In mijn voetsporen - Sarah Meuleman

De magie van voetstappen !

'De voortdurende beweging, het ritme van mijn benen, 

het diep in de natuur zijn..., alles zorgt ervoor 

dat ik verder van huis ben dan op een doorsnee reis.' 

Waarom en op welke manier wandel je? vraagt Sarah Meuleman zich af als ze samen met haar vriend Mark het Coast to Coast pad in het noorden van Engeland afstapt. Niet alleen haar innerlijke stem maar ook de gesprekken met medewandelaars dragen bij tot het antwoord. Wil je jezelf bewijzen, je lijf kwellen en nóg een berg beklimmen? Ga je voor het doel en veel minder voor het moment? Of wil je al stappend in een weidse, lege ruimte een vraagstuk of een dilemma oplossen? 

Traditie en moderniteit

Terwijl Michael Portillo met de 19de eeuwse George Bradshaw-reisgids door de wereld trekt, gaan Sarah en Mark op weg met de in 1991 overleden fellwalker en auteur Alfred Wainwright. De route-app die op de meter nauwkeurig aangeeft waar je je voeten moet zetten, is daarbij ongewenst. Toch zwichten ze voor de 'Dracula-stem' van de satellietassistent op het ogenblik waarop ze dreigen te verdwalen. Je stelt je moeiteloos de wanklank voor in een omgeving van stilte, schoonheid en harmonie... Maar nood breekt wet!

Elke dag leggen ze met een zware rugzak en op een erg pittig parcours zo'n 25 km af. Hoewel ze kritisch nadenken over hun aanpak en beleving, drijven ze hun lichaam tot het uiterste en lassen nooit een rustdag in. Wanneer, aan het eind van de dag, de vergezichten, de 'gepofte wolkjes', de richel des doods, de verdronken dorpen, de kissing gates, het Harry Potter-kerkje en de vervloekte rollende steentjes onder de voeten, achter hen liggen, gaan ze 'omgekeerd uitwaaien' in een tikje oubollige maar knusse Bed & Breakfast. 

Bespiegelingen

Deze auteur is, naast een volhardende loper ook een erg beschouwend, zelfs piekerend mens. Als de lezer zich samen met haar spiegelt in het dagboek van de twintig jaar jongere Sarah, die de tocht bovendien zonder het comfort van outdoor kleding en andere hulpmiddelen aflegde, ziet hij een denkende vrouw die zich vaak zorgen maakt. Identiteiten veranderen niet makkelijk! 

'Het voordeel van een lange wandeltocht is dat je elk gesprek met het grootste gemak een paar duizend stappen uitstelt', concludeert de hedendaagse Sarah. Toch weet ze dat de confrontatie met Mark over hun ongeplande (niet ongewenste) zwangerschap en miskraam onvermijdelijk is. Als Mark tenslotte het initiatief neemt, lopen de emoties hoog op! Tegelijkertijd heb je de indruk dat de gedeelde en soms hardvochtige wandeluitdaging hen dichter bij elkaar heeft gebracht en brandstof leverde voor de acceptatie van deze ontredderende ervaring. 

Taalweelde !

Naast een vernieuwde versie van de Wainwright-gids, levert dit erg persoonlijke verhaal diepere gedachtegangen, innerlijke strijd en een fantastische taalrijkdom op! Het zijn altijd de woorden die de inhoud tot leven moeten wekken en het transport verzorgen tussen verbeelding en verliteraturing. Hierin is Sarah Meuleman een kei!

★★★★  

De opgraving - Marie-José Verweij

De pijprokers van Vianen ! 

'Tja, mannen en furore maken...

Dat brengt het slechtste in ons naar boven.'

Toen in 2020 bij de stadsgracht van Vianen een massagraf met Engelse soldaten uit de 18de eeuw gevonden werd, was de verbazing groot. Hoewel er in die tijd een internationale oorlog tegen Frankrijk gevoerd werd, die zich voornamelijk in de Republiek der Nederlanden afspeelde, leken deze doden niet tijdens een gevecht te zijn omgekomen. Veldhospitalen, zoals dat in Vianen, lagen immers een eindje van het front vandaan. Gezien het gebrek aan hygiëne zou het best kunnen dat er een dodelijke bacterie in het lazaret huisde... 

Gemeenschaps- of eigenbelang? 

