De leraar - Freida McFadden

De prins op het zwarte paard !

'Je kunt niet kiezen met wie je iets speciaals krijgt.'

Een gewone school, doorsnee leerlingen, herkenbare leraars, wat roddels en puberaal pestgedrag, dat is de insteek van de nieuwste McFadden. Deze New Yorkse succesauteur weet als geen ander dat de buitenkant van iemand heel weinig zegt over wat niet mag getoond worden! Daarom zijn alledaagse scènes een uitstekend uitgangspunt voor de thrillerstrop die ze om de nek van haar personages wil leggen.

Spelen met vuur
Lerares Wiskunde Eve, haar man, de leraar Engels Nathaniel, en leerling Adeline vormen de driehoek die met het omkeren van de bladzijden voor steeds meer vuurwerk zorgt. Hoewel vreemdgaan altijd een destabiliserende invloed heeft, is de relatie tussen een 38-jarige man en een tiener van zestien naast een privé-zaak ook een maatschappelijke kwestie. Als de affaire boven water komt, valt er een hele reeks dominosteentjes om.

De belangrijkste vraag die zich opdringt heeft te maken met het leeftijdsverschil tussen de geliefden. Is dit een MeToo-verhaal? Volgens de wet in deze Amerikaanse staat (New York?) ben je vanaf je zestiende niet meer strafbaar als je een relatie hebt met een volwassene. Maar hoe zit het met de geestelijke balans tussen een scholier en iemand die tweeëntwintig jaar ouder is? Tieners zijn emotioneel onstabiel, beïnvloedbaar en zien de wereld nog niet zoals hij in werkelijkheid is. Daar zou een ervaren man zich van bewust moeten zijn. De manier waarop ze Nathaniel vormgeeft, toont aan hoe Freida McFadden over zijn mentale overwicht denkt.

De grimmige boodschapper

Maar zit er ook poëzie in dit boek. Het lievelingsgedicht van de leraar Engels is 'The raven' van Edgar Allan Poe, een sombere geest die de strijd tegen drank en drugs verloor. Deze verzen vertellen het verhaal van het nachtelijk bezoek van een raaf aan een man die treurt om zijn overleden geliefde, misschien een jong meisje. Poe trouwde met een dertienjarig kind dat elf jaar later overleed. In de literatuur wordt de raaf vaak als een onheil voorspellende vogel voorgesteld... een waarschuwingssignaal dat Nathaniel niet lijkt op te vangen. Uit de latere ontknoping blijkt trouwens dat Eve de symbolische betekenis van de aaseter wel begrepen heeft. In de handen van deze schrijfster werkt de combinatie van spanning en poëzie!

In vergelijking met de trilogie rond de huishoudhulp Millie is 'De leraar' minder origineel. Toch is deze meest recente thriller een nieuw bewijs van McFaddens vakbekwaamheid. Het verliteraturen van psychologische ontwikkelingen en confrontaties is een immense uitdaging. En zij doet dat als de allerbeste! Bovendien laat ze aan het eind een ingenieus charmeoffensief op de lezer los. Twists and turns hoeven niet altijd spanning verhogend te zijn. De ene na de andere glimlach op het gezicht van je fans toveren, verdient evenveel applaus!  

★★★★1/2

Het genootschap - Machteld van Zalingen

Een wreedaardig raderwerk !

'Een vlijtig mens verwerft gezag,

luiheid leidt tot slavernij'.

Ira is journalist. Geen desk reporter maar een onderzoeksjournalist, iemand die langdurig en diepgravend onderzoek verricht naar onder het tapijt geborstelde zaakjes die niet helemaal koosjer zijn of ronduit crimineel. Een onderzoeksjournalist steekt zijn nek uit, soms met gevaar voor eigen leven. Ideaal voor een thrillerplot!

