-er die met verlof mag... 

★★★1/2

Zeeuws geluk - Carolijn Visser

Als je het heden verliest, 

blijven alleen herinneringen !

'Wat is vroeger?' merkte mijnheer Minderhoud op.

'Een potlood zonder punt, daar heeft niemand iets aan.' 

Aan een wereldreizigster vragen of ze een boek wil schrijven over de provincie waar ze opgroeide, ligt niet voor de hand. Maar haar vragen om dat vanuit het perspectief van zorginstellingen te doen, is ronduit verrassend. Toch was dat de vraag die een Zeeuwse zorgorganisatie aan Carolijn Visser voorlegde.

Het verleden als houvast

Op Walcheren en Zuid-Beveland gaat ze op zoek naar de wortels van een regio die door haar ligging aan het water een eigenzinnige identiteit heeft opgebouwd. En bij wie kun je beter terecht als het gaat om het lange termijngeheugen? Juist... bij dementerenden! Zij weten niet meer of hun vrouw nog leeft of dat hun dochter op reis is, maar herinneren zich wel het Britse bombardement (1944) dat hun huis en huisraad verwoestte. Over dit drama praten ze zonder wrok want de Duitsers moesten verjaagd worden. Ook Carolijn weet van het anti-moffensentiment dat tot ver in de naoorlogse jaren voelbaar was. Toch had haar vader relativerende woorden voor de Duitse badgast die zijn geblesseerde zoontje Jeroen uit de duinen haalde. In het hedendaagse Zeeland hoor je, vooral in de zomer, opvallend veel Duitse klanken.      

Natuurlijk zijn er ook de kleinere verhalen. En vertellen doen ze, de mensen die veel tijd hebben, minuten die hen ook snel weer ontglippen. 'Zullen we dan maar gaan biljarten?' vraagt Jaap. 'Maar dat hebben we net een uur gedaan', antwoordt Carolijn. Praten over dat ene paar schoenen dat je alleen op zondag, op weg naar de kerk, mocht dragen of over de zwarte sneeuw die de vissersvrouwen uit Arnemuiden dag in dag uit zagen, over hard werken en solidariteit, het betrekken van een bewoonbaar gemaakte bunker (cf. Duitse verdedigingslinie) tijdens de jaren van de wederopbouw of over het dragen van klederdracht die duur en onhandig was... dat kost hun geen moeite. Trouwens, op Walcheren zijn er nog slechts twintig traditioneel geklede vrouwen over. 

Een oude boom moet je niet verplanten

Deze conventionele provincie kan niet om een tehuis voor oudere gereformeerde en hervormde protestanten heen. In Aagtekerke wordt er uit de bijbel voorgelezen, zingt wie bij stem is psalmen en draagt het vrouwelijk personeel een rok. Op zondag staat de kerkradio aan. Televisies zijn vanzelfsprekend uit den boze! Dat betekent niet dat er geen vertier is. Vrijwilligers komen geregeld extra lekker koken en er staan uitjes naar een rommelmarkt, een museum of een mooi gelegen terrasje op het programma. Ver kunnen de godvruchtige bewoners niet van deze auteur afstaan: haar eigen opa schilderde in zijn vrije tijd bijbelse taferelen!

Hoewel Carolijn in de eerste plaats de observerende schrijfster is, kan ze natuurlijk niet ontsnappen aan associërende gedachten en zintuiglijke indrukken die haar eigen verleden wakker schudden. Op lange fietstochten, met de reistas onder de spin, hoort ze opnieuw het oorverdovende gekwaak van kikkers in de sloot, ziet ze de weidse horizon en de vette klei van het boerenland. Ze houdt halt bij 'het waterhuis', de eerste Middelburgse woning van haar familie. Als gevolg van het door de geallieerden veroorzaakte dijkgat, had het last van doorgesijpeld water. Later kregen ze een comfortabel huis dat nu met zijn zonnepanelen erg bij de tijd is.     

Haar handtekening

Net als in haar grote reisboeken laat Carolijn Visser hier de mensen die ze ontmoet het verhaal van hun leven, hun omgeving en hun land vertellen. Haar inbreng bestaat uit enkele gerichte vragen. Ze doseert, luistert en slaat het gesprek op. De lezer mag zich achter haar rug verstoppen en de oren op scherp zetten. Het lijkt alsof ze zegt: 'Hou je rustig, dan wordt het verhaal écht mooi!'