Deze recent geschreven historische bladzijde heeft Marie-José Verweij geïnspireerd bij het uitwerken van 'De opgraving'. Voor archeologe en fysiek antropologe - gespecialiseerd in menselijk botmateriaal - Anouk is het blootleggen en bestuderen van het massagraf een professioneel cadeautje. Terwijl zij en haar collega's op een ethische manier met de bevindingen omgaan, is er een locale onderzoeker die vanuit een eerzuchtige obsessie alle moraliteit aan zijn laars lapt! Hij misbruikt het vertrouwen van andere mensen en gaat zelfs nog verder... Toch is hij niet de enige die er een verborgen agenda op na houdt met de bedoeling een slaatje te slaan uit de opgraving. 

Ter ondersteuning van het plot en het geschiedkundig inzicht van de lezer, verwerkt de schrijfster een, op research gebaseerd, fictief dagboek en enkele verzonnen brieven in haar verhaal. Dat zijn samen met de gebitsanalyses van Anouk mooie vondsten! Tanden verraden zelfs na meer dan tweehonderd jaar de gewoonten van de mens! Hoewel er spanningselementen in opgenomen zijn, is 'De opgraving' geen nagelbijtende thriller... en dat hoeft ook niet.

Stijlarmoede
Taalkundig is er wel een en ander op dit boek aan te merken. Teveel zinnen hebben een onderwerp-werkwoord-voorwerp constructie. Soms vier stuks na elkaar. Dat zorgt voor eentonigheid en een staccatoritme. Wil je verhalend schrijven, dan heb je een vloeiende stijl nodig! De korte, armoedige zinnetjes van deze auteur bezorgen je een weinig prettige leeservaring. Lezers worden graag het plot ingezogen en daar speelt én de vorm én de inhoud een rol in! 

Daarom gaan de sterren integraal naar de originele invalshoek, de grondige research en de goed uitgewerkte personages.

★★★

Fetisj - Sophie Wester

Een kernloos verhaal !

Een novelle is geen kortverhaal. Als je zo'n 100 pagina's mag vullen heb je de ruimte om je personages een achtergrond te geven, ze met elkaar te confronteren en enige ontwikkeling in je plot te verwerken. Of is dat niet vanzelfsprekend?

Grensoverschrijdend 
Het vertrekidee van 'Fetisj' zijn de foute feestjes waarop het internationale model Moniek wordt uitgenodigd. Omdat ze ook een drugsverslaving heeft, kan ze wel een extraatje gebruiken en levert daarom, zonder al te veel gewetenswroeging, minderjarige meiden aan aanwezige seksverslaafden. Als ze gechanteerd wordt, keert het lot zich tegen haar. Ze moet een eeuwenoud beeldje uit Haïti meebrengen dat 'opgeladen' (dat is de term die in het milieu van fetisjisten gebruikt wordt voor het tot leven wekken van de magische figuur) kan worden met het ultieme offer: een jonge maagd. Wanneer het gemartelde lichaam van de tiener Anneke gevonden wordt, weet Moniek dat ze medeschuldig is. 

Voor niet-ingewijden is veel onduidelijk in dit verhaal. Hoewel je kunt raden dat het om seksfetisjisten gaat, wordt het nooit duidelijk waarom deze gestoorde individuen het beeldje zo belangrijk vinden dat ze bereid zijn om te chanteren en te doden. En hoe ziet hun ritueel eruit? Wat doen ze precies met het kleinood? Zorgde het format van de novelle toch voor een gebrek aan ruimte? Die zou er zijn geweest als er wat minder aandacht was gegaan naar de heldervoelende Indo-oma die alleen een sfeerverhogend personage is. Een duistere bezweringssessie zou niet misstaan hebben in deze spannende tekst! Sterker nog: ze zou het ontbrekende brandpunt van deze novelle kunnen zijn!

Op één been kun je niet dansen
Ook het meest verknipte karakter krijgt niet de kans om langzaam uit de kast te komen. Je verandert niet van het ene op het andere moment in een psychopaat. En het einde wordt enigszins afgeraffeld. De dames Wester lijken toch in tijdnood te hebben gezeten. Jammer ook dat interessante thema's zoals het misbruiken van wetenschap door criminelen of de invloed van het irrationale denken in onze samenleving, in dit korte genre niet ontwikkeld konden worden. Kijk, daar heb je het volwassen boek voor nodig! 

