De hoop van Holwerd - Anita Terpstra

 Winnen doe je bij de Postcodeloterij !

'Je moet aanwezig zijn, anders verandert er niks, 

dan verloedert en krimpt het hier.'

Niemand wil in een krimpregio wonen! De huizenprijzen kelderen, banen en voorzieningen verdwijnen, de vergrijzing neemt toe, wie kan neemt de benen. Toch heb je ook honkvaste bewoners met een groot hart voor hun geboortegrond. Marco, Hessel, Theo en Jan, in één adem 'de mannen van Holwerd' genoemd, willen het tij keren. Onder de naam 'Holwerd aan Zee' ontwikkelen ze een ambitieus reddingsplan voor het dorp in Noordoost Friesland.

Tegenwind

Kort gezegd willen ze, door middel van een dijkdoorbraak, Holwerd opnieuw met de zee verbinden. Ze zien de plezierboten al aanleggen bij de hoofdstraat, toeristen overnachtingen boeken en horen de kassa's van de kleine ondernemers rinkelen. Maar in gesprek gaan met de zee kost meestal veel geld. In dit geval tientallen miljoenen euro's in een eerste fase. 

Al vrij snel levert hun enthousiasme, kundigheid en lobbywerk financiële toezeggingen op van besturen op allerlei niveaus. Als ook de Postcodeloterij Ruud Gullit met een cheque van 15 mio € naar het noorden stuurt, kan hun geluk niet op. Toch is de strijd dan nog niet gestreden. Bestuurders blijken slecht overweg te kunnen met een grootschalig burgerinitiatief dat niet past in de gebruikelijke top down politieke cultuur. De gevestigde orde spuit met gif. De pioniers zetten hun hakken... in het slik.

Het roer gaat om

Naast de aandacht voor dit project is 'De hoop van Holwerd' ook een ode aan de weerbare, vrije geesten van de Friezen en hun Waddenzee, die op de Werelderfgoedlijst van de Unesco staat. Waar vroeger de focus lag op landwinning, wordt er nu door burgers en overheid ingezet op natuurbescherming. Deze unieke kraamkamer voor vissen, vogels, zeehonden, planten enz. mag niet verloren gaan. Hoewel de zee al lang niet meer 'de waterwolf' genoemd wordt, het fenomeen dat in tijden van zwakke waterkeringen mensen en vee verslond, zijn er nu nieuwe kapers op de kust: de toenemende opwarming en de gaswinning. 

Hoewel de eigenheid en de maatschappelijke evolutie van deze streek helder en gedetailleerd uit de doeken worden gedaan, mis je levendigheid in dit boek. Er loopt geen personage doorheen dat je voorstellingsvermogen prikkelt en zorgt voor emotionele betrokkenheid. Collega-auteurs in hetzelfde genre kiezen een onderwerp dat, naast de beschouwende achtergrond, kan putten uit brieven, dagboeken, foto's en ander gepersonaliseerd archiefmateriaal. Denk bijvoorbeeld aan Annejet van der Zijl, Auke Kok, Dido Michielsen, Bert Wagendorp, Judith Koelemeijer, Paul Hellmann enz. Was er dan geen oudere Holwerder te vinden die twee generaties kon terugkijken of overgeleverde verhalen kon navertellen? Heel even komt pake Dorus kijken, de slikarbeider die heeft meegewerkt aan de inpoldering van de regio. Maar ook de blik op hem is veralgemenend!

Geen cum laude

Mede door de uitgebreide technische (plannetje als bijlage?) en budgettaire analyse van het project 'Holwerd aan Zee' heeft dit boek eerder het karakter van een langgerekt krantenartikel met de kwaliteiten én de beperkingen van deze manier van schrijven. Waardevol maar niet kluisterend of beklijvend!

★★★1/2

Haar huishoudster - Samantha Hayes

Hoed je voor de gekrenkte ! 

'Het waren slechts een paar weken van ons leven, 

maar het heeft een van ons haar hele leven gekost.'

Van een titel als 'Haar huishoudster' schrik je even! Wordt hier goedkoop gesurft op de populariteit van Freida McFadden? Hebben we te maken met een auteur die vergeet authentiek te zijn? Of is het een marketingtruc van de uitgeverij? Hoewel dat laatste best zou kunnen, is Samantha Hayes ver weggebleven van iets dat je plagiaat kunt noemen. 

De rolverdeling
Superorigineel is haar invalshoek niet. Toch gaat het altijd om wát je met een onderwerp doet. Het is niet zo dat een geweldig idee ook een fantastisch boek oplevert. Naast de huishoudster met haar geheime agenda, komen drie gezworen vriendinnen in beeld. De vierde heeft vermoedelijk het leven gelaten. Maar waar is haar lichaam?

En dan is er nog Matt, de posterboy uit de middelbare schooltijd, die ooit een relatie had met de overleden Sara en nu getrouwd is met Gina. Sinds het afbranden van hun huis, wonen Matt en Gina in de villa van Annie die het gemaakt heeft in de wereld van de showbizz. De zingende actrice geniet voorlopig van een lange vakantie. Zouden dit echt de dominosteentjes zijn die in een lange onstuitbare beweging tegen de vlakte gaan? 'I promise', hoor je Samantha fluisteren.