De kracht van dit boek is de - bij een eerste indruk - vreemde combinatie van dementerende plotspelers en het gezicht van een voormalig eiland. Omdat de conversatiepartners het heden hebben moeten loslaten, krijgt het verleden alle ruimte. Uit dat verleden halen ze bovendien de essentie: je niet klein laten krijgen, flexibel zijn, niet zeuren maar poetsen! Maar ook zonder rancune pijnlijke bladzijden omkeren. Je buren vergeven en hen opnieuw welkom heten. 

Toemaatje

Als je van sierkippen houdt, dan verrast Carolijn je met de leukste foto uit het boek. (Klein) geluk en Zeeland kunnen niet zonder elkaar!

★★★★1/2 

Het eiland - Ragnar Jónasson

Een weinig verheffend mensbeeld !

'Ondanks alles denk ik dat ik vannacht beter zal slapen

 dan ik tien jaar lang gedaan heb.'

In 'Reykjavik', het boek dat Ragnar Jónasson samen met Katrín Jakobsdóttir, de voormalige premier van IJsland, schreef, kwam hij sterk voor de dag! Kan hij deze kwaliteit meenemen naar zijn nieuwste solowerk: 'Het eiland'?

Niet voor mensen met hoogtevrees

In dit tweede deel van de Hildur-reeks krijgt de gelijknamige rechercheur een pijnlijk dossier te verwerken dat haar tegelijkertijd de kans biedt om een onrechtmatig misgelopen carrièrestap recht te zetten. Tijdens een vriendenreünie op een eiland 'dat van de vogels was' en waar 'de mensen maar te gast waren', valt een jonge vrouw van een uitkijkpunt in zee. Achteraf blijkt dat ze vermoord is. Als Hildur zich in de zaak verdiept, ontdekt ze een verband met een tien jaar oude misdaad waarbij de zus van één van de vrienden op de afgelegen Westfjorden om het leven kwam. 

In deze psychologische detective neemt Ragnar Jónasson, zoals dat vaak gebeurt in spannende Scandi-boeken, de tijd om het mysterie te ontrafelen. Terwijl je bij veel Scandi's last hebt van een te trage, zeg maar slaapverwekkende opbouw, levert deze auteur voortdurend plotelementen aan. Voor een geduldige lezer is verveling dus niet aan de orde. 'Het eiland' is een geslaagd voorbeeld van een uitgebalanceerd verhaal. 

Eigenliefde voorop

Toch ligt de echte kracht van deze intrige in de tekening van de menselijke psyche. Ze is de rode draad van het onderzoek en bezorgt je een genadeloze inkijk in het gedrag van anderen... en misschien van jezelf. Om hun verantwoordelijkheid te kunnen ontlopen maken diverse personages schokkende keuzes. Dit laffe handelen zie je in de eerste én tweede plotlijn, bij criminele daden én daden die niet in het strafrecht voorkomen! Het is duidelijk dat de schrijver een statement heeft willen maken. 

Met dit ingrijpende verhaal over chantage, corruptie, carrièrezucht maar ook over het willen bezitten van mensen... of erger (spoilers!), heeft Ragnar Jónasson bewezen dat hij zijn beste niveau ook alleen kan halen. Hou vast die klassepen!

★★★★1/2

Blijf niet weg - Alex Smith

 Als de poorten van de hel opengaan !

'Je weet niet wat een duivel is, 

tot je een vader bent tegengekomen 

die zijn dochters beschermt.'

In dit derde deel van de Robbie Kett-reeks valt er opmerkelijk minder te lachen dan voordien! De lieve monstertjes van kinderen, waarvoor deze alleenstaande vader moet zorgen, krijgen amper een paar bladzijden om grappig uit de hoek te komen. In 'Blijf niet weg' wordt het leven van de rechercheur bloedernstig... en dat is een understatement! Hij moet niet alleen een gevecht voeren tegen de ontvoerders van zijn vrouw maar ook tegen krachten binnen het korps. 

Niet te regisseren

Zijn reputatie van getting-things-done-man keert zich tegen hem als het gaat over het gebrek aan respect voor regels en andere vormen van beroepsdiscipline. 'We kunnen haar (je vrouw) niet opsporen als we bezig zijn jou op te sporen', zucht zijn meerdere, commissaris Benson. Maar kan rechercheren volgens het boekje mevrouw Kett tijdig bevrijden? Dat je een tegenstander van formaat groots moet bestrijden, is een idee dat veel beter past bij deze teugelloze hoofdinspecteur.

