Krabbé - Rosa Koelemeijer

Leven uit een koffer en een schilderskistje ! 

'Hoe fijn was het om even niet jezelf te moeten zijn.'

Als iemand bij leven al een biografie over je schrijft, liggen al je kwetsbaarheden in een etalage waar je ook zelf aan voorbijloopt. Maar op je tachtigste pieker je daar wellicht niet meer over. Zeker niet als je zoveel meer zelfvertrouwen hebt dan die kleine, huilerige, niet-gewaardeerde jongen. 

Op zoek naar een plek in de wereld
Het kind en de tiener zaten niet goed in hun lijf. In tegenstelling tot zijn oudere broer Tim, die hoge ogen gooide op school, was Jeroen een matige leerling. Leren boeide hem niet. Toneelspelen, tekenen en circusacts opvoeren waren zijn passie. Tim en oma keken op hem neer. Behalve door zijn moeder, die gebukt ging onder de Holocaust-geschiedenis van haar familie, werd hij niet gezien en dus niet omarmd. Daar moest in de loop van zijn leven nodig verandering in komen!  

Na een moeizame start van zijn toneel- en filmambitie, die gepaard ging met een erg karig huishoudbudget en moedeloosheid, ging plots het balletje aan het rollen in Hollywood. Films zoals de Bond-prent 'The Living Daylights', 'The Prince of Tides' (met Barbra Streisand), 'The Fugitive' (met Harrison Ford met wie hij de liefde voor de schilderkunst deelde) enz. brachten wereldwijd succes, applaus... en ook - eindelijk - het respect van Nederlandse recensenten. Als kers op de taart mocht hij films regisseren: 'Left luggage' en 'The discovery of heaven' naar het magnum opus van Harry Mulisch, oogstten veel lof! Het vernederde kind had nu heel wat om trots op te zijn. 

De kleuren van het leven

Ondanks het wurgende werk- en reisritme, was er toch tijd voor het penseel. Het schilderskistje ging altijd mee naar de set. Opnames in verre oorden als Marokko, Indonesië, Vanuatu, Moskou... leverden hem niet alleen nieuwe kleuren en silhouetten op maar zelfs een solotentoonstelling in Londen. Toch vond ook de duisternis een weg naar zijn doeken. Sinds zijn bezoek aan Auschwitz voor de opnames van 'De ontdekking van de hemel', was er een luikje opengegaan in zijn geheugen. Daar had hij het beeld gevonden van zijn grootvader die het nazikamp niet overleefd had. Opa Abraham Reiss werd het onderwerp van een serie grijs-zwarte, treurende taferelen. Het vooroordeel dat Jeroen een acteur was met een schildershobby was definitief van de baan! 

Uiteindelijk, na onvermoeibaar strijden, valt alles samen: het acteren, het schilderen, de dromen, zijn joodse ik, het kunnen zorgen voor zijn gezin. Daarbij kreeg Jeroen enkele jaren geleden een cadeautje van de AVROTROS, een reisprogramma waarbij hij in de voetsporen mocht gaan van grote schilders die hem en zijn artistieke vader altijd gefascineerd hadden: van Gogh, Picasso, Gauguin, Chagall, Frida Kahlo en Matisse.

Naar het hart van de lezer

Rosa Koelemeijer heeft met deze biografie een, op elke pagina, emotionerend verhaal geschreven. Er komt een man uit tevoorschijn die zijn lichaam en geest tot het uiterste drijft, volhardend in de strijd om zichzelf en de wereld van zijn talenten te overtuigen en zijn liefde voor de kunst uit te dragen. Daarbij waakt Jeroen steeds over zijn authenticiteit of zoals hij het zelf verwoordt: 'Succes is een station waar je niet moet uitstappen'. Na 'The living daylights', die hem een plek opleverde in het acteursgilde, koos hij voor een kleine anti-apartheidsfilm. 