Onder het mom van geloof

Als er een functie van communicatieverantwoordelijke vrij komt in een Noorse sekte solliciteert Ira met succes en vertrekt naar het uiterst noordelijk gelegen Tromsø. Daar komt ze in het keurslijf van een strak gereglementeerde en onvrije geloofsgemeenschap terecht. De machtsbeluste leidinggevende maakt handig gebruik van mensen die de veiligheid van een godvruchtige familie opzoeken. Toch is niet iedereen er vrijwillig. En Ira heeft niet alleen een beroepsmatige reden voor haar infiltratie in deze vijandige omgeving. Ze heeft een vermoeden dat haar, meer dan twintig jaar geleden, verdwenen broer door dit Noorse Genootschap ontvoerd werd.

Vanzelfsprekend stuurt Machteld van Zalingen diverse stoorzenders en kwade genii op Ira af. Maar omdat je zonder medestanders niet kunt winnen, kan ze ook rekenen op een bondgenoot aan het thuisfront en zelfs een opstandig lid van het devote gezelschap. Al deze goed uitgetekende, geloofwaardige romanacteurs creëren een beeld van een immorele leefgroep die zich dankzij haar groene imago binnen een rechtsstaat kan handhaven. 

Een geoliede machine

Maatschappelijke relevantie draagt altijd bij aan de betekenis van een boek. Er zijn kleine en grote autocratische regimes. Het Noorse Genootschap is een mini-versie van de werelddictaturen. Alles draait om autoriteit, status en graaicultuur, een ambitie die in stand wordt gehouden door onderdrukking, meedogenloosheid, censuur, een verklikkers- en angstcultuur. In zo'n klimaat is het moeilijk om in opstand te komen, ook omdat er in dit sektarisch gezelschap gewapende bewakers rondlopen om (verkooppraatje) 'de gemeenschap te beschermen tegen de boze buitenwacht' én, niet te vergeten, een kapo als kloosterzuster! 

Laat je meeslepen door dit plot maar vergeet niet dat fictie een perfecte spiegel kan zijn van foute menselijke verhoudingen die zeer moeilijk om te buigen zijn!

★★★★

Mijn leven in de wildernis - Miriam Lancewood

Wie lef heeft leeft langer ! 

'Elke plant en elk dier wist zich te handhaven, 

een eigenschap die ook ik in de loop der tijd zou verwerven.'

Je beschermde maar onvrije bestaan inruilen voor een leven in de vrije natuur, wie heeft daar nooit van gedroomd? Maar tussen wensdenken en handelen ligt vaak een diepe kloof. Een enkeling waagt de stap naar dit fascinerende, onzekere pad. Zo iemand is de Nederlands-Nieuw-Zeelandse Miriam Lancewood die bekend werd toen Floortje Dessing met haar en haar man optrok voor het programma 'Floortje naar het einde van de wereld.'

Op de proef gesteld

Dat een tocht door het berggebied van Nieuw-Zeeland geen zondagswandeling is, begrijpt iedereen. Toch schrik je van de angstmomenten waarmee de weerbare en pezige ex-polsstokspringster Miriam te maken heeft: een evenwichtsoefening op een primitief kabelbrugje over een wildwaterrivier, je maatje een knieblessure zien oplopen, bange uren onder een tentzeil terwijl een heftig onweer woedt, springen van kei naar kei in een rivierbedding en hopen dat je niet op een tipper (een kantelende steen) terecht komt en op een ander rotsblok valt... of de angst om alleen te zijn in een menslege omgeving. 

Toch schrijft Miriam Lancewood: 'Voor mij bestond er op de hele wereld niets mooiers dan een berg beklimmen, een vuurtje aanleggen en een kop hete thee met poedermelk drinken.' Voor andere gelukkige momenten zorgen besneeuwde pieken hoog boven een vallei, zeehonden in de zon, een mostapijt, drakenbloedbomen, pluimgras, paradijscasarca's, grijsblauwe eenden, waaierstaarten, paarse boomfuchsia's... En niet te vergeten de onmetelijke stilte en de vertragende tijd. Hoe minder afleiding en to do-lijstjes, hoe langer de dagen lijken!