Robbie Kett staat voor de grootste uitdaging ooit. Hij heeft zichzelf een niet te tillen opdracht gegeven en harde beloftes gedaan aan zijn kinderen, zichzelf en de vrouw die altijd in zijn gedachten is. Deze radeloze man komt in een inferno terecht, een horrorwereld met satanische attributen, in scène gezet door een zéér kwade genius. En wat moet hij met de nadrukkelijke raad die uit onverwachte hoeken op hem afkomt: 'Stop met zoeken'!  

Een tien voor taal !

Van bij de start van dit verhaal legt Alex Smith een strop om de hals van zijn hoofdpersoon én zijn lezers. Taal en stijl staan onafgebroken in dienst van de angstschreeuw, de wanhoop en de sporadische momenten van hoop die de speurder bijna zijn verstand doen verliezen. Deze auteur is een meer dan uitstekende stylist. Met zijn accurate, suggestieve en beeldende zinnen stuurt hij de boekenwurm in het spoor van Robbie. 'Als de paniek door zijn schedel buldert', wil je hem de sterkste pijnstillers aanreiken. Naast een bovenmenselijke krachttoer, en misschien wel bovenal, is dit boek een ode aan een grootse liefde - 'naar de maan en terug' - van ouders voor hun kinderen en voor elkaar. 

★★★★1/2

Het beste hotel van Kabul - Lyse Doucet

 Het hotel dat nooit zijn deuren sloot !

'Als de tuinman zijn tuin afstaat aan een timmerman,

zal de tuin de kleur van de winter krijgen.'

(Afghaans spreekwoord)

Door te kiezen voor een opmerkelijke invalshoek heeft BBC-correspondente Lyse Doucet een onderscheidend boek geschreven over de complexe geschiedenis van Afghanistan. Dat een hotel veel verhalen kan vertellen over de tijdgeest en gasten die 'the spirit of the time' illustreren, is al vaak gebleken. Denk maar aan de Great Railway Journeys van de Brit Michael Portillo. Maar dat een hotel de spiegel is van driekwart eeuw aan gewelddadige omwentelingen, trillende funderingen en een kleingeestige maatschappijvisie is een unicum.

Elke dag feest!

Tijdens de regering van de hervormingsgezinde koning Zahir Shah, die na een staatsgreep (1973) werd afgezet, beleefde het InterContinental hotel in Kabul hoogtijdagen. Buitenlandse toeristen, diplomaten, prinsen en gefortuneerde Afghaanse burgers namen de goudkleurige liften en lieten zich exquise maaltijden voorzetten door obers in karmozijnrode jasjes. Tijdens grootse huwelijksfeesten werd er gedanst onder de kroonluchters van de balzaal. Zelfs de Parijse haute couture vond zijn weg naar de catwalk van het hotel. Het IC was een droomfabriek! 

Voor de doorsnee inwoners van de hoofdstad leverde het vooral vaste banen op, grote fooien en een reële kans op promotie. Zo werd Naser, de ongeletterde arbeider, na verloop van tijd banketbakker. Hazrat deed het nog beter. Via de cocktailbar en het onderhoud van de gastenkamers werkte hij zich op tot manager. En selfmade women Abida klom op tot sous-chef. Wie wat kon, man of vrouw, werd gewaardeerd!

Als de putschpleger en zijn opvolgers de macht in handen krijgen, begint een periode van grote instabiliteit waarin het portret van de hoogste bestuurder geregeld van de wand achter de receptie wordt gehaald en vervangen door een nieuw kopstuk dat al te vaak een gruwelijke dood wacht. Wanneer de politieke vriendschap met Rusland bekoelt, steken 85.000 Russische manschappen de grens over (1979), een inmenging die de moedjahidien, een los-vast verbond van strijders uit het hele land, niet accepteert.   

Standhouden of weglopen?

Omdat er een Koude Oorlog tussen de wereldmachten woedt, gaan in de VS de alarmbellen rinkelen. Volgens het principe van 'de vijand van je vijand is je vriend', worden de opposanten royaal van wapens voorzien. Terwijl de tanks door de straten ratelen, komt er een einde aan de hippieroute en keren sommige gekwalificeerde werknemers van het IC terug naar huis of vinden een andere baan. Een flink aantal, zoals de portier met de walrussnor, houdt stand. Wanneer de keuken door zijn voorraden heen is, wordt er bier geserveerd. 