Meer dan spanning
Van meet af aan hangt er een beklemmende sfeer tussen de personages. In deze vrij lijvige thriller verslapt de spanningsboog nooit. Gedoseerd worden er sluiers opgelicht en tegelijkertijd dienen er zich meer vragen aan. De plot gedreven lezer komt hier zeker aan zijn trekken! 

Toch vind je ook wijsheid in dit verhaal. Het viertal heeft in z'n tienerjaren plechtig beloofd om nooit geheimen voor elkaar te hebben. Maar omdat ego's vaak botsen met idealen, werd de gelofte al vrij snel verbroken. Door een samenloop van omstandigheden kreeg deze gebroken eed bovendien een tragisch gevolg. Van dan af zouden de meiden nooit meer met dezelfde bril naar de wereld kijken. 

Dit gegeven, dat vaak in films en boeken wordt uitgewerkt en altijd een ontroerend karakter heeft, heet 'Het verlies van de onschuld'. Daar zit dus de diepere laag van het boek in. Puntje van kritiek: de schrijfster had deze ingrijpende ervaring iets meer ruimte kunnen geven in de psyche van haar karakters. Dat zou het romangehalte van dit plot vergroot hebben. Vooral de levensloop van Gina had zich daartoe goed geleend.

Een uit de brand gesleept leven !

Samantha Hayes is gemaakt voor dit genre! Als je van haar geen spraakmakende maatschappelijke relevantie of verrassende thematiek verwacht, dan kun je in haar gezelschap op een aantal evasieve, en zelfs nagelbijtende uurtjes rekenen. Naast haar verbeelding kan ze putten uit een ongelooflijk afwisselend leven dat haar naar diverse continenten en overlevingsbaantjes bracht. 

Kun je je voorstellen dat ze, net als haar personages Mary en Sara, opgroeide met honger in een bouwvallig huis? Maar daar houdt de vergelijking ook op. Samantha keerde het lot en wist na een lange zoektocht een uitgever te overtuigen van haar werk. Dat is een win-win-situatie gebleken... die ook de lezer zal plezieren!

★★★★

Jakob - Satu Rämö

Bloeddorstige hebzucht !

'In de buurtwinkel vind je 

steeds meer veganistische levensmiddelen, 

maar wereldwijd gaat de vleesconsumptie gewoon verder.'

 

In dit derde deel van de Hildur-reeks komt de gelijknamige IJslandse rechercheur behoorlijk activistisch voor de dag! Wat begint als een Kerstsprookje over dertien jongens, half trol, half mens, die de omwonenden met pesterige spelletjes lastigvallen, krijgt snel een macaber karakter. Eén voor één worden burgers, die strijden voor dierenrechten, omgebracht. Het onderzoek van Hildur en haar voormalige chef Beta leidt naar een reeks vampierboerderijen waar het hormoonrijke bloed van zwangere merries illegaal wordt verhandeld en de paarden voor dat doel worden mishandeld. In het achterliggende internationale netwerk gaan indrukwekkende kapitaalstromen de wereld rond.

Tweeluik

Als Hildur, na een paniekerig telefoontje van haar collega Jakob, hals over kop naar Finland vertrekt, ontvouwt zich een spiegelverhaal dat de industrie opnieuw tegenover activisten plaatst. Deze keer gaat het om een conflict tussen de mijnbouw en de rendierhouders. Door een samenloop van omstandigheden is Jakob, die in zijn geboortestreek een rechtszaak heeft aangespannen tegen zijn ex-vrouw, verstrikt geraakt in een moordaanslag. Hildur staat voor een bijna onmogelijke taak: zijn onschuld aantonen. Haar intuïtieve aanpak heeft ze trouwens gemeen met commissaris Dupin, de Bretoense speurneus van Jean-Luc Bannalec.

Satu Rämö zul je nooit betrappen op een dertien-in-een-dozijn-boek! Ook deze keer heeft ze op het noordelijke eiland dat haar tweede thuisland is geworden, een origineel maatschappelijk thema gevonden. De bloedboerderijen worden trouwens over de grenzen heen bekritiseerd. En in de uitwassen van de bio-industrie zal menig lezer één van de eigen nationale kwesties herkennen. 

Bijna helemaal goed

Een puntje van kritiek betreft het clichématige personage Jonas, de zoveelste papieren chef die onbekwaam is, zijn mensen niet waardeert, zich verliest in trivialiteiten en flirt met bobo's. Knap is dan weer dat Satu Rämö de kerstlegende vervlecht met het plot. Ook op dit vlak is ze verwant aan Bannalec. Bovendien slaagt de auteur erin om verontwaardiging over de wantoestanden op het platteland bij haar publiek op te roepen en het in de wanhoop van Jakob te laten delen. Een verontruste lezer maakt een ambitieuze schrijver altijd blij!

★★★★

De Tirana Express - Sake Slootweg

De wereld is geen rariteitenkabinet !

'Reizen is eten, ik ben benieuwd 

wat er dit keer op de kaart zal staan.'