Hoewel het voor zijn intimi vaak moeilijk is om een eigen ruimte te creëren in het volle leven van deze gedreven man, weet wie hem goed kent de warmte en trouw van Jeroen Krabbé naar waarde te schatten. Iemand die wel vijfhonderd verjaardags- en andere kaarten per jaar schrijft, komt niet vaak op je pad!

★★★★

Verlaat de gevangenis zonder betalen - Marjolein van der Gaag

Niets is ons vreemd !

'Als zij geen respect had voor andermans gezin, 

waarom zou iemand dat wel voor dat van haar moeten hebben.'

Als een spannend boek de shortlist haalt van de Hebban Thrillerprijs en de invalshoek is uitnodigend, dan wordt je nieuwsgierigheid snel geprikkeld. Het kon niet uitblijven, iemand moest het tragische toeslagendossier verliteraturen! 

Met de rug tegen de muur

Marjolein van der Gaag ging aan de slag met haar hoofdpersonage Brenda van Ameland, het overwerkte Hoofd van de Belastingdienst bij wie de stress toeneemt naarmate de gedupeerden hun frustratie minder en minder onder controle hebben. Een steen door de ruit en een woedende meute bij de voordeur, laat zijn sporen na. Toch durft ze toe te geven dat ze de mensen achter de dossiers vooral als nummers zag. Wanneer haar dochter spoorloos verdwijnt, wijzen alle motieven in de richting van haar falende professionele activiteiten. 

Een wereld valt uiteen

Tijdens deze emotionele hellevaart vinden Brenda en haar man niet veel steun bij elkaar. 'Ze heeft zich de laatste jaren helemaal begraven in dat ellendige werk van haar en een muur om zich heen gebouwd,' stelt Ronald verbitterd vast. Maar ook hij heeft zich niet al te koosjer gedragen, noch beroepshalve als arts, noch als echtgenoot. Er wordt meer dan één strop om de nek van de hoofdrolspelers gelegd!

Eén bouwsteentje is genoeg om een heel dominoparcours onderuit te halen. En dat eerste blokje komt uit een verrassende hoek. Vanaf dan is er geen houden meer aan en ontvouwt het slotakkoord van dit huiselijk drama zich in al zijn prettige complexiteit.  

Het rapport

Hoewel het geheel nog wat strakker gecomponeerd en verteld kon worden, en een aantal herhalingen vermeden had kunnen worden, verdient dit goed gestoffeerde plot een plaats tussen de beste Nederlandstalige thrillers van de afgelopen tijd. Aan de Engelstalige kant is de kwaliteit hoger. Denk maar aan recente debutanten zoals Jeneva Rose en Jo Callaghan die zowel wat originaliteit als diepgang betreft, van een andere orde zijn. 

Toch is het de verdienste van deze schrijfster dat dit boek tal van contrasten in onze psyche bloot legt: loyaliteit tegenover ontrouw, liefde tegenover egocentrisme, eerlijkheid tegenover hypocrisie, oprechtheid tegenover verraad. Bovendien leer je dat je, behalve in het Monopolie-spel, nooit zonder te betalen uit de gevangenis geraakt. Die rekening kan wel de vorm aannemen van het kijken in de spiegel en daaruit lessen trekken. Dat is wat Brenda gedaan heeft. 

Grenzen aan vrijheid

Naast het fiasco van de belastingdienst, levert de impuls van burgers om het recht in eigen hand te nemen dan weer de maatschappelijke dimensie van dit verhaal. Een geslaagd boek geeft je te denken tijdens en ook na het lezen!

 

★★★★

De sleutels van het huis - Sami Al-Ajrami

Niet nóg een keer vluchten !

'We dromen van schoon drinkwater 

en praten er voortdurend over.'

Op de vraag wat oorlog is zullen mensen die nooit een brandhaard hebben meegemaakt iets antwoorden zoals: raketinslagen, moorddadige drones, puin, doden en gewonden, elektriciteitspannes, vluchtelingen, bovenmenselijke moed, te kleine kerkhoven... Generaliserende woorden!