Als tien jaar later de Russische troepen door Moskou worden teruggeroepen, hopen de Afghanen op rust en veiligheid. Het tegenovergestelde is waar. De moedjahidien vallen in elkaar bestrijdende facties - van gematigd over pragmatisch tot streng islamitisch - uiteen. De stad blijft kreunen onder de raketten en granaten. Er vallen dodelijke slachtoffers onder de bewoners van het eens zo statige hotel. Grote Sharif komt om in een ontploffende taxi. Kleine Sharif, de telefonist, kan het navertellen. De succesvolle Hazrat blijft thuis en knoopt de eindjes aan elkaar door, samen met zijn familie, luciferdoosjes te maken. Zijn collega's laten hun baard staan, stoppen hun stropdassen, de voorraden alcohol en de piano's weg. Intussen is ook de gastenlijst van allure veranderd: internationale journalisten, spionerende agenten van de gevreesde inlichtingendienst en warlords moeten het stellen met gehavende kamers, afgeplakte ramen en stuk gescheurde matrassen.

Van de regen in de drop

Met de machtsovername van de Taliban (1994 - Kaboel valt in 1996), samen met Al Qaida de meest extremistische factie van het strijderscollectief, verandert de hoofdstad in een dorp waar niets meer mag en niets meer leeft. Zelfs de nationale sport van het vliegeren (kite flying) is uit den boze. Pas na de aanslag op de Twin Towers geeft de VS zijn steun aan deze uiterst radicale groepen op. Met de komst van de Amerikaanse bommenwerpers wordt er opnieuw een internationaal conflict op Afghaanse grond uitgevochten. Wellicht moet je zeggen 'nog steeds' want de van elkaar losgeraakte groepen hadden zonder zware wapens geen alles vernietigende machtsoorlog kunnen voeren. En wat gezegd van de overwinning van de Taliban die zoveel Afghanen van hun vrijheid zou beroven!

Het naar adem happend InterCon is veranderd in een spookgebouw, toegetakeld door granaatinslagen en zelfmoordacties. Het heeft de adepten van de meest enge interpretatie van de Koran zien vertrekken en in 2021 zien terugkomen. Op dit moment moeten de werknemers hun banen in het gerestaureerde pand delen met Taliban-collega's. Maar iedereen weet dat in Afghanistan, nog meer dan elders, niets voor eeuwig is! 

De echte helden

Net als de bewoners van Kabul slalomde het InterCon tussen alle machtswisselingen door met één doel voor ogen: overleven! Het personeel werd meermaals gedwongen om te buigen maar brak niet. Er stond te veel op het spel, fundamentele waarden zoals openheid, verdraagzaamheid, zelfontplooiing, gelijkwaardigheid van vrouwen en mannen. En laten we hun trots op deze parel aan de kroon van de stad, niet vergeten. Samen met Lyse Doucet, die er vaak voor langere tijd verbleef, heeft de hotelstaf dit statement gemaakt. Toch is er één waarde die boven de zesduizend meter hoge toppen van de Hindu Kush uitsteekt: de Afghaanse gastvrijheid! En laat die kwaliteit nu net het specialisme van het InterContinental zijn...

 

★★★★★

Achter gesloten deuren - Clare Mackintosh

 Arrogante millennials !

'Een leeg dossier betekent niet dat mensen te vertrouwen zijn.

Het betekent alleen dat ze nog niet zijn betrapt.'

Clare Mackintosh heeft nog maar zelden kunnen rekenen op meer dan een driesterrenwaardering van haar lezers. Toch hoop je dat een volgend boek voor een uitschieter zorgt. Lezers zijn nieuwsgierige wezens!

Rupsje Nooitgenoeg

In een wijk met vermogende bewoners is een vreemde inbreker aan het werk. Hij neemt wat kleinoden mee maar laat het kostbare schilderij hangen. Waar is hij of zij naar op zoek? Tegelijkertijd vinden deze huiseigenaars folders van het plaatselijke makelaarskantoor in de bus. Willen deze zakenlui een slaatje slaan uit het onveiligheidsgevoel van de gedupeerden? Als Natasha, een jonge vastgoedhandelaar, vermoord wordt, komen er meer gortige praktijken aan het licht en gaat de aandacht van de politie vol uit naar de gefortuneerden op de Hill. Wie hoog woont, woont mooi én onderscheidt zich van de lui beneden. 