Een ethische kwestie

Hoewel basisproviand van blokhut naar plaatijzeren optrekje wordt gezeuld, kunnen de langeafstandswandelaars af en toe wel een stukje vlees gebruiken. Hierdoor komt de vegetarisch opgevoede Miriam in een mentale spagaat terecht, vooral omdat ze intussen geleerd heeft om met pijl en boog klein wild te schieten. Toch zie je haar geleidelijk accepteren dat je mag doden om te eten, een proces waarbij de diervriendelijke lezer zich ongemakkelijk zal voelen.

Wie denkt dat dit boek een eindeloos verhaal is over de grillen en pracht van de natuur en het bijbehorende weer, heeft het niet helemaal bij het rechte eind. Zelfs in de wildernis kom je mensen tegen. Plots landt er een helikopter en ontstaat er een vriendschap met de piloot of komt er een afgedwaalde oncologe aangestapt of brengt de vroegere buurman verse groenten en ander lekkers. Schaarse gesprekken zijn bovendien guller en geduldiger!

Lezen is een voorrecht

Miriam Lancewood is een multitalent: topsporter, muzikaal begaafd en een begenadigd schrijfster! Haar vertelstem boeit onafgebroken, haar taal vloeit en kleurt, ze beschrijft, beschouwt en krijgt, net als elke powervrouw, wel eens natte ogen. Zoals je van reisauteurs mag verwachten neemt ze je mee naar tal van facetten en ups and downs van haar opwindende nieuwe-wereld-leven! Laten we hopen dat ze tijdens een pauzeverblijf in de bewoonde wereld een tracheotomie leert uitvoeren. Wespen die je nek aanvallen kunnen dodelijk zijn!

★★★★1/2

Dochters van Sevilla - Susana Martin Gijon

Kennis als weg naar de brandstapel !

'Een herrie van duizend-en-één onverstaanbare talen, 

want Sevilla is het centrum van het koninkrijk en de wereld.'

In deze lijvige historische roman neemt Susana Martin Gijon je mee naar het Sevilla van 1580, een stad die groeit en bloeit onder de impuls van de koloniale handel met West-Indië. Maar er zijn kapers op de kust! Is het monopolie van Sevilla een doorn in het oog van het naburige Cadiz? Of zijn er dichter bij huis duistere krachten aan het werk? In de haven aan de Betis (1), de Romeinse naam voor de Guadalquivir, heerst grote onrust. Slinkse praktijken ontnemen de bijgelovige scheepslui de zin om in dienst te gaan bij de koopvaardijvloot. En een leeg schip vaart niet uit. Het spel wordt keihard gespeeld op de rug van de straatarme, verguisde prostituees. 

De scheefgegroeide sociale verhoudingen doen middeleeuws aan. De adel gedraagt zich feodaal, voormalige tot slaaf gemaakten worden vernederd, de kleine burger wordt afgesnauwd. Terwijl het taalgebruik van de meesters grof klinkt, is het loon naar werk mensonterend schamel. Kinderen hebben bijna geen tijd om kind te zijn. Het verlies van de onschuld komt veel te snel.

Verfoeilijke ijdelheid

En alsof die maatschappelijke structuur nog niet onderdrukkend genoeg is, hangt de repressie van paus en kerk als een donderwolk boven het dagelijkse bestaan. Hoewel historici hebben besloten om de middeleeuwen in het jaar 1500 te laten eindigen, is er in 'Dochters van Sevilla' van vrijdenken en geestelijke ontwikkeling geen sprake. Woorden, ideeën en gedrag worden nog steeds langs de strikte meetlat van de bijbel gelegd. Daarom leidt het verwerven van kennis tot hoogmoed en prijzen trotse mensen niet god maar zichzelf. Een doodzonde! De mens is sowieso een zondig wezen dat maar zeer moeilijk te redden is. Het orthodoxe katholicisme is bijgevolg een leer van boetedoening, schuldgevoelens, kastijding en de uiterst moeilijk begaanbare weg naar de hemel. 