Lange treinreizen over continenten zijn minder populair dan snelle Airbussen maar kunnen voor zoveel meer verrassingen zorgen! Paul Theroux heeft er zelfs een wereldreputatie aan overgehouden.

Culinaire fascinatie

De tussenstops die Sake Slootweg op zijn weg naar de Balkan heeft uitgekozen, zijn onverslijtbare klassiekers: Baden-Baden, de Königssee, Alpendorpjes, de Mozart-stad Salzburg, Luzern, Zürich... Iemand met cultuur-historische belangstelling verveelt er zich geen moment. Dat de schrijver zich bijna uitsluitend richt op het reilen en zeilen in hotels en eetgelegenheden, is dus behoorlijk teleurstellend. Hij lijkt een onverzadigbare belangstelling te hebben voor gerechten, hoe ze worden opgediend en hoe je toeristenvallen vermijdt. 

Als dat stramien even wordt losgelaten, kom je terecht in oppervlakkige, soms dodelijk saaie conversaties met, bijvoorbeeld, een gepensioneerde hotelmanager van wie de geest even smal is als de vallei waarin ze is opgegroeid. Verder word je bijgepraat over een mislukte versiertruc, een overdosis vette happen en de rommelige onverschilligheid van Zuid-Italiaanse service allerhande. Is dat relevant? Is dat origineel?

Waar is het echte Albanië?

Op uitzonderlijke momenten wordt je aandacht wel gegrepen. Zo zijn er wonderlijke observaties van de Zwitserse maatschappij die ons een spiegel voorhoudt. Hoopvol begin je aan het Albanië-luik, het meest uitgebreide van het boek. Maar... je voelt de bui al gauw hangen. Dat de herinneringen aan het verblijf van zijn familie in het Tirana van de jaren '90 een eerste invalshoek zijn, is begrijpelijk. Dat zijn blik nadien de materiële leefomgeving niet ontstijgt en bovendien niet getoetst wordt aan de belevingswereld van de Albanezen, is onacceptabel. 

Sake Slootweg is een vluchtige reiziger die vergeet diepgang te zoeken. Waarom schuift hij niet eens aan bij jongeren die de caféterrassen urenlang bevolken en altijd bereid zijn om met een Westerling van gedachten te wisselen? Het valt hoe langer hoe meer op dat hij op zoek is naar herkenningspunten, naar houvasten. En dat terwijl een echte reis pas begint als je refentiepunten zijn weggevallen! 

Wie fotografeert wie in Shkodër (2013)?

© De inktkoelie

Dit zal best een leuke uitstap zijn geweest maar een liefhebber van reisliteratuur heeft hier weinig aan. Zelfs deze reizigster die haar belangstelling voor de afgelegde route deelt, blijft op haar honger zitten. Ook als zij meer dan gemiddeld geniet van de Oostenrijkse koffiehuizencultuur en het heimwee deelt van de auteur naar het sfeervolle art déco-hotel Métropole in Brussel. (Noot Inktkoelie: Volgens de laatste berichten zou het eind 2025 opnieuw opengaan.)

De beeldende, dynamische en knipogende vertelstijl kan de flauwe inhoud helaas niet doen vergeten!

 

In gebreke

Reizen is niet hetzelfde als vakantie! Reizen is naar mens en maatschappij gaan. Van wining and dining houden hoeft trouwens niet te betekenen dat je geen gesprekken kunt voeren over de samenleving. En ook korte woordenwisselingen kunnen betekenisvol zijn. Een onderhoudend boek en een boeiende reis hebben een meerwaarde nodig! Die bredere kijk biedt 'De Tirana Express' jammer genoeg niet! Bovendien valt het op dat er geen ontmoetingen zijn met mensen die hem in zijn ziel raken. Mist deze auteur emotionele volwassenheid? 

Zonde dat dit verhaal niet boven het entertainmentgehalte uitstijgt. Waar zijn de echte reisschrijvers gebleven? Zijn ze nooit ontwaakt uit hun post-corona-winterslaap? Alleen de schrijvende lange-afstandsstappers lijken aan long covid ontsnapt te zijn. En de 84-jarige Paul Theroux zal geen grensoverschrijdende trips meer maken. 

Bij wijze van enige wiedergutmachung is hier een herinnering aan het onovertroffen chocoladegebak van Café Mozart in Wenen:

 

Elke keizer voelt zich thuis in Wenen (okt. 2022)

© De inktkoelie

★★

Held zonder vaderland - Miriam Guensberg

Het lijden van de wereld 

op de schouders van een bevrijder ! 

'Dat wat onbenoemd blijft, dreigt te worden uitgewist 

in het universele verhaal van de geschiedenis.'

Van sommige auteurs wordt gezegd dat ze steeds hetzelfde boek schrijven. Met andere personages, een andere belichting, een ander perspectief. Als je naar het oeuvre van de Nederlands-Pools-joodse Miriam Guensberg kijkt, kom je in grote lijnen tot dezelfde conclusie. Hoewel het genre wisselt van fictie naar non fictie is Polen altijd de rode draad die ontheemding, verborgen leed, het zoeken naar richtpunten, een zwijgende ziel en de erfenis van een oorlog en de Holocaust, blootlegt. 