★★  

Maarten Luther - Volker Leppin

Sola Scriptura ! 

'Zoals zij mij in de ban willen doen vanwege hun goddeloze ketterij, 

zo spreek ik een banvloek over hen uit in naam 

van de heilige waarheid van God.' 

Lezers van historische fictie en non fictie kruisen vaak het pad van deze man. Bij beeldenstormen, dynastieke twisten en regelrechte (burger)oorlogen staan reformisten en contrareformisten tegenover elkaar. En laten we de nazi-ideologie niet vergeten! Maar wie is deze 16de eeuwse Maarten Luther? 

Dwaling en waarheid

Nadat Maarten Luther de Augustijnerpij heeft aangetrokken (1506), maakt hij snel carrière. Daarbij is hij altijd godgeleerde én predikant, theoloog én de verspreider van de boodschap van Christus. Hij geeft lezingen, publiceert traktaten. In die beginperiode verandert hij zijn familienaam van Luder in Luther, een verwijzing naar het Griekse woord 'eleftherios' dat 'bevrijde' betekent. 

Stap voor stap neemt hij aan de hand van methodische kritiek meer afstand van de Kerk van Rome. Hij buigt zich over begrippen als boetedoening, begeerte, sacramenten, aflaten, gerechtigheid, genade, zonde enz. Voor de laatste twee grijpen reformatoren zoals hij terug op de kerkvader Augustinus die sinds de middeleeuwen de kloosterorden bezielde. Maar omdat Luther vindt dat de paus en de concilies gedwaald hebben, verwerpt hij hun gezag. Het afwijzen van kerkelijke instituties is mede geïnspireerd door de invloed van de middeleeuwse mystiek. Mystici hebben een rechtstreekse lijn met de Allerhoogste. Deze denkbeelden leveren hem populariteit op maar ook zware tegenwind van burgerlijke en religieuze autoriteiten. 

Na een reeks stoutmoedige uitspraken besluit de paus hem in de kerkban te slaan en keizer Karel V hem vogelvrij te verklaren (1521). Dat is het moment waarop de keurvorst van Saksen zijn onderdaan te hulp schiet en hem in de imposante Wartburg 'opsluit'. Tijdens dat opgelegde verblijf werkt Luther aan zijn vertaling van het Nieuwe Testament. De definitieve Lutheraanse bijbel zal in 1534 verschijnen. Teruggaan naar de bron (zie titel) zou altijd de rode draad blijven!

Een middeleeuwse denker 

Hoewel Luther tijdens de boerenrevolte de kans krijgt om zich achter deze groep armen te scharen bij wie hij geliefd is, kan hij die gelegenheid niet verzilveren. De standenmaatschappij met al zijn onrechtvaardigheid blijft hij als een natuurlijke orde zien. De boerenzoon Luther klinkt zelfs een beetje Trumpiaans als hij de opstandelingen rovers en moordzuchtigen noemt. Die fulminerende agressie uit hij evenzeer ten aanzien van de joden. Hoewel jodenhaat deel was van het gangbare discours, waren er ook in die tijd andere, tolerantere stemmen te horen. 

In combinatie met zijn dominante, om niet te zeggen arrogante, houding tegenover de humanist, filosoof en hervormingsgezinde katholieke theoloog Erasmus, leiden deze post-Wartburgjaren tot de marginalisering van Maarten Luther. 

'Als charismatische, centrale figuur verdween Luther naar de achtergrond. Voortaan zouden anderen bepalen hoe het verder ging', concludeert Volker Leppin. Omwille van zijn compromisloze houding wordt hij op afstand gehouden door collega-reformatoren en de Saksische overheid die het protestantisme omarmt maar ook een evenwicht moet vinden in haar relatie met de katholieke keizer. 

Mazzel !

Deze beknopte biografie toont een gedreven maar ook een starre man met een onbuigzame geloofsinterpretatie. Zijn waarheid is dé waarheid. Diplomatie is niet aan hem besteed. Hij heeft het geluk dat zijn era hem een troefkaart aanbiedt: de boekdrukkunst! 