De Gazaanse journalist Sami Al-Ajrami heeft een volledig boek kunnen vullen met zijn antwoord op wat oorlog betekent voor hem en zijn volk. Zijn stem draagt van binnen naar buiten en voegt daarom beelden, geuren, geluiden, emoties en verhalen toe aan die van de gastreporter. 

In een wurggreep

Al van bij het begin van de Israëlische represailles (7 oktober 2023) wordt de drinkwatervoorziening, de voedsellevering en de brandstoftoevoer als oorlogswapen ingezet. Omdat Gaza niet in staat is om zichzelf te bedruipen, creëert het sluiten van de waterkraan en de grenzen onmiddellijk schaarste. Wanneer het urenlang aanschuiven bij bakkerijen, die steeds minder te verkopen hebben, tot wanhoop leidt, worden hier en daar broodwinkels bestormd. Samen met angst en verdriet geven honger en dorst een gezicht aan de dagen. Ongewassen lijven dragen bij aan de kwalijke reuk van oorlog. Schurft, waterpokken en cholera kleden de menswaardigheid nog verder uit!

Voor de karige brandstof worden woekerprijzen betaald tot uiteindelijk de generatoren zwijgen, waterzuiveringsstations niet meer functioneren, baby's sterven op een armlengte van de stilgevallen couveuses, IC-toestellen geen levensreddende handelingen meer kunnen uitvoeren, bulldozers geen slachtoffers meer van onder het puin kunnen halen, doden niet meer naar de koelcellen of de begraafplaats kunnen gebracht worden... en ezelskarren de auto's vervangen, tenten de plaats van huizen innemen. De kreten 'Weg met Hamas!' zijn niet van de lucht. Na hun kip-zonder-kop-actie in Israël stelen de militieleden nu voedselvoorraden die ze op de zwarte markt verkopen. Corruptie is al heel lang onderdeel van hun gedrag.

Sterke schouders

Wie, in weerwil van snipers en explosies, nog op straat durft te komen, loopt voorbij aan rood gekleurde gazons, flarden van lichamen of een voet in een schoen. Toch rechten velen hun rug, ook journalisten met een waarheidsmissie, artsen die tussen wees geworden kinderen op een brancard in het ziekenhuis slapen, hulpverleners van de Rode Halve Maan en het personeel van de UNRWA. Deze hulporganisatie van de VN is altijd een steunpilaar van de Gazaanse maatschappij geweest. Met 13.000 arbeidsplaatsen in de door haar opgerichte klinieken, scholen, bejaardentehuizen en bijbehorende logistiek is ze de grootste werkgever. Uit dit boek blijkt veel waardering voor het Relief and Works Agency dat ook in de moeilijkste tijden overeind blijft en doet wat het kan. 

'Gaza is een land van zombies geworden: 

de kwetsbaren, de kinderen, de ouderen 

lijken wel wandelende doden.'

Noot van De Inktkoelie: 

Slachtoffers van de geschiedenis

Heel wat Gazanen waren vluchtelingen lang voor deze laatste oorlog. Hun voorouders werden van huis en haard verdreven tijdens de Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948 (oprichting van de staat Israël) en de Zesdaagse Oorlog van 1967. Nazaten leven nog steeds op elkaar gepakt in kampen zoals Jabalia Camp, Maghazi, Rafah Camp, Khan Younis Camp enz. Tijdens de recente bombardementen werden ze samen met de andere Gazanen vluchtelingen in hun eigen openluchtgevangenis. Daar bovenop kwam president Trump met het plan om alle inwoners te deporteren naar de buurlanden. Sommige volkeren krijgen nooit rust! 

Onverteerbaar

Sami Al-Ajrami, wiens grootouders gevlucht zijn uit de Negev woestijn, licht de sluier op waaronder de uitroeiing van een volk plaats vindt. Door de opeenstapeling van leed is dit geen boek om in één ruk uit te lezen. Iedere zin is een emotionele nekslag die je de adem afsnijdt! Af en toe vlucht je samen met de Gazanen naar een oord dat even veilig lijkt tot ook daar de gruwel toeslaat. Je vraagt je af hoe de auteur deze lange nachtmerrie van woorden aan de schrijftafel beleefd heeft. 