In dit derde deel van de Ffion Morgan-reeks, is de gelijknamige rechercheur nog steeds de impulsieve, emotioneel gedreven politievrouw die vaker dan toegestaan buiten de lijntjes kleurt. Dat maakt haar misschien sympathiek in de ogen van de lezers maar tegelijkertijd ook weinig geloofwaardig op professioneel gebied. In het fictiegenre hoeft niet àlles aan de verbeelding te worden overgelaten. De andere personages komen dan weer onvoldoende tot leven. De uitwerking van deze karakters geraakt niet verder dan de oppervlakte en is dus clichématig. Bijgevolg ontwikkelt de lezer geen band met hen. Bovendien overtuigen 'de bliksemafleiders' niet. Zij slagen er niet in om je op het verkeerde been te zetten.

De boot gemist !

In dit boek over hebzucht en chantage verlies je je in het hoge aantal plotspelers en de eindeloze serie verhaalelementen. Overstoffering is een even kwalijke zaak als inhoudelijke armoede. En te midden van al dit geharrewar komt de constructie van het werkstuk bovendrijven in plaats van het fictieverhaal. Het raamwerk dient het plot te ondersteunen en niet omgekeerd. Het mag duidelijk zijn dat Clare Mackintosh ook deze keer geen al te grote ogen gooit!

★★

Verborgen in het verleden - Viveca Sten

Als alleen de liefde voor een hond rest... !

'... ze (Hannah) slaagt erin... empathisch over te komen 

zonder ook maar enigszins in te boeten op haar eigen autoriteit.'

Bij het begin van de Åre-reeks leek een nieuwe Viveca Sten opgestaan! De kabbelende, vrij oppervlakkige plots van haar vroege werk leken weggepoetst en vervangen door een vaste pen die de lezers rationeel en emotioneel aan het verhaal kluisterde. Zou ze op dit elan kunnen doorgaan?

Controverse

In Åre 3 zal binnenkort een hotel met veel vergane glorie maar ook kostbare herinneringen van gasten en omwonenden onder de sloophamer terecht komen. Het grootkapitaal, dat uitpakt met een uit de kluiten gewassen investeringsplan, lijkt het pleit te winnen van de lokale politiek en morrende burgers. Als de sterke dame achter dit project wordt omgebracht, is het niet meteen duidelijk wie haar zo erg verafschuwde dat ze het leven moest laten.

Het rapport

Als je accepteert dat de laatste 25% van een plot het hele boek van sterren kan voorzien, dan zou je 'Verborgen in het verleden' de hemel in kunnen prijzen. Maar dat is te makkelijk. Voor je aan het laatste kwart begint heb je al flink veel leestijd besteed aan wijdlopige traagheid en clichématige beslommeringen van de personages. Bovendien krijg je behoorlijk wat herhalingen voorgeschoteld en blijken de lezers soms meer te weten dan de karakters. Het is toch wel de bedoeling dat de romanfiguren de lezers verrassen en niet omgekeerd! En met een zoutloze wethouder of een grijzende, belachelijk rijke womanizer, kom je anno 2025 ook niet meer weg.

Een plusje voor de eindnoot

Is 'Verborgen in het verleden' dan één groot platgetreden pad? Dat ook niet. Van de verstoorde moeder-zoon-band en de gebroken vader-zoon-relaties, blijft je vooral de volledig stuk gemaakte psyche van een nooit volwassen geworden kind bij. Net als in Åre 2 geeft Viveca Sten slachtoffers een stem. Ook een dader kan een gedupeerde zijn. In het laatste deel versterken spanning en psychologie elkaar met rechercheur Hannah in de sublieme rol van orkestleider! Als de musici volgende keer hun samenspel wat eerder inzetten, haalt Åre 4 wellicht weer het niveau dat de reeks zo populair maakte!

★★★

Etty Hillesum - Judith Koelemeijer

De bezielde chroniqueur van haar tijd ! 

'... dat als je innerlijk leefde, 

er misschien niet eens zo veel verschil was 

binnen of buiten de muren van een kamp.'