Dapper zijn
Sommige verhalen zijn te groot, te pijnlijk, te onrechtvaardig om ooit los te kunnen laten. Met dit recente werk over haar door de oorlog beschadigde vader, wil de schrijfster 'naar de kern van het kwaad in plaats van er omheen te cirkelen'. Vooraleer je daartoe in staat bent, kunnen er heel wat jaren voorbij zijn gegaan. De romans van deze schrijfster waren vingeroefeningen voor deze literaire en intime confrontatie.

In 'Held zonder vaderland' is Miriam Guensberg voor het eerst heel expliciet over Abraham - roepnaam Dolek - Guensberg die aan het begin van de Tweede Wereldoorlog als legerarts in dienst gaat bij de Poolse krijgsmacht. Voor de vrijheid van zijn familie en zijn vaderland is hij bereid de hoogste prijs te betalen. Al die tijd heeft hij geen weet van zijn door de nazi's geëxecuteerde ouders en in kampen opgesloten broers. Het opeengestapelde leed maakt van de jonge man een gesloten volwassene met een in zichzelf gekeerde blik. 'Oorlog is geen verhaal', zegt hij als zijn dochter hem wil interviewen.

Nooit voorbij

Met de relatie tussen het kind en de oorlogsvader die vaak de kaken op elkaar houdt, worstelt menig auteur. Denk maar aan Dido Michielsen ('Verborgen vader'), Catherine Keyl ('Oorlogsvader'), Mirjam Rotenstreich ('Vader zoeken'), of Adriaan Van Dis ('Meneer Java'). De tweede generatie erft het stille verdriet, de onrust en het niet in het reine komen met een onhandelbare ervaring. Voor slachtoffers en nabestaanden heeft oorlog geen houdbaarheidsdatum! 

Net als deze collega-schrijvers heeft Miriam Guensberg de duisternis in de medemens doordringend aangekeken. Ze is meegegaan op de helletocht van de bevrijders tussen de Normandische landingsstranden en de rivierbruggen in Nederland. Ze heeft het pad gekruist van de NSDAP-er Hans Frank, de Slachter van Polen, die de Shoah geïnitieerd heeft. Ze hoorde de Britse generaal Montgomery zeggen dat Polen minderwaardige mensen zijn. En haar veldwerk leidde haar naar Nowy Targ, het dorp van de familie Guensberg in de Karpaten, waar ze de nazigevangenis heeft gezien en op de plek heeft gestaan waar de grootouders Gizella en Markus moesten toekijken bij de massa-executie van hun lotgenoten!

De kracht van woorden

Dit boek is niet alleen geschreven als eerbetoon aan een vader maar ook om te voorkomen dat een betekenisvol bestaan met een maatschappelijke relevantie, verdwijnt in de plooien van de geschiedenis. Miriam Guensberg is er in elk geval in geslaagd om de zachtaardige Dolek die eerst als frontchirurg en later als anesthesist mensen in leven probeerde te houden, op een indrukwekkende manier te laten landen in de ziel van haar lezers!

★★★★1/2

De huurder - Freida McFadden

Een gehaaide vissenmoeder !

'Als je iemand goed kent, 

is het niet zo moeilijk hem tot waanzin te drijven.'

De productiviteit van Freida McFadden blijft je verbazen! Pas zestien maanden geleden kwam 'De hulp' met veel tromgeroffel de lezerswereld binnen. Met 'De huurder' is ze al aan haar negende in het Nederlands vertaalde thriller toe! Maar wat nog meer verrast, is haar non stop werkende verbeelding. 'Zou ze wel een uitknop hebben'? vraag je je wel eens af. 

In Freida's web

Elke bladzijde van dit swingende boek leert je dat het niet zo is. Ze schrijft vast door terwijl ze slaapt. Haar gevatte oneliners en schalkse associaties dragen bovendien de enige echte Freida-signatuur. Daarbij toont ze in 'De huurder' aan dat je met hele kleine verhaalelementen spanning kunt creëren, mensen uit elkaar kunt spelen en ze tot wanhoop drijven. Probeer dat maar eens op een geloofwaardige manier voor mekaar te krijgen als je alleen fruitvliegjes, jeukaanvallen, een overleden goudvis en een zoekgeraakte telefoon opvoert. Dan moet je echt McFadden heten!

Het radeloze slachtoffer heet Blake, een ontslagen grootverdiener die een kamer in zijn gehypothekeerde huis verhuurt om de eindjes aan elkaar te kunnen knopen. Als hij vermoedt dat de nieuwe housemate een gemene mol is, heeft hij nog maar een deel van de waarheid ontdekt. De schok die veel weg heeft van een aardverschuiving, moet dan nog komen. Intussen heeft zijn verloofde Krista de stekker al uit de relatie getrokken. Van een dode goudvis naar een personage dat met zijn rug tegen de muur staat, is voor deze schrijfster een kwestie van een paar goed doordachte plotstappen. 