Repressie

Die angstcultuur wordt nog versterkt door het regime van de inquisitie die van zonde verdachte burgers voor een kerkelijke rechtbank kan brengen, hen veroordelen, opsluiten, folteren en eventueel naar de brandstapel verwijzen. Zelfs de priores van het karmelietessenklooster in Sevilla heeft enige tijd doorgebracht in de kerkers van de inquisitoren. Omdat het voortbestaan van het convent haar prioriteit is, schrikt ze zich een hoedje als ze ontdekt dat zuster Catalina een beetje buiten de geloofslijntjes kleurt. Sterker nog, haar eigenwijze, nieuwsgierige non is bevriend met een vrouw van lichte zeden. En dan zijn we terug bij het verhaal van de vervloekte boten. Het plot leest als een trein en behoeft geen verdere duiding.

Susana Martin Gijon heeft een boek uit één stuk geschreven, een hecht verhaal met een niet-verslappende spanningsboog. Ook de personages houden de rug recht, kijken de uitdagingen van een bedreigende leefwereld recht in de ogen. De jonge Damiana, die haar moeder op de brandstapel heeft moeten achterlaten, verkoopt haar lichaam om te kunnen eten. Zo nodig haalt ze een mes onder haar rokken vandaan. En wat gezegd van zuster Catalina die in het inquisitiehuis de gruwelijkste martelingen doorstaat? 

Goudland

Schijnbaar moeiteloos beroert deze schrijfster je hart en je geweten. Haar vertelstem is zwierig maar ook rauw. Haar taal is messcherp en even hardvochtig als de wereld die ze oproept. 'Dochters van Sevilla' is een luide aanklacht tegen geïnstitutionaliseerde onderdrukking en corruptie. Despoten zijn alleen aan de buitenkant moraalridders! In hun ziel huist ordinaire hebzucht die in het Spanje van de 16de eeuw de naam El Dorado droeg! 

★★★★1/2

(1) Denk ook aan voetbalclub Betis Sevilla

Hallo jongens - Hanneke Groenteman

 In milde nuchterheid !

'Lieverkoekjes worden niet gebakken.'

Is oud worden de grootste uitdaging van het leven? Tenzij je last hebt van calamiteiten tijdens je jongere jaren, zou dat best zo kunnen zijn. Voor het antwoord op die vraag moet je te rade gaan bij ervaringsdeskundigen. Bijvoorbeeld bij journaliste en voormalig tv-presentator Hanneke Groenteman. Vanuit welke gezichtshoeken kijkt zij op haar 85ste naar zichzelf en de wereld?  

Vanzelfsprekend maak je op latere leeftijd de balans op tussen wat niet meer tot de mogelijkheden behoort en wat wel nog binnen je bereik ligt maar je kijkt ook naar de bonus van die nieuwe levensfase. Vrij stressloze dagen zonder deadlines of scherpe evaluatiegesprekken. Niet meer hollen en ballen in de lucht houden. Meer tijd voor familie, vrienden, cultuur enz. Op de rem kunnen staan levert heel wat op! Aan de andere kant 'word je (als oudere) naar de buitenkant gemanoeuvreerd, in familiale en sociale relaties maar ook (in het) werk'. 

Waar is de horizon?
Hoewel je levensbalans en dus het terugblikken van grote waarde is, valt het je toch op dat toekomstplannen hier, zelfs op korte termijn, ontbreken. Dat heeft niet alleen met leeftijd te maken. Vergelijkbare ouderen zoals Maarten van Rossem en Adriaan van Dis beginnen een aankomende periode met kleinere en grotere projecten. Moet dat? Neen, maar het verschil valt op. Wellicht zit dat onderscheid in de niet-aflatende nieuwsgierigheid van beide heren naar het grotere geheel waarvan zij deel uitmaken. Hoewel Hanneke Groenteman een trouwe kranten- en boekenlezer is, mis je toch de focus op het belang van kennis en ontwikkeling in deze bundel.   

'Hallo jongens' is een vriendelijk en voortreffelijk geschreven boek dat een assortiment aan onderwerpen in de aanbieding heeft. Je vindt er geen bozigheid of bitterheid in. De vertedering is sterker dan het heimwee. Tussen de lijnen klinkt hier en daar een lichte zucht. Maar van een Dylan Thomas-achtige rebellie tegen de eindigheid van het leven ('Old age should burn and rave at close of day') is totaal geen sprake. In de plaats komt onderkoelde humor, dankbaarheid, nuchterheid en een stil berusten. Zie het citaat boven deze tekst.