Deze Gazaanse journalist analyseert niet, becommentarieert niet of nauwelijks. Dat zijn lezers van non fictie boeken niet gewend. Het verhaal, dat ogen en oren heeft, staat op zichzelf. Het is te groot, te afgrijselijk en te crimineel om ontleed te kunnen worden. Op de laatste bladzijde mag het beeld bevriezen en in de geschiedenisboeken opgenomen worden. De zoveelste les die de mensheid nog moet leren! 

★★★★1/2

De laatste wens - Marieke Damen

Dood is niet het einde ! 

'Doodgaan is het ergst. 

Maar ik vind dat lachwekkend. 
Leven is het ergst.' 

Een uitvaartbedrijf als achtergrond voor een spannend verhaal is meer dan een decor. Het biedt de moordenaar een comfort zone, misschien zelfs een thuis. 

Wie o wie?

Als begrafenisondernemer Steven door een vreemd auto-ongeval om het leven komt, blijft zijn vrouw Nadja met vraagtekens achter. Wanneer ze ook dreigberichten krijgt en tot overmaat van ramp haar vriendin onder even onverklaarbare omstandigheden verdrinkt, beseft ze dat haar eigen leven gevaar loopt. Maar hoe vaak ze haar hoofd ook pijnigt, een dermate rancuneus mens kan ze zich in haar omgeving niet voorstellen.

De dood als ongenode gast

Marieke Damen vermijdt de valkuilen van de doorsnee polderthriller: dagdagelijkse invalshoeken, de wijnfles die om de haverklap opengaat en het vriendinnengebabbel dat nergens over gaat. Hoewel de psychische wereld die ze creëert niet de gelaagdheid heeft van collega's zoals Charlotte Link, Freida McFadden, Jeneva Rose ('Het perfecte huwelijk'), Paula Hawkins ('Het blauwe uur')... weten haar reflecterende personages toch te boeien. Zij tonen hoe divers je met te vroeg gestorven geliefden kunt omgaan. Ben je in staat om het onrechtvaardige lot te aanvaarden of kom je in opstand tegen een scenario dat je toch niet kunt herschrijven? Laat je je ratio spreken of laat je je leiden door irrationele denkbeelden die niet bij machte zijn om eerlijk naar een schuldvraag te kijken? 

Niet boven het maaiveld

Concluderend heeft Marieke Damen een coherent, geloofwaardig en onderhoudend verhaal uitgewerkt waarin helaas de nuchterheid en niet de donkere stemming de boventoon voert. Er mocht iets meer zuurstofgebrek in de lucht hangen. Bovendien worden de hersens van de lezer onvoldoende geprikkeld. Die mogen gemakzuchtig achteroverleunen in plaats van zich te laten inpalmen door, bijvoorbeeld, een dilemma, een ethische kwestie, een maatschappelijk item of een cognitief weetje. Ook daar zijn inspirerende collega-auteurs bij te bedenken: Hans Faber, Jo Callaghan, Machteld van Zalingen, Yvonne Doorduyn...Het activeren van onze grijze massa hoort bij een geslaagd boek!

★★★

Vuurgloed - Boris O. Dittrich

Verliefd op je eigen spiegelbeeld !

'Maar je bent ook datgene waaraan je wilt ontkomen.

Het werpt zijn schaduw over je heen.'

Van jurist, politicus en activist Boris Dittrich mag je een geëngageerd verhaal verwachten! In 'Vuurgloed' voeren de vrouwelijke hoofdpersonages een maatschappelijke strijd tegen een man met aanzien en een titel van wie het imago niet strookt met zijn grensoverschrijdend gedrag buiten de spotlights. Wanneer therapeute Erica in New York onder een metrotrein terecht komt, reist Robin naar The Big Apple om het verdachte overlijden van haar moeder te onderzoeken. 