Noot van de Inktkoelie:

In Antwerpen, de belangrijkste stad van die tijd, het internationale handelscentrum, was een andere workaholic aan het werk. Maar Christoffel Plantijn was veel meer dan een drukker. Hij was de allereerste uitgever, een acquirerend redacteur die nieuwe werken ontdekte, liet vertalen in zijn multilinguïstische omgeving en het eindproduct liet verspreiden via het bestaande handelsnetwerk. Wat de bijbel en andere protestantse werken betrof, moest hij clandestien opereren en gebruikte daarbij (zijn) drukkerijen in de Noordelijke Nederlanden. De Spaanse inquisitie lag altijd op de loer!

Nu zouden we hoe dan ook zeggen: Luther ging viral! 

Als je met 21ste eeuwse ogen naar deze biografie kijkt, valt het je vooral op dat godsdienst tijdens het leven van Maarten Luther (1483-1546) een halszaak was en de maatschappij in al zijn geledingen beroerde zo niet op z'n kop zette. In samenlevingen die later religie als een persoonlijke beleving gingen zien, gaat het er iets rustiger aan toe. Op een wijze manier polarisatie vermijden bezorgt de burger een gezonder slaappatroon!

★★★★

Koel water - Julienne Brouwers

Toxische smoothies ! 

'Het lijkt wel of de doden zich hebben verenigd 

om te protesteren tegen de aangekondigde bezuinigingen.'

Waar veel geld omgaat, kan zwaar gefraudeerd worden! En heel wat mensen zijn omkoopbaar. Van beide mogelijkheden heeft vastgoedbaas Hugo du Bois handig gebruik gemaakt. Als hij na een personeelsfeestje plots overlijdt blijkt dat de flamboyante Hugo de menselijke psyche toch enigszins onderschat heeft. Iemand voelde blijkbaar zoveel wrok tegenover hem, dat hij moest sterven. Moeten de mogelijke daders binnen of buiten het bedrijf gezocht worden? En hebben ze een professioneel of persoonlijk motief? Over die vragen moeten forensisch rechercheur Amber en tactisch speurder John zich buigen. Maar ook minnares Louise is gebrand op het vinden van de moordenaar!

Kwaliteiten

Met de introductie van het personage Amber krijgt forensische kennis aardig wat ruimte in dit boek. Bijna altijd zijn de weetjes, zoals b.v. over het isotopenonderzoek, toxicologie of het niet-geautoriseerd verkrijgen van DNA, interessant. Bij dat laatste is natuurlijk ook haar collega John betrokken. Samen vormen ze een duo dat steeds beter samenwerkt. 

In deze thrillerachtige detective zit meer dan voldoende kundigheid. De manier waarop Louise heen en weer wordt geslingerd tussen het al dan niet kunnen vertrouwen van haar collega's of andere karakters, zorgt voor ondermijnende spanning bij haar en prettige onrust bij de lezer. Hoewel het plot wat compactheid en urgentie mist, slaagt Julienne Brouwers erin om een gedoseerd, logisch, goed gestoffeerd en onderhoudend verhaal neer te zetten. 

Wil je 'Koel water' kunnen waarderen, dan moet je het puzzelwerk belangrijker vinden dan nagelbijtende opwinding. Toch zal iedereen kunnen genieten van de ontdekking dat je 'koel water' ook aan elkaar kunt schrijven en daar een heerlijk moordwapen van kunt maken! Een originele vondst! 

Eigen weg

Opvallend is dat deze schrijfster haar werk in eigen beheer uitgeeft en toch, naar eigen zeggen, al zo'n 80.000 lezers en luisteraars bereikt heeft. Kun je dan succesvol zijn zonder het promotienetwerk van een professionele uitgeverij?? Toch lijkt de inbreng van een topredacteur altijd van aanzienlijke toegevoegde waarde. Hoe dan ook, John mag nog eens terugkomen... op voorwaarde dat hij zijn nukken wat beter onder controle krijgt!

★★★1/2

Vals - Sara Strömberg

Een niet te vereffenen schuld ! 

'Er was niet veel dat me zozeer provoceerde 

als ongefundeerde beweringen van autoriteiten.'

In het Zweedse skioord Åre is het evenwicht tussen platteland, natuur en het bouwen van accommodatie voor welgestelde stedelingen danig verstoord. Geldgewin lijkt de kwaliteit van leven te verdringen. Als een aardverschuiving grote schade aanricht, stelt onderzoeksjournaliste Vera zich vragen bij het toekennen van bouwvergunningen. Maar de in beweging gekomen tonnen grond blijken nog een andere duistere waarheid aan de oppervlakte te brengen. 