Perfecte uitvoering

Uit dit overtuigende verhaal blijkt dat Freida McFadden zich ernstig verdiept heeft in sociopatisch gedrag. Alle basiskenmerken van een anti-sociale persoonlijkheidsstoornis worden verliteratuurd: gebrek aan empathie, impulsiviteit, manipulatief gedrag, gebrek aan schuldbesef, wraakgevoelens, gewelddadigheid. Een avontuurlijke cocktail voor een thrillerauteur die veel ballen in de lucht kan houden! Vóór dit zwaar op de hand gaat klinken, moet nog even gezegd worden dat deze vrouw altijd ruimte maakt voor speelsheid en licht absurdisme. Denk maar aan het begrafenisritueel dat de gouden vis te beurt valt. Of aan zelfgebakken koekjes als leitmotiv!

Met 'De huurder' heeft de queen of suspense nogmaals bewezen dat niemand erin slaagt om haar naar de kroon te steken! 

★★★★1/2

Verborgen vader - Dido Michielsen

 Een duivels verbond 

tussen kindertijd en oorlog !

'Wat, vraag ik me lang na zijn dood af, 

is nou precies zijn erfenis?' 

Zou dit het zoveelste verhaal zijn over Jappenkampen, koloniale arrogantie en brandende kampongs? Omdat Dido Michielsen als afstammeling van een njai, een bijvrouw van een Hollandse man in Nederlands-Indië, de kolonie van binnenuit kan beschrijven, hoeft het antwoord niet meteen verontrustend te klinken. Bovendien maakt ze je vanop de eerste bladzijden duidelijk dat de queeste naar het verleden van haar vader tot doel heeft haar kijk op hem te verhelderen. Wie was deze humeurige, cynische, jaloerse en pesterige oud-KNIL-militair die zijn gezin al vroeg in de steek liet?

Opgelet voor stereotiep denken !

Natuurlijk blijven de historische feiten de vertrekbasis. Zonder feiten geen verbanden. Zonder verbanden geen inzichten. Je gaat dus mee met de krijgsgevangenen op de hellships naar Japan. Je komt terecht bij dwangarbeiders in een kopersmelterij die de rest van hun tijd doorbrachten in een naburig kamp waar de bewakers niet sadistisch waren en de gevangenen in bad konden, Rode Kruis-pakketten mochten ontvangen en zelfs een strandwandeling konden maken. In tegenstelling tot tal van lotgenoten op de Nederlands-Indische archipel hield vader Rudy er geen Jappenhaat aan over.

Na de bevrijding door de Amerikanen en een verblijf in Manilla, werden de half aangesterkte KNIL-militairen ingezet in de Dekolonisatieoorlog. Heeft Rudy zijn handen vuilgemaakt bij deze bloedige confrontatie? Heeft hij zich schuldig gemaakt aan standrechtelijke executies? Lieten vrouwen en kinderen door zijn toedoen het leven? Omdat er in geen enkel register namen van verantwoordelijken genoemd worden, zal Dido deze cruciale vragen nooit kunnen beantwoorden.

Wie zoekt vindt niet altijd

'Verborgen vader' is heel erg het verhaal van de niet opgehelderde kwesties. Was hij een slachtoffer van de eerste oorlog en een dader in de tweede? Werd hij doof van de mechanische drilboren in de kopersmelterij?

Waarom kon hij huilende baby's en kinderen niet verdragen? Activeerde dat geluid een confronterende herinnering? En was hij zich bewust van zijn Indisch bloed toen hij met de Stuart-tank ten strijde trok?

Erg verrassend zijn de puzzelstukjes die de auteur in haar eigen familie vindt. Die maken het mogelijk om het verband te leggen tussen Rudy's opvoeding, zijn oorlogsverleden en het psychologische plaatje van de volwassene. 'Ik zoek niet naar de man op wie ik als kind zo dol ben geweest,' schrijft Dido Michielsen. Dat dit uitgangspunt van wijsheid getuigt, beseft ook de lezer. 

De kop gaat niet in het zand

Aan het eind van deze speurtocht, die haar naar zeeën en landen in het Verre Oosten bracht, ligt er veel nog te verwerken informatie op haar bord. De complexiteit van de gevonden vader is moeilijk te hanteren. Een queeste zorgt niet noodzakelijk voor meer innerlijke rust. Ander werk van haar leert ons dat deze schrijfster de vinger in de wonde durft te leggen. Dat zij nu haar hand naar de eigen zere plek durft te brengen en anderen daar deelgenoot van maakt, is heel bijzonder!

★★★★

Het zigzagmeisje - Elly Griffiths

De uitgespeelde magiërs !

'Dat was het probleem met goochelaars.

Ze wisten hoe ze moesten verdwijnen.'

Dat Elly Griffiths de Keltische mythen van Norfolk zou inruilen tegen de wereld van het naoorlogse variététheater, is opmerkelijk. Wie had gedacht dat een goochelaar de plaats zou innemen van een druïde? Toch hebben Max Mephisto en Cathbad een en ander gemeen. Ze delen een plek aan de rand van de samenleving, daar waar mensen wonen die zich niet thuis voelen tussen alledaagse burgers. Bovendien horen beiden bij het universum van de magie.