Een verwerpelijke plotacteur

Als je een voorbeeld wilt van een karakter dat uitstekend tot zijn recht komt en waarmee je toch niet veel tijd wilt doorbrengen, dan zou je aan Walter kunnen denken. De internationaal bekende academicus en pleitbezorger van vrouwenrechten wordt privé aangestuurd door zijn narcistische natuur. Dit Trumpiaanse type liegt, manipuleert, domineert, intimideert, is wraakzuchtig en mist elke vorm van empathie. De narcist houdt alleen van zichzelf. Dat wisten de oude Grieken al. Wie niet onder een steen leeft, herkent dit plaatje! 

Toch gaat Robin de ongelijke strijd met hem aan. Zij staat voor de mondige burger die zich niet door tegenwind omver laat blazen. De kritische stem van de auteur voert bovendien niet-loyale vrouwelijke kennissen op. Loyaliteit volgt de genderlijn niet. Met het schrijven van dit boek draagt Boris Dittrich zelf bij aan het bewijs hiervan! 

De vinger aan de pols

Dat mensenrechtenactivist en voormalig Tweede Kamerlid Dittrich geen kans voorbij laat gaan om fout menselijk gedrag en falende instituties met de vinger te wijzen, mag niet verbazen. Als oud-inwoner van New York zal hij vast redenen hebben voor de kritische kijk op het NY City Police Department en de Metropolitan Transportation Authority die onder het mom van 'noodlottig ongeval' snel het Erica-dossier sluiten. Zelfs de universiteiten in dit verhaal nemen bij wangedrag slechts halfslachtige maatregelen die, noch hun eigen reputatie noch die van de dader, schaden. 

Daarnaast hekelt de schrijver het zwijgbeding dat, in tegenstelling tot Nederland, in de VS nog steeds rechtsgeldig is. Een zwijgbeding is een afspraak tussen b.v. werkgever en werknemer waarin één van beide partijen het recht wordt ontnomen om een boekje open te doen over een incident. Op deze manier wordt klokkenluiders de mond gesnoerd. Zo kan het kwaad voortwoekeren!  

Met 'Vuurgloed' heeft Boris Dittrich weer een spannend, invoelbaar plot met een herkenbare signatuur afgeleverd. Maatschappelijk relevante boeken zijn belangrijke boodschappers! 

★★★★

De schatkamer van mijn vader - Evelien de Bruijn

Met een banneling aan de eettafel !

'De geur van ellende kruipt mijn neus in.'

De kleinoden waarmee de hoogbejaarde vader van Evelien de Bruijn zich omringt, horen bij de schatkamer van zijn Indische jeugd: fotolijstjes met familieleden in de tropen, een kistje met zilverbeslag, een Chinees tafeltje, een wajangpop, een schaal met de Sumatraanse naam Palembang. Toch leven er in die schatkamer ook heel wat pijnlijke herinneringen. En het zijn net de slapende kwelduivels waarin zijn dochter Evelien geïnteresseerd is. Zij wil in de ziel van haar vader kijken en dit boek schrijven.

Een moeilijk gesprek

Hoewel hun dialoog door Indisch troosteten aangemoedigd wordt, verloopt hij eerder stug. Roelof wil lezen wat ze opschrijft, duikt geregeld weg voor zijn emoties en springt van de hak op de tak. Je zou kunnen zeggen dat zijn flashbacks en bijbehorende gevoelens over elkaar heen buitelen. Langzamerhand ontdooit hij en laat hij de verhalen los. Zo is er het gruwelijke lot van zijn eigen vader die hij na zijn twaalfde nooit meer terugzag.

Eveliens opa werd als krijgsgevangene in een Japans werkkamp op Flores geïnterneerd. In een omgeving vol sadistische repressie, honger, dysenterie en beri beri kon niemand lang overleven. De voormalige onderwijzer, ziekendrager en pacifist overlijdt in '43. Roel is een halve wees geworden.