Wie enige kennis heeft van het lot van de joodse Etty Hillesum, kan moeilijk begrijpen waarom ze zich, zonder ook maar te willen nadenken over een ontsnappingsplan, overgaf aan wat de Duitsers eufemistisch de 'Auswanderung' noemden. Etty was dan ook op en top een beschouwer, een denker aan de zijlijn, geen daad gerichte persoonlijkheid behalve als het ging om het bijstaan van haar joodse medeburgers. Hoe haar complexe geest functioneerde, lees je in het standaardwerk van Judith Koelemeijer.

Inspirator

Al vroeg had Etty last van wat zij 'vertroebelende onrust' noemde. Dat was een understatement voor een extreem gevoelige natuur die kon leiden tot depressies en de angst voor psychose, een aandoening die in de familie voor veel ellende zorgde. 'Bij Etty ging alles vreselijk diep', zei een vriendin over haar. Als ze bij Julius Spier, een gevluchte Duitse jood en psychochiroloog, in therapie gaat, komt er langzaam maar zeker meer evenwicht in haar psyche. Zijn behandeling zou in onze tijd niet geaccepteerd worden, zelfs als grensoverschrijdend gezien worden. Zowel de combinatie van handlezen en psychologie als het fysieke, zelfs erotische aspect van zijn sessies zouden nu als onprofessioneel bestempeld worden. Maar Etty ziet er geen graten in en leert veel van deze intelligente vaderfiguur. 

Een hoger doel

Wanneer de naar binnen gekeerde jonge vrouw harder en harder geconfronteerd wordt met de repressie van de nazi's, moet ze de buitenwereld wel meer toelaten. Toch wijst ze diverse aanbiedingen om onder te duiken af. 'Etty kón het eenvoudig niet: handelen vanuit zuiver praktische motieven', schrijft Judith Koelemeijer. Wat ze wel kan is zich intens verbonden voelen met het lot van het joodse volk. Het idee van lotsverbondenheid leeft sterk in haar cultuur-historische wereld, ook bij haar mentor Julius Spier. 'Onderduiken was zo ver beneden je waardigheid', vindt ook vriendin Leonie. De eeuwenlange diaspora had haar voetafdrukken achtergelaten! Toch verandert Leonie in '42 radicaal van mening... en wordt het kindermeisje Jane. Dat gebeurt niet met de standvastige - of moet je zeggen 'naïeve' - Etty, zelfs niet wanneer een ondubbelzinnige getuigenis van een Duitse officier haar bereikt. 'Jullie worden vergast', waarschuwde hij.

 

Woorden om grip te krijgen

En al die tijd schrijft Etty in haar dagboeken. Daarin praat ze met zichzelf en hoe langer hoe meer met god. De Allerhoogste geeft haar gemoedsrust en vooral kracht. Net zoals Spier wil ze zich niet overgeven aan verbittering en haat. Zelfs op levensbedreigende dagen is er ruimte voor haar droom om een kroniekschrijver te worden die met woorden getuigt. Vanuit kamp Westerbork, waar ze het lijden recht in de ogen kijkt, stuurt ze enkele brieven die kort nadien gepubliceerd worden. Net zoals de door haar bewonderde auteur Rainer Maria Rilke, maakt ze van haar persoonlijke epistels literatuur.

Als een 'bildungsroman'

Hoewel het onderwerp van deze biografie in een ver en vrij ontoegankelijk verleden ligt, is Judith Koelemeijer erin geslaagd om de wordingsgeschiedenis van Etty Hillesum op een nauwkeurige, flink gestoffeerde manier tot bij haar lezers te brengen. Je zit op de eerste rij als Etty van een a-religieuze jonge vrouw verandert in een voor god knielende gelovige. Je ziet haar Europese identiteit verruimd worden met het joodse gedachtegoed van de lotsverbondenheid. Je volgt haar weg van een onstabiele tiener naar een krachtige persoonlijkheid die boven haar angsten staat en voor alles trouw blijft aan haar ethische waarden. 

'Terwijl Etty ten onder ging, kregen haar woorden een nieuw leven,' zo concludeert de schrijfster. Toen de tijd eindelijk rijp was voor de menselijke, in plaats van de onmenselijke kant van de oorlog, kon haar dagboek 'Het verstoorde leven' zelfs naar elke boekhandel. We zijn dan wel al in 1981! Met deze vuistdikke biografie, die je haar 'magnum opus' mag noemen, neemt Judith Koelemeijer 'haar literaire protégée' verder mee naar een toekomst waarin - laten we het hopen - plaats is voor heel wat wedergeboortes!

   

★★★★★