Een macabere act

In het eerste deel van haar nieuwe reeks, de Brighton mysteries, ontmoeten we figuren uit de veranderende entertainment business van de jaren '50. Toen moesten magiërs plaatsmaken voor komieken, de radio voor de televisie en het theater voor de bioscoop. Tegen deze achtergrond nemen Max en rechercheur Edgar Stephens hun oorlogsvriendschap weer op. In die woelige jaren waren ze lid van de Magic Men, een geheime militaire cel die op een creatieve manier de vijand moest proberen te misleiden. De aanleiding voor het hernieuwde contact is gruwelijk. Edgar moet een in stukken gesneden lichaam identificeren en de moordenaar voor het gerecht brengen. Het lijkt erop dat iemand een goocheltruc met menselijke rekwisieten heeft nagespeeld!

Kritische kijk

Hoewel Elly Griffiths, dankzij haar grootvader die een musical-komiek was, het artiestenleven van zeventig jaar gelegen overtuigend in beeld brengt, krijg je toch geen warm gevoel bij dit boek. Ondanks de snedige en knipogende opmerkingen van haar personages mist het plot urgentie en een volgehouden spanningsboog. Bovendien moeten haar karakters het afleggen tegen de hoofdrolspelers van de Norfolk-serie. Terwijl Max en Edgar op afstand blijven, kun je archeologe Ruth en druïde Cathbad moeiteloos omarmen. Inspecteur Stephens mag je zelfs een kleurloos personage noemen. En het uitgebreid toegelichte motief van de Brighton-moordenaar is niet helemaal geloofwaardig. Dat wordt het alleen als je van de griezel een psychopaat maakt.  

Huizenruil

Ook al leveren de nakende teloorgang van het variété en de onvermijdelijke nostalgie die de artiesten bij vlagen overvalt, de meest ontroerende passages van dit boek op, moet je toch vaststellen dat de auteur zich meer thuis voelt op het Engelse platteland. Hoewel je de verdere ontwikkeling van deze detectivereeks rond rechercheur Edgar een kans moet geven, vraag je je niettemin af of de Griffiths-fan zal kunnen aarden in deze nieuwe habitat! 

★★★

De Molukkers - Coen Verbraak

Het verraad van het Binnenhof !

'Door hun trouw aan Nederland 

waren ze aan de verkeerde kant van de geschiedenis beland.'

De geestelijke en materiële verwaarlozing die de Molukse soldaten van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) in 1951 bij hun aankomst in het moederland te beurt viel, hangt nog steeds als een schandvlek over het keurige Holland. 

Ontworteld

Nadat de nationalistische president Soekarno in 1945 de onafhankelijkheid van Indonesië had uitgeroepen, was er voor militairen die voor de koningin en het rood-wit-blauwe vaandel gestreden hadden, geen plaats in de kersverse republiek. 'De Hollandse honden', zoals de Ambonezen door het staatshoofd genoemd werden, waren hun leven niet meer zeker. Omdat de Nederlandse regering de Indische archipel niet wilde opgeven, vocht het KNIL tot 1949 een gruwelijke koloniale oorlog uit. Wat later werden zo'n 12.500 Molukse strijders en hun gezinnen naar Nederland verscheept. 

Bij aankomst werden ze in tochtige, asbestrijke onderkomens, zoals de barakken van kamp Muiderberg en het voormalige nazi-kamp Vught, gehuisvest. Eten kwam van de gaarkeuken, kinderen lagen met twee in een stapelbed onder een paardendeken, het zakgeld van drie gulden per persoon per week moest volstaan om het gezin te laten functioneren. Met de ontbinding van het KNIL verloren de vaders hun status, trots en inkomen. 'Eerst droeg hij een uniform, daarna naaide hij uniformen', zegt Noes Solisa over zijn vader die kleermaker werd.

Toen de hoop op terugkeer naar de eilanden vervloog, verdampte ook hun toekomstperspectief en ging de drank rijkelijk rond. Van steun bij het instromen in de samenleving was geen sprake. Die kwam er pas onder de regering Lubbers in 1986.

In de kou laten staan

Toch had het echte verraad van Nederland te maken met een niet gehouden belofte. Als beloning voor hun trouw had politiek Den Haag de Ambonezen een onafhankelijke natie beloofd. Tussen de Zuid-Molukken en Jakarta liggen tenslotte een kleine 3.000 kilometer en cultuur-historische verschillen. Dat van die beloofde vrijheid niets in huis kwam, werd ervaren als een dolksteek in de rug. De tweede generatie, die de pijn van de ouders voelde, begon haar stem te verheffen. In de jaren '70 radicaliseerde een kleine groep en ging over tot gijzelingen en treinkapingen. 

Dit boek van Coen Verbraak, waarin veertien Molukkers van verschillende generaties aan het woord komen, laat zien hoe de kijk op de route naar een vrij Maluku veranderd is. De jongeren nemen afstand van het koloniale concept waarvan het KNIL, en dus ook de Ambonese strijders, deel uitmaakten. Zij denken in termen van mensenrechten, niet in etnische lijnen. Daarom betrekken ze de Indonesische politieke gevangenen in hun strijd. Dé Indonesiërs bestaan niet voor hen!