Nieuwe meesters, nieuwe kampen

Als de Japanners verslagen en vertrokken zijn, vullen de Indische - afhankelijk van het perspectief - extremisten of vrijheidsstrijders het machtsvacuüm in. De paramilitaire nationale jeugdorganisatie van de pemoeda's stopt de jongen in een mannenkamp waar hij zich in z'n uppie moet zien te redden. In deze ieder-voor-zich-wereld, en op een rantsoentje van rauwe sojabonen of rijst, kijkt Roel de dood in de ogen. Als hij uiteindelijk zijn moeder terugziet, zet ze hem op de boot naar Nederland waar, na de hongerwinter, niemand zit te wachten op een vluchteling uit de kolonie.  

Maar Roel is een overlever. Hij wordt marineofficier en gaat op missie naar het laatste stukje kolonie: Nederlands-Nieuw-Guinea. 'Wilde Soekarno op z'n bek slaan!', klinkt het onverbloemd uit pa's mond. Die uitspraak is een prelude op het slothoofdstuk waarin bitterheid en boosheid zich uiten als 'een verbale stormram'. Het is de wrok van een verdrevene!

Afrekening

Hoewel de wandaden van de koloniale oorlog ('45-'49) op het bord van de soldaten worden gelegd, houdt Roelof de Nederlandse regering er verantwoordelijk voor. Dat punt houdt steek. Toch bestaat er ook zoiets als 'eigen verantwoordelijkheid' en het idee dat je altijd een keuze hebt... hoe moeilijk ze ook is. Daar gaat hij helemaal aan voorbij. Op andere momenten wordt deze afrekening met de geschiedenis gevoed door zwakke excuses. Over het kolonialisme als geheel is hij mild. Dat hoorde bij de tijdgeest. En het land werd toch ook opgebouwd. Over de klassenmaatschappij, gebaseerd op door de overheid opgelegd klassenonderwijs, geen woord. En Soekarno, dat was toch ook een onderdrukker! Alsof de zonde van een ander de eigen fout uitwist. 

Tijdens dit laatste interview krijgt Evelien geen stok meer tussen de deur. Opmerkingen die beginnen met 'Maar...', krijgen geen kans. De gal moet eruit! De inwoner van de kolonie voelt zich een slachtoffer, een niet gerespecteerde burger. Die frustratie maakt zijn betoog bij momenten irrationeel en wars van moraliteit. Dat zijn eigenschappen die bij een slachtofferrol horen!

Egodocument

Dit verhaal is in de eerste plaats van betekenis voor Evelien de Bruijn. De dochter leert haar vader kennen. Voor het brede publiek geldt dat het persoonlijke meestal de invoelbaarheid vergroot maar tegelijkertijd een subjectieve en/of onvolledige waarheid vertelt die een buitenstaander niet makkelijk kan doorprikken. Daarom is het nuttig voor lezers om het ingezoomde perspectief te combineren met het veelvoud van invalshoeken, interviews en feitenkennis van een onderzoeksjournalist. Hij zal niet tot conclusies komen die door emoties gedreven worden. Denk hierbij aan het standaardwerk 'Revolusi' van David van Reybrouck!

★★★1/2

In een oogwenk - Jo Callaghan

Een rechercheur voor de toekomst? 

'Begrijpen wat mensen drijft, wat hen motiveert,

vormt de sleutel tot de oplossing van een misdaad.'

Artificiële intelligentie heeft heel snel een plaats veroverd in onze samenleving. Maar wat weten we van AI? Kunnen we AI vertrouwen? Bestaat het risico dat menselijke vaardigheden en besluitvorming op termijn verloren gaan? Erg veel maatschappelijke discussie wordt hierover niet gevoerd, zeker niet in een taal die voor doorsnee burgers helder is. Het verbaast wellicht dat een thrillerschrijfster een poging doet om ons mee te nemen naar een mogelijke toepassing van AI in een werksituatie die we ons bovendien goed kunnen voorstellen. En zelfs een leek voelt aan dat ze er niet met haar pet naar gooit...