De lichtjes van de Schelde

Bij deze bladzijden is het prettig stilstaan, reflecteren en uitkijken naar de pointes. Bovendien is het (integraal opgenomen) interview in het nachtelijke Antwerpen van Johnny Jordaan een pareltje omdat stijl en inhoud hier in elkaar opgaan. De snik van Johnny's levenslied - in beide betekenissen van het woord - wordt zorgvuldig verpakt in Hanneke's taal! 

Toch zou een fascinatie voor de wereld achter de intieme horizon van 'Hallo jongens' voor meer diepgang hebben gezorgd!

★★★1/2

Pompeii - Robert Harris

De wanhopige aquarius ! 

'Een goede aquarius moet goed kunnen proeven, een neus hebben, 

een gevoel voor water, het gesteente en de bodem 

waar het water doorheen is gekomen.'

Zwavelgeuren die opstijgen uit waterbekkens in een vulkaangebied kondigen een nakende uitbarsting aan. Maar zoveel kennis had de aquarius Attilius in 79 n.C. niet. In eerste instantie maakte de ingenieur, die verantwoordelijk was voor de aquaducten en de reservoirs, zich zorgen over het vervuilde water dat bovendien razendsnel verdampte. Voor Napels en de omliggende steden dreigde er een acuut drinkwaterprobleem! 

Terwijl de watermeester zwoegt en zweet om de oorzaak van het vraagstuk vinden, bereidt de Vesuvius al rommelend en as spuwend zijn moorddadig plan voor. De wijn kabbelt in de glazen en het dondert in de aarde in plaats van in de lucht. Moeder Natuur beeft van woede. Hoog tijd om Vulcanus aan te roepen en hem te plezieren met in brand gestoken levende vissen. Tevergeefs! Intussen heeft het lot beslist over leven en dood aan de voet van de vuurberg.       

Veel kennis van zaken!

Het is een genot om Robert Harris te volgen op zijn tocht langs de vlootbasis in de baai van Misenum en door de bruisende stad Pompeii met zijn luxe badhuizen en villa's. Maar echt geraakt word je door de ontmoetingen met Romeinen van allerlei slag: inhalerige handelaars, hebberige parvenus, arrogante bestuurders, omhooggevallen of tot op het bot vernederde slaven en slachtoffers van akelige lijfstraffen of martelingen met de dood tot gevolg. Bijzonder is ook de kennis van deze schrijver over het functioneren van de watervoorziening. Hij goochelt met begrippen als (bezinkings)reservoirs, mangaten, inspectieschachten en het uitgekiende verval van de waterbedding.   

Naast een rugzak vol weetjes heeft Robert Harris ook altijd een spanningselement in petto. In 'Pompeii' is dat het conflict tussen corruptie en eerlijkheid, tussen de graaizieke Ampliatus en de nobele Attilius. Deze confrontatie krijgt een extra lading door de rol van Corelia, de dochter van de potentaat, die alles in de weegschaal legt om de watermeester te beschermen. Dit is maar één voorbeeld van de wreedheid die het imago van het Romeinse imperium behoorlijk besmeurt! Een tweede wordt gegeven door het antwoord op de vraag waarom er geen spoor is van de voorganger van Attilius. 

Verdiende reputatie

Daarnaast maakt de auteur zich hard voor het rationele denken, voor kennis en wetenschap. Terwijl een aantal personages zich verliest in bijgeloof en waarzeggerij, hebben de aquarius en de man die hij heeft opgevolgd het bij het rechte eind. Ook de chroniqueur Plinius de oudere was een schrijvende waarnemer. Dat hij, volgens historici, daarbij een beetje kort door de bocht ging en iets teveel humor gebruikte, mag hem vergeven worden. 