Zelfreflectie

Dat de Molukse soldaten door de Nederlandse regering onheus behandeld zijn, daar zal iedere geïnformeerde burger het wel over eens zijn. Je kunt trouwens de onverschilligheid tegenover de KNIL-Molukkers, om niet te zeggen de ontmenselijking van deze kwetsbare groep, alleen maar verklaren door koloniale minachting voor inlanders. Maar... kijken de KNIL-  inlanders op hun beurt wel eens in de spiegel? Vragen ze zich ooit af of hun keuze om aan de kant te staan van de koloniale onderdrukker verantwoord was? Hoe denken ze over hun bijdrage aan de dekolonisatieoorlog na het vertrek van de Japanners? Rond die vragen is het erg stil in dit boek. Soms staan verhalen ook tussen de lijnen!

Heimwee naar Maluku

Een aantal gesprekspartners van Coen Verbraak beklaagt zich erover dat Nederlanders weinig of niets weten over de Molukse geschiedenis die bovendien een deel is van hun eigen verleden. Dankzij deze opgetekende interviews die ook als documentairereeks te zien waren, worden vast tal van lacunes in de Nederlandse hoofden gevuld. En wie de Maluku-ziel wil horen, kan opgaan in het succesnummer 'Sajang É' van de band Massada:

🎵Jongeren, luister naar de generatie die in het vaderland geboren is. Luister naar de ouderen, die zeggen:

'Werk hard en doe goed je best, want eens zie je je vaderland terug.'🎵

★★★★

Wat ons rest - Elly Griffiths

Een Keltische priester in het nauw !

'Popsterren hebben fans. 
Academici hebben meestal critici.'

Het einde van de Ruth Galloway-reeks zat er aan te komen! Vijftien goed ontvangen delen die zich afspelen in één regio en rond dezelfde hoofdpersoon, kun je een uitzonderlijke prestatie noemen. In 'Wat ons rest' - een niet mis te verstane titel - neemt Elly Griffiths op haar kenmerkende manier afscheid van haar personages en wat hen bindt aan het Engelse buitengebied dat Norfolk heet. 

Een heidense filosoof

De laatste zaak van hoofdinspecteur Nelson en zijn sidekick, archeologe Ruth, brengt hen naar een ingemetseld skelet in een muur van een voormalige kroeg. Als de overledene geïdentificeerd is, komt een universitaire vakgroep uit Cambridge in beeld. Maar ook Cathbad, de zelf verklaarde druïde met het zesde zintuig die in kosmische energie gelooft, blijkt lang geleden het slachtoffer van dichtbij gekend te hebben. In het slotstuk van deze serie krijgt dit unieke personage een dragende rol. Ook nu is de man met de blauwe cape een verlengstuk van de mythen, de oud-Noorse goden en de archeologische vindplaatsen die de identiteit van Norfolk bepalen. Toch draagt niet iedereen deze vredelievende zonderling een warm hart toe.    

Naar de prehistorie

Hoewel de setting van de 4000 jaar oude neolithische vuursteengroeven met hun donkere gangen enige huiver uitlokt, biedt het middenstuk van dit plot helaas te weinig dynamiek. Dat heeft onder meer te maken met de beschouwende gedachten rond het opheffen van de Faculteit Archeologie waaraan Ruth doceert. Daarnaast heeft Elly Griffiths een lang hoofdstuk over Vaderdag ingelast. Deze technische ingreep geeft haar de kans om ook de nevenpersonages nog een laatste keer op te voeren. Omdat ze de familieleden in diverse huizen onderbrengt, tekenen zich de breuklijnen in hun relaties scherp af. 

Voor alles is er een laatste keer

Zoals het past in een afscheidsboek, komen de plotacteurs voor ingrijpende keuzes te staan die, linksom of rechtsom, voor weemoed zullen zorgen. Het leven is een wereld in beweging! Dat geldt ook voor de schrijfster. Zij zal Cathbad nooit meer met de bulterriër Thing over de stranden laten struinen of op pelgrimstocht laten gaan naar de kapel met de gemummificeerde hand zonder lichaam. Haar beslissing om een punt te zetten achter deze reeks en een nieuwe creatieve weg in te slaan, zal zeker gepaard zijn gegaan met een vleugje melancholie.

Wellicht verwoordt de jonge rechercheur Lucy de overdenking van menig trouwe lezer: 'Ik vind Norfolk een interessant graafschap. Met veel geheimen.'

Bedankt, Elly Griffiths! We hebben geleerd, gedagdroomd en genoten!

★★★★ 

Gevaarlijk spel - Marjolein van der Gaag

Wie durft er op te staan ? 

'Het is beter om de vliegen te vangen 

met stroop dan met azijn.'

Met haar recente succesboek 'Verlaat de gevangenis zonder betalen' heeft Marjolein van der Gaag een in het oog springend visitekaartje afgeleverd! Ze maakte vooral indruk met haar genuanceerde, rake typering van de menselijke psyche. 

Muizenissen

Ook in 'Gevaarlijk spel' worden diverse karakters met zichzelf en hun ethische meetlat geconfronteerd. Het leven van journaliste Maaike is na het overlijden van haar minnaar Paul nog iets gecompliceerder geworden dan voordien. Naast haar prille zwangerschap, houdt de vraag of haar partner wel een natuurlijke dood gestorven is, haar meer bezig dan goed voor haar is. Moet ze haar hand in een wespennest steken om de nagedachtenis van Paul te eren? En mag ze al opnieuw gevoelens koesteren voor een andere man die bovendien banden heeft met de giftige insectenfamilie? 