Uit de hand gelopen

Vera, die voor een regionale krant werkt en daarom te vaak naar haar zin over een borduur- of bakwedstrijd moet berichten, bijt zich vast in het verband tussen de berg en de verdwijning van Jonte, de zoon van een schapenboer die vindt dat de horizon weidser is dan het verzorgen van lammetjes. Uit haar moeizame research komt uiteindelijk een verhaal tevoorschijn van verslaving, graaizucht en de ontwrichting van een gezin. Zoals verwacht loopt er ook een lijntje naar de bouwwoede van de kapitaalkrachtigen.

Aan de meetlat

Net als veel andere Scandinavische spannende boeken, is ook dit debuut te wijdlopig en dus te gezapig. Dan krijg je een genre dat probeert een roman te zijn maar daarvoor niet origineel of diepgravend genoeg is en dat, anderzijds, geen geslaagde detective is omdat de ontwikkelingen vaart missen.

Sara Strömberg doet trouwens wel een poging om haar plotfiguren een persoonlijkheid te geven en een spanningsveld te ontwikkelen. Zo stoort rechercheur Pontus Selin zich eraan dat Vera zich op zijn terrein begeeft. Toch weet de lezer dat de gedreven journaliste alleen haar eigen doel voor ogen heeft: de waarheid achterhalen, gerechtigheid nastreven maar ook haar eigen ego voeden met een scoop zoals een spraakmakende primeur heet in het mediajargon. Daarom kunnen individuen die het achterste van hun tong niet laten zien, rekenen op haar onbuigzaamheid. Bij dit innerlijk vuur hoort b.v. ook een 'uitstapje' naar Noorwegen op haar vrije dag. Jammer dat de poppetjes pas in het allerlaatste deel aan het dansen gaan!

Rolmodellen 

Omdat de kansen die deze schrijfster creëert niet verzilverd worden, zou ze eens te rade moeten gaan bij een aantal Engelse en Amerikaanse collega's of de betere Nederlandstalige thrillerauteur (b.v. Hans Faber) en zeker bij de Duitse Charlotte Link. Diepgang en spanning kunnen best hand in hand gaan. Dat heet dan vakmanschap! 

★★★

Koningin Elizabeth Tudor - Laurel A. Rockefeller

Een guillotine boven je hoofd !

'Ik ben te waardevol om te doden, 

maar ook te waardevol om te laten leven.'

Wat weten doorsnee Europese burgers over Britse geschiedenis buiten het verhaal van de wereldoorlogen of van de moorddadige koning Hendrik VIII? Weinig of niets... toch?! Als reden voor die lacune wordt meer dan eens de lijvigheid van non fictie boeken opgegeven, gekoppeld aan het feit dat gewone stervelingen geen tien levens hebben. 

Misschien heeft Laurel A. Rockefeller wel gedacht: 'Laat ik daar iets aan doen en een tweevoudige, licht gefictionaliseerde vertelling schrijven over de Engelse vorstin Elizabeth Tudor en haar Schotse 16de eeuwse tijdgenote Mary Stuart.' Omdat Elizabeth iets eerder geboren is dan Mary, the queen of Scots, ligt het voor de hand om met de oudste te beginnen.

Dit is míjn kroon!
Hoewel de zeer ontwikkelde Elizabeth I (1533-1603), die zes talen sprak waaronder Latijn, het protestantisme aanhing, was ze geschokt door de theologische publicatie van John Knox, een Schotse hervormde christen en volksopruier die opgang maakte. Hij was een haatdragende man die zijn pijlen niet alleen op katholieken maar ook op vrouwen richtte. Auteur Laurel A. Rockefeller trekt bovendien zijn, door de bijbel geïnspireerde, argumenten in twijfel. Hij zou de eerste niet zijn die de godsdienst misbruikt voor eigen gewin. Wellicht had ook Elizabeth dat begrepen.

In een tijd waarin de ondergeschiktheid van de vrouw ten opzichte van de man wettelijk was vastgelegd, wilde deze Tudor-afstammeling niet trouwen. Zij deelde deze visie trouwens met de 17de eeuwse koningin Christina van Zweden (Dick Harrison). Geen van beide vorstinnen wilde haar politieke zelfstandigheid verliezen! 