Robert Harris is niet voor niets een geliefde en succesvolle auteur. Hij biedt de lezer altijd een plek aan in zijn verhalen. Met enige verbeelding word je zelf een personage en krijg je heimwee naar een wereld die nooit meer te bezoeken is. Je kunt wel nog over de Pont du Gard lopen en op 60m hoogte bedenken dat het water, als bij wonder, vanzelf naar de stad Nemausus (nu Nîmes) vloeide! En als je de hulp van Vulcanus inroept kun je misschien een glimp opvangen van de wateringenieur Attilius!

★★★★1/2 

Zie ook de recensie 'Imperium' 

De gifmengster - Marianne en Theo Hoogstraaten

Heldinnen vechten altijd terug !

'Je bent een Borgia, Lucrezia.

Het belang van de familie moet je voor alles laten gaan.' 

Een historische roman over de Aragonese familie Borgia, die grote sier maakte in het Rome van de 15de en 16de eeuw, belooft altijd commotie en schurkenstreken! Een van de meest geduchte figuren was Rodrigo, de latere paus Alexander VI. Om de macht van het Borgia-geslacht te handhaven of, liever nog, uit te breiden was hij bereid om over alle morele grenzen heen te stappen. Ook zijn zonen Giovanni en Cesare blonken uit in boevengedrag. En dan was er nog zijn buitenechtelijke dochter Lucrezia. Zij is het centrale personage in 'De gifmengster'.

Een kind op een schaakbord

Zoals het toen gebruikelijk was in dynastieke kringen, werd het meisje op jonge leeftijd - ze was 13 - uitgehuwelijkt aan een telg uit een invloedrijk hertogdom. Verstandige huwelijkspolitiek leverde bondgenootschappen op. Italië was in die tijd een staatkundige lappendeken die bovendien belaagd werd door buitenlandse vorsten. En, anders dan nu, had de hoogste man in het Vaticaan wereldlijke macht. Lucrezia trouwde drie keer met een partner die haar pauselijke vader uitkoos. Tienertijd bestond niet! Wel tienerzwangerschappen! De bruidegom was trouwens ook vaak minderjarig of zelfs een kind. 

Hoewel er geen bewijzen voorhanden zijn, heeft de dochter van Rodrigo Borgia tot op de dag van vandaag een vernietigende reputatie: gifmengster, intrigante, overspelige vrouw en zelfs incestpleger. Het verdient waardering dat de auteurs van dit boek niet kortzichtig zijn omgegaan met dit wel erg vrouwonvriendelijke imago. Manipulatie, buitenechtelijke pleziertjes en politieke moorden hoorden bij het ingesleten gedrag van de toenmalige (mannelijke) bestuurders. De Borgia-heren excelleerden op dat vlak!

De clichés doorprikt

Misschien hadden de 15de-eeuwers last van een vrouw met een sterke persoonlijkheid, iemand die weerstand bood. Dat is de Lucrezia die Marianne en Theo Hoogstraaten uitgewerkt hebben, een overtuigend personage dat met gemak in het hart van de lezer kruipt. Je smult van de krachtige dialogen, die een handelsmerk zijn van deze auteurs. De heldin die haar vader de pauselijke mantel uitveegt, voedt je rechtvaardigheidsgevoel... en weerspiegelt je revanchestemming.

Dit verhaal roept het beeld op van - de ook 15de eeuwse - Kenau Simonsdochter Hasselaer, de Alkmaarse onafhankelijke vrouw en zaakwaarnemer die door Tessa de Loo in de gelijknamige roman gerehabiliteerd werd. Helaas is kenau nog steeds een scheldwoord! Daarom is de titel 'De gifmengster' niet de juiste keuze. Hier staat het commerciële aspect op een ongenuanceerde en beschuldigende manier boven het inhoudelijke. Jammer! Laten we hopen dat de lezers met een verstandige blik naar Lucrezia kijken en beseffen dat, tot voor kort, de geschiedenis enkel door mannelijke stemmen verteld werd! 

★★★★

De kolonie mept terug - Adriaan van Dis

Omarmen doet geen pijn !

'Hoewel niet in Indië geboren, 

heb ik ook in de kolonie gewoond.'