Een zonderling teamlid
Als het 'Nationaal Instituut voor Onderzoek naar AI' een pilootproject wil starten op het commissariaat van de ervaren rechercheur Kat, wordt er met scepsis gereageerd. Maar als de minister het aanbeveelt, dan moeten de hulptroepen aan de bak! Toch denkt Kat te kunnen aantonen dat haar beoordelingsvermogen veruit superieur is aan 'een stomme machine'. Lange tijd steggelt ze met het pratende hologram en moet ze de neiging onderdrukken om zijn batterijen stuk te trappen. Wat kan die 'meneer Lock' eigenlijk? Taartdiagrammen of een kansberekening maken, bijvoorbeeld. Hij - pardon, het - heeft geen emotionele intelligentie, begrijpt geen beeldende taal, uitdrukkingen of humoristische opmerkingen. Lock is een rekenaar. 

Langzamerhand ziet Kat in dat de AI-opsporingsentiteit waardevol is. Lock kan een linguistische analyse van tekstberichten maken en kan, dankzij beeldherkenningssoftware, razendsnel en gedetailleerd camerabeelden lezen. Bovendien kan het hologram vaststellen dat een getuigenis ongeloofwaardig is omdat de, in een split second, opgevraagde weersomstandigheden op dat moment geen betrouwbare waarneming mogelijk maakten. 'Het' blijkt niet alleen tegen de snelheid van het licht te kunnen werken maar ook wendingen te kunnen geven aan het onderzoek. Voorzichtigheidshalve is er gekozen voor cold cases. 

Samen met Lock door één deur 

Twee doorsnee, goed functionerende jongens zijn maanden geleden spoorloos verdwenen. Als Kat een verband tussen beiden ontdekt, vindt ze geen gehoor bij haar chef of team. Lock is de enige die in dezelfde richting denkt. Ze beseft steeds beter dat het niet hebben van een algoritme voor humor of het niet vinden van een zoekprogramma voor zielenpijn of passie, geen onoverkomelijke hinderpaal is in de samenwerking met de artificiële denker.  

Zoals verwacht is de conclusie van het rechercheteam en van de lezer dat AI een winstgevende bijdrage kan leveren aan het politiewerk maar dat een hologram niet het laatste woord mag hebben. Het tussen de regels lezen van appjes, het in de ogen kijken van getuigen of verdachten, het op ervaringen gebaseerde buikgevoel, de kennis van de menselijke ziel... zullen altijd het verschil maken tussen een zoekmachine en ons brein. Toch kunnen emoties ook nadelig uitpakken bij een onderzoek. Zelfs de doorwinterde Kat liet op een cruciaal moment invoelbaarheid en respect voorgaan op de ratio. Dat zorgde voor kostbaar tijdverlies in de race om leven en dood!

Overtuigend !

Jo Callaghan speelt een meesterlijk taal- en denkspel met de AI-collega! Daarom moet het amusante getouwtrek tussen Kat en Lock een breed lezerspubliek kunnen aantrekken! Een bijzondere interesse voor wetenschap is geen voorwaarde om van deze intelligente, vaart makende thriller te kunnen genieten. Deze debutante heeft de krachtige stem die je altijd hoopt te vinden als je een boek open slaat! In combinatie met de uitgebreide research (zie dankwoord) die haar bij tal van deskundigen bracht en haar bijdrage aan het publieke debat, verdient Jo Callaghan op z'n minst een nominatie voor een toonaangevende prijs!

★★★★★

Vrijuit - Iris de Graaf

Is dit nog thuis? 

'Ik ben een jonge vrouw met een liefde voor dit land
én ik ben journaliste.'