'Ik ben gehuwd met Engeland. Ik behoef geen aardse echtgenoot,' zo klinkt de gefictionaliseerde Engelse vorstin die zich tijdens haar bewind presenteerde als een heerseres die met haar volk getrouwd was. Dankzij deze door de burgers omarmde retoriek leidde ze de aandacht af van het ontbreken van een troonopvolger en versterkte ze zo haar positie. 

Hard tegen hard 

Haar regeerperiode werd gekenmerkt door binnen- en buitenlandse agressors, die aasden op de troon en het land. Als de geschiedenis iets anders gelopen was, had Elizabeth de kroon niet eens gedragen. Haar voorgangster en halfzuster Mary, die ook Bloody Mary genoemd werd vanwege haar wrede optreden tegen de protestanten, was een verstandshuwelijk aangegaan met de Spaanse rabiaat-katholieke en imperialistische vorst Filips II. Helaas voor hen mislukte hun plan om via een troonopvolger Elizabeth uit te rangeren.

Tijdens haar ambtstermijn bleek vooral de Schotse koningin Mary een lastpak te zijn dat zich al complotterend een weg probeerde te banen naar het Engelse machtscentrum. Uiteindelijk zou ze veroordeeld worden en onder de guillotine terecht komen. 

Ommezwaai

Het buitenlandse gevaar kwam nogmaals van de imponerende Spaanse vorst Filips II. Wat niet was gelukt via de legale weg, werd gewapenderhand nagejaagd. Maar ook deze keer leed hij een nederlaag. De te duchten Engelse vloot onder aanvoering van kaper, ontdekkingsreiziger en vice-admiraal, Francis Drake, dreef de 'onoverwinnelijke' Armada naar de Ierse Zee waar de Spaanse boten tegen de rotskusten te pletter sloegen. Deze rampzalige mislukking was de voorbode van de teloorgang van het Spaanse rijk en het begin van de wereldmacht Engeland/Groot-Brittannië. 

Vorm en inhoud

Net zoals een kortverhaal de ontwikkeling van een plot dwarsboomt, is er op de 50 e-bladzijden van dit boekje te weinig plaats om een vrij complex historisch tijdperk te ontvouwen, zelfs als je de niet-ingewijde lezer wil bereiken. In hoog tempo volgen de feiten elkaar op. Daarbij zit de non fictie de fictie in de weg en omgekeerd. Het voelt als een te vol gestopt reiskoffer waarvan de sluiting niet meer dicht gaat. Voor behapbare en toch geslaagde non fictie moet je bij Dick Harrison (zie hoger) zijn: 200 pagina's, één spraakmakende figuur. 

Bij het lezen van 'Koningin Elizabeth Tudor' merk je bovendien dat in het reiskoffer de trui en de sokken voor de frisse avonden ontbreken. Hier en daar mis je een stapje in de uitleg of een ander puzzelstukje. Er is b.v. geen plaats voor de hoofdpijnrelatie met Ierland (zelfde staatshoofd, twee zelfstandige naties) of de exploten van de nationale zeeheld Francis Drake die werd ingezet tegen de Spaanse koloniën. Ook wordt over William Shakespeare, die toen zijn hoogtijdagen beleefde, met geen woord gerept. Bovendien laten de proloog en de epiloog je raden naar de reden waarom twee jonge mensen de oversteek naar Amerika maken. Zij symboliseren de eerste Engelse nederzettingen die de totstandkoming van het Britse imperium inluiden. 

Verdienste

Wat blijft er van deze historische terugblik hangen als je de laatste pagina omslaat? Dat het mes van de guillotine altijd geslepen was en weinig  samenzweerders, coupplegers of overspelige vrouwen eraan ontsnapten. Mannen mochten wel buiten de echtelijke lijntjes kleuren. Dat de kaart van de godsdienst politiek kon worden uitgespeeld maar nooit de grootste speler was. Suprematie was dat wel. Dat Elizabeth een verdraagzame en standvastige koningin was, die pas na lang aarzelen het doodvonnis van haar achternicht Mary ondertekende. In de late middeleeuwen kon een hardnekkige putchiste niet op genade rekenen. Dat was voor the queen of Scots vast geen verrassing! 