Het repatriantenkind Adriaan van Dis heeft zich altijd voor koloniale verhoudingen geïnteresseerd. Als zoon van een moeder die in een Japans concentratiekamp had gezeten en een vader die als krijgsgevangene aan een spoorweg op Sumatra had gewerkt, groeide hij op in een omgeving die hem en zijn familie als buitenbeentjes zag. 

Sterker nog, de Hollanders keken neer op de Aziatische gewoonten en het ingekleurde taalgebruik. In de omgekeerde richting was de liefde even karig. Moeder van Dis had drie bruine meisjes uit een huwelijk met een intussen onthoofde Molukse KNIL-officier. In hun oren klonken de spotliedjes lang na: 'En de meisjes van Batavia zijn zwart. Pikzwart.' De koloniale wij-en-zij maatschappij leefde dus buiten het wingewest verder. 

Ogen sluiten en ontkennen 
Toch bevond de familie zich in een spagaat. Cultureel in hoofdzaak Aziatisch en politiek Hollands. Ook de tweede KNIL-soldaat, die samen met zijn gezin in de hel van de PTSS terecht was gekomen, bleef pal achter koningin en vaderland staan. Met Soekarno, de eerste Indonesische president, werd de spot gedreven. Pas veel later besefte Adriaan dat hij werd voorgelogen. 

Op politiek en breed maatschappelijk vlak was liegen over de koloniale wantoestanden op de archipel trouwens heel gewoon. De grove schendingen van mensenrechten werden met een geruisloze borstel onder het tapijt geveegd. Bloedbaden, executies, slavenhandel, moordaanslagen van de inlichtingendiensten voor én na de Tweede Wereldoorlog... daar repte niemand over. 

De kolonie mept terug
Het heeft decennia geduurd voor gekleurde en witte stemmen het tapijt weghaalden. Sommigen deden dat iets eerder. In de loop van de 19de en 20ste eeuw beargumenteerden en deelden Indiase, Perzische, Bengaalse, Arabische... auteurs hun verontwaardiging over het geweld, de diefstal en de uitsluiting van Europese heersers. Zij hielden hun lezers de spiegel van eerdere, prestigieuzere eeuwen voor waarin hun thuisland dynamisch was en hun cultuur baanbrekend op het vlak van wetenschap en technologie. Maar de diverse kolonies meppen ook op een andere manier terug: hedendaagse kinderen van migranten of van tot slaaf gemaakte voorouders uiten hun woede in rap-teksten, in de Black Lives Matter beweging en in de Parijse banlieues. 

Je zou hier ook het wereldwijd bekeken interview van Oprah Winfrey met Meghan Markle, de echtgenote van prins Harry, aan kunnen toevoegen. Imperium, huidskleur en twee proteststemmen kwamen daarin samen!

Tijdens de revisie van dit essay heeft Adriaan van Dis heel wat vloeken moeten schrappen! Engagement begint bij emoties! Door zich kritisch op te stellen tegenover het Indië-denken van zijn familie heeft hij een breuklijn gecreëerd tussen liegen en waarheid, tussen misplaatste trots en bescheidenheid, tussen arrogantie en respect. En dankzij zijn belezenheid en beschouwend talent breekt hij ook onze horizon open!

Samen verder

Hoe het verder moet met de mondige nazaten van de onderdrukten is een punt van zorg. Genoegdoening zal zich niet in euh... een vloek en een zucht in hun ziel nestelen! En officiële excuses zullen het verschil niet maken. Volgens deze kosmopolitische auteur moet de aanpassing van de witte burgers komen. Deze keer zal de wereld zich niet aan ons aanpassen. Of we er zin in hebben of niet, binnen vijfentwintig jaar zal een kwart van de Europese bevolking andere culturele wortels hebben. Er zal een nieuw maatschappelijk evenwicht moeten gevonden worden. Maar wie weet... misschien hebben we elkaar al eerder gevonden in een mondiaal protest tegen de teloorgang van de aarde!

★★★★★

Zie ook de recensies 'Familieziek' en 'Naar zachtheid en een warm omhelzen'