De dilemma's waarvoor de getuigen staan die haar research op gang moeten trekken, zijn daarentegen van een andere orde. Zij moeten kiezen tussen de morele stem van hun geweten en de angst om te sterven. Doe je aangifte bij de politie? Werk je mee aan een opzienbarend stuk in een krant? Probeer je op je werk aan een dossier te geraken dat niet voor je ogen bestemd is? Of steek je je kop in het zand? Voor een gedreven onderzoeksjournaliste is dat laatste geen optie! Maaike voert beleefd maar doortastend de druk op!

Op de weegschaal

Op romantechnisch vlak is er op de bladzijden van dit boek geen minpunt te vinden. Het plot heeft een heldere, logische en compacte structuur. De personages voelen vertrouwd aan. 'Gevaarlijk spel' is een psychologische roman waarin het aanwezige spanningsveld niet alles overheersend is. Nagelbijtende lezers die hopen op een serie twists and turns zullen geen voorkeursbehandeling krijgen. Je kunt niet alle literaire wegen tegelijk bewandelen en elke potentiële boekenliefhebber pleasen!

Met haar nieuwste werkstuk heeft Marjolein van der Gaag een prima prestatie geleverd die veel genietbare leesuurtjes oplevert. Toch moet er gezegd worden dat dit verhaal in vergelijking met 'Verlaat de gevangenis...' minder origineel is en daardoor ook een beperktere maatschappelijke relevantie heeft. Bovendien is de thematiek van 'Gevaarlijk spel' - corruptie van invloedrijke burgers - algemener dan de invalshoek van het voor de Hebban Thrillerprijs 2025 genomineerde boek. Een inzoemend perspectief, zoals de toeslagenaffaire, zorgt voor meer eigenheid en frisheid. Het tilt een verhaal naar een hoger niveau! 

Laksheid of lef

Van deze laatste thriller onthoud je vooral dat het loslaten van egocentrisme een moeilijk te bewandelen pad is voor de mens. Durven stil te staan bij een confronterende keuze kan wel het begin zijn een van moedige beslissing!

★★★1/2

Blauwe tranen - Vera van Beers

Zoekplaatje: zes tinten blauw ! 

'Ik had gedacht om op Curaçao minder gefrustreerd te leven 

maar het lijkt wel of er niets veranderd is.'

Stel dat je zin hebt in een evasieve zomerthriller die toch enig vlees op de botten heeft. Dan zou je 'Blauwe tranen' een kans kunnen geven. In het gezelschap van misdaadjournaliste Iris verblijf je een weekje op Curaçao. Bij gelegenheid krijg je een mojito geserveerd en mag je de goudgele zandkorrels onder je voeten voelen, maar het wordt vooral een avontuurlijke, om niet te zeggen... een risicovolle vakantie! 

Gewaagde nieuwsgierigheid

Als de ambitieuze Iris bij gebrek aan misdaadonderwerpen op het kleine eiland naar de veel minder toonaangevende krantenrubriek 'Sport en Entertainment' verwezen wordt, is haar beroepseer gekrenkt. Met de komst van de immens populaire R&B-groep 'Blue sisters', keren onverwachts haar kansen. Wanneer hun roadie vermist wordt, ruikt de schrijvende speurneus een doofpotoperatie en gaat op zoek naar een zaak die haar verloren status kan rechtzetten. Hoewel ze zich in tal van journalistieke bochten wringt, laat de waarheid zich lange tijd niet kennen terwijl het gevaar steeds dichterbij komt. 

Troefkaarten

Vera van Beers tekent de krabbenmand van de geschreven pers op een overtuigende, emoties oproepende manier. Voeg daarbij de strijdbaarheid van Iris en de band tussen lezer en hoofdpersonage kan niet meer stuk. De temperamentvolle journaliste lijkt zelfs sterk genoeg om een serie te dragen!

Deze neerlandica heeft veel in de vingers: de urgentie waarmee je een verhaal moet vertellen, de onafgebroken reuring die een thriller tot leven wekt en in leven houdt, personages die elkaar in de weg zitten, verstoorde verhoudingen in de privésfeer, rookgordijnen en het strooien met verrassingen. Ook het moment van de ontknoping pakt je helemaal in! Dankzij een makeover van een aantal plotelementen ontstaat er een nieuwe werkelijkheid die je ziel raakt. 

Wat is en wat kan

Ondanks de enigszins misleidende titels van boek en recensie is dit geen feel good boek. Achter de kleur blauw schuilen grauwe werelden van bendes, intimidatie, geweld en misbruik van vertrouwen. Hoewel het ervan afhangt welk publiek Vera van Beers beoogt, lijkt zij in staat te zijn om wat diepgang en originaliteit betreft, snel op gelijke voet te komen met collega's als Marit Vanström, Bregje Rebergen, Willow Rose, Catherine Cooper, Jo Spain ('Niet meer terug')...! 

★★★1/2