★★★1/2

Noot: 'Maria, koningin van Schotland', het andere deel uit het tweeluik, wordt binnen enige tijd hier besproken.

Aan de randen van de dag - Femke van der Laan

Liefdesminiaturen !

'Uiteindelijk draait het altijd om de vraag 

of je bij iemand kunt onderduiken, onthoud dat.'

Femke van der Laan is talig, een woordenmens, dat in een ver verleden Teletekst ondertitelde voor doven en slechthorenden. Omdat dit doelpubliek langzaam leest moet je zinsdelen die niet nodig zijn schrappen. Op die manier richt je je op de essentie. En dat is precies wat deze auteur gedaan heeft toen ze de allerzwartste periode uit haar leven en dat van haar partner, de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan, op papier zette.

Nooit opgeven!
'Aan de randen van de dag' wonen twee mensen die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Zij is nuchter, sterk, standvastig, intelligent, ad rem. Een Beemstermeisje. Ook als haar man een alarmerende diagnose krijgt die kanker heet, toont ze zich onwrikbaar. Eberhard is iemand van normen en waarden, een burgervader met een missie, een bestuurder die vecht met de tijd. 's Avonds en aan het begin van het weekend sleept hij loodgieterstassen met dossiers naar huis. Ook ná de diagnose. Sinds altijd levert Femke kilometers tik- en redigeerwerk af. Zíj is zijn klankbord. Als zijn armen in een dubbele mitella hangen, verstuurt ze zijn berichtjes. Uiteindelijk wordt ze zijn dag- en nachtzuster!

Praten in alle toonaarden

In 'Aan de randen van de dag', is taal de rode draad. Niet alleen omdat het een boek is. Vooral omdat het een verhaal is over communicatie. Terwijl zij iemand is die zegt waar het op staat, een paard een paard noemt, draait hij om de hete brij heen als hij familie, vrienden en collega's informeert over de uitslag van de medische tests. Benoemen ging hem veel beter af toen hij als advocaat pleidooien hield of als politicus een partijprogramma opstelde. Ook de rol van een burgemeester die zijn publiek toespreekt, zit hem als gegoten. Maar woorden die over eigen kwetsbaarheid gaan zijn niet zo makkelijk te vinden! Daarvoor leunt hij op haar.

Taal heeft ook te maken met de intimiteit tussen geliefden. In een tweede tijdslijn neemt Femke je mee naar - meestal - warme herinneringen aan hun samenzijn. Aandoenlijk zijn de bedgesprekken vóór de ogen dichtvallen, de 'even-dit-nog-momenten'. Of de voorleestijd, gevoed door de boekenstapel op het nachtkastje. 'Dan luisterde ik naar zijn stem, die warm was en zacht, waar je je niet aan kon stoten', schrijft ze.

Hij en zij

Evenzeer gaat dit boek over ruimte, over de bewegingsvrijheid van individuen die ook partners zijn. En daar schuurt het een beetje. Omdat Femke haar overtoegewijde politieke zendeling zichzelf laat zijn, staat ze soms in de kou. Zolang ze fit is, houdt ze het thuisfront met de drie kinderen moedig recht. Maar als Eberhard haar met een longontsteking alleen naar de huisarts laat gaan ('Er wachten mensen op mij!'), dan breekt er iets in haar. Tegelijkertijd weet ze: 'Zijn agenda begint en eindigt in het donker... aan de randen van de dag.' 

Uitgebalanceerd

Het moet niet makkelijk zijn om voor dit soort gevoelige, confronterende verhalen een vorm te vinden. Je moet opletten dat je emotioneel niet uitglijdt, dat de rollercoaster behapbaar blijft voor de lezer. Dankzij haar vaak laconieke, altijd gedoseerde en observerende stijl houdt de schrijfster de pathetiek op afstand. Toch maakt deze onderkoelde vertelling, die herinnert aan een plakkerige zomer, meer dan genoeg emoties los. Als Femke de vinger in de wonde legt, pink je een traan weg. 

Het ophangen van de hoofdstukken aan het gepersonaliseerde stratenplan van Amsterdam, is bovendien een leuke vondst! Het is zelfs meer dan dat. Het is een eerbetoon aan de overleden burgermeester en zijn in de auto vaak herhaalde woorden: 'Mooi stadje'! Aan tegenspreken waagde zich dan niemand!

★★★★