Non fictie boeken die zich spiegelen in de actualiteit, zijn uitermate emotioneel confronterend! Denk aan de verbijsterende verhalen over Oekraïne, de VS, Syrië en het relaas van de Gazaanse journalist Sami Al-Ajrami. Ook Iris de Graaf komt met een onthutsende terugblik op haar tijd als NOS-correspondent in Rusland. Zet je schrap voor een ervaring waarbij werk en leven één worden, verenigd in een dystopisch decor!

Tempo, tempo !

In de ogen van velen is een correspondentschap een afwisselende, boeiende baan met een vet salaris die je bovendien een stuk van de wereld toont. De realiteit stemt daar maar gedeeltelijk mee overeen. Iris is een zzp-er die 24/7 aan de bak moet, altijd te weinig slaapt, hectische dagen beleeft met snel opgenomen reportages en stand-ups voor een ochtend- en avondpubliek, schakelend van het ene tv-programma naar het andere radionieuws en uitstapjes naar de VRT. Daarnaast moet ze zich voortdurend informeren via internationale persbureaus, whatsappjes en push-berichten. En niet te vergeten: haar stem opwarmen als backing vocal van Beyoncé! 

Als op 24 februari 2022 het Russische leger Oekraïne binnenvalt, wordt haar leven een onvervalste achtbaan, jachtig en beangstigend. Op het uitspreken van het woord 'oorlog' staan hoge straffen. De ouderen ondergaan de realiteit met afgezakte schouders, de jongeren weten dat hun relatieve vrijheid voorbij is. Ook Iris wordt verlamd door de militaire censuur die resulteert in zelfcensuur. 'Beetje bij beetje voel ik mezelf op slot gaan,' concludeert ze. Wat is haar journalistieke stem nog waard? 

Repressie

Heel af en toe gaat ze ontstressen in een club waar ze zichzelf even kan verliezen in het snelle voetenwerk van de bachata, een Caraïbische dans die zijn weg naar de wereld vond. Enkele uren later is ze weer de buitenlandse agent/spion die gesponsord wordt door een Westerse overheid. De vrije pers is vogelvrij verklaard, de intimidatie van interviewers en geïnterviewden huiveringwekkend. De geheime dienst laat zijn signatuur zelfs achter in haar woonst en in het NOS-kantoor. Beneden in haar flatgebouw houdt het norse concierge-echtpaar een logboek bij.

Met het verschijnen van de Z-symbolen op petten, armbanden, muren... groeit de dystopische sfeer. Toch blijft Iris zoeken naar nuance. Niet elke Rus is gehersenspoeld. Intussen gaat de agressieve, irrationele retoriek van het Kremlin door. 'Het is alsof ik in een Orwelliaanse realiteit ben terecht gekomen', schrijft de stoere journaliste die nog altijd stand houdt. Toch verraden buikpijn, onpasselijkheid en tranen de permanente aanslag op haar centrale zenuwstelsel. 

Strijdbaar tot het einde

Haar gevoel van eenzaamheid groeit als de steun van het thuisfront afneemt. Bovendien zijn haar ervaringen zo intens en complex dat ze ze niet kan delen met haar intimi. Uit alle hoeken krijgt ze haatberichten en zelfs doodswensen. Russische familieleden noemen haar een verrader van haar oma's moederland. Als uiteindelijk haar veiligheid in het gedrang komt, haalt de NOS Iris terug. Zelfs tijdens haar laatste minuten op Russische bodem, al vastgesjord in de vliegtuigstoel, krijgt ze bezoek van de luchthavenpolitie.  

'Vrijuit' is een verhaal over moed die grenst aan roekeloosheid, over een baan die een missie is, over hardnekkig strijden voor vrijheid en beroepseer. En... over de prijs die je daarvoor betaalt. Frontsoldaten vechten niet alleen in loopgraven! 'Vrijuit' is een overweldigend boek van een journaliste die met hoofd én hart geworteld is in haar tweede thuisland waarnaar ze misschien nooit meer zal kunnen terugkeren. 

★★★★★