Een helpende hand - Celia Dale

Iets te breedsprakerige taalfinesse !

Omdat VPRO Boeken 'Een helpende hand' van Celia Dale opnam in de rubriek 'Twaalf boeken voor een zinderende zomer', was mijn belangstelling voor deze publicatie uit 1966 gewekt.

Vakantieplan

In dit verhaal figureert een kleinburgerlijk echtpaar uit Sussex dat de buitenwereld een keurige façade van Britse beleefdheid voorhoudt. Gaandeweg wordt het duidelijk dat het leven van Mai en Josh Evans gestuurd wordt door een nietsontziende graaicultuur. De oude dame die het stel op vakantie aan de Adriatische Zee ontmoet, wordt meteen tot doelwit en slachtoffer gemaakt. Nadat Cynthie, onder lichte druk, bij hen is ingetrokken, kan ze niet meer ontsnappen aan hun listig, manipulatief plan. Of toch...? Als een Italiaans kamermeisje plots aan hun deur staat, hebben Mai en Josh niet meer alle touwtjes in handen.

Tijdsbeeld

Hoewel het boek niet gedateerd is, krijg je natuurlijk wel typerende gewoonten en situaties uit de jaren '60 mee. Toen ging je je pensioenuitkering op het postkantoor halen, maakte je een plakboek om herinneringen vast te leggen, werd er veel gehandwerkt om de vrije tijd te vullen en was het begrip 'consument' na enkele zuinige decennia een nieuwigheid. Het inkleuren van deze jaren draagt uiteraard bij aan het leesplezier.

Romantechniek

Taal en stijl heeft Celia Dale zeker in de vingers. In het verbaal om de tuin leiden van hun opponenten slaagt het criminele stel met verve! Ze hebben ook bewezen dat bij een geplande moord geen bloed hoeft te vloeien en verdachte omstandigheden vermeden kunnen worden. Toch is dit boek een product van het trage ritme dat bij het leven in de jaren '60 hoort. Niet dat langzaam per definitie slecht is. Vaak is het dat niet behalve als je een roman schrijft met een grote rem op de voortgang van de handeling. In 'Een helpende hand' worden de ontwikkelingen zéér breed uitgesponnen. Daarom zal niet iedereen van dit verhaal kunnen genieten. Zelfs VPRO Boeken kan niet in de geest van elke lezer kruipen;-). 

En als je dit plot in de handen van Freida McFadden zou leggen, dan zou het Italiaanse meisje vast een dominantere rol krijgen en voor een beslissende wending zorgen. Daar zou het vrij povere slotakkoord van dit verhaal zijn voordeel mee doen. Het is duidelijk dat het genre van de psychologische thriller een blij makende ontwikkeling heeft doorgemaakt!  

  

Wie is de beste?

Omdat Ruth Rendell zich bij leven enthousiast heeft uitgelaten over deze collega, dringt een vergelijking tussen beiden zich op. En dan moet je toch vaststellen dat Rendell de koningin is van de vlijmscherp getekende personages die uitblinken in gewiekstheid en het putten uit de meest duistere laag van hun ziel!

  

★★★1/2

In de schaduw van het Alcazar - Sacha Voogd

 Spanning met een ethisch-culturele achtergrond !

Voor wie een hang naar geschiedenis heeft, trekt het woord Alcazar in een boektitel meteen de aandacht. Bij lezen hoort altijd een leermoment, zelfs als je kiest voor een ontspannend plot. Hoewel je binnen de beperkingen van een kortverhaal niet de gelegenheid hebt om achtergronden helemaal uit te werken, geeft Sacha Voogd je een inkijk in het karakter van het kalifaat van Cordoba (10de -11de eeuw). Cordoba was toen trouwens de grootste stad van Europa.

Kalifaat is geen synoniem van extremisme

In combinatie met Wikipedia leer je dat de Noord-Afrikaanse kaliefen gedurende twee eeuwen heersten over het grootste deel van het huidige Spanje en Portugal. Sacha Voogd legt terecht de nadruk op de culturele inbreng van dit bestuur dat in samenwerking met de christelijke en joodse burgers zorgde voor een enorme bibliotheek waarvoor boeken vertaald en gekopieerd werden. Daarbij is de bouwkundige erfenis (denk b.v. aan de Mesquita en het Alhambra) indrukwekkend. Hoewel er ook burgerlijke onvrede was, is het een goed idee om de - in deze tijd - beladen term 'kalifaat' (dat trouwens 'opvolgerschap' betekent), te nuanceren. 

'In de schaduw van...' toont bovendien aan dat ook een democratische overheid geen garantie is voor een vreedzame, rechtvaardige samenleving. Historicus Lara, de hoofdpersoon uit dit verhaal, wordt tijdens haar werk voor de stadsuniversiteit geconfronteerd met een invloedrijke familie die geen middel schuwt om haar criminele inkomsten veilig te stellen. Via haar Amerikaanse vriend die een onderzoeksjournalist is, zie je hoe vrijheid van meningsuiting, zelfs in een rechtsstaat, onder druk kan staan. 

Slotstuk

Interessant is bovendien dat Lara op liefdesvlak een verscheurende keuze moet maken. Ook dat dilemma heeft een ethische drijfveer. Hierbij lopen de grenzen tussen goed en kwaad over elkaar heen. Moraliteit is een complex gegeven! 

Hoewel Sacha Voogd haar lezers dus veel boeiend denkmateriaal geeft, roept het slot vraagtekens op. Het verhaal eindigt niet alleen met veel verwarring in het hoofd van Lara maar ook met een heuse cliffhanger. Heeft de auteur een vervolg in gedachten? Dit plot had alles om netjes afgerond te kunnen worden...

★★★1/2 

Zie ook de recensie van 'Niet met opzet'

Veldheren - Jos de Groot, Peter van Uhm, Mart de Kruif

 Kameraden kijken dwars door elkaar heen!

'De krijgsmacht is een organisatie 

waarin mensen voor elkaar door het vuur moeten gaan. 

Maar jij moet ook voor je mensen door het vuur gaan.'

Dat vorm én inhoud belangrijk zijn voor een boek, toont 'Veldheren' goed aan! De militaire ervaringsdeskundigen Peter van Uhm en Mart de Kruif hebben de hulp ingeroepen van journalist Jos de Groot om hun kennis en inzichten op een transparante manier tot bij het brede publiek te brengen.

Een complex vak
Met z'n drieën nemen ze de lezer mee naar allerlei aspecten van de krijgsmacht. Theoretische kennis, training, tactiek, veldanalyse... zijn voor de hand liggende thema's maar ook onderwerpen zoals militarisering van de ruimte, cyberoorlog, de delicate relatie tussen politiek en defensie, harde bezuinigingen na de Koude Oorlog, historische veldslagen, het belang van afschrikking enz. komen aan bod. 

Veel nadruk wordt gelegd op de vrijheid van handelen van de eenheidscommandanten. Strakke top-down richtlijnen werken verlammend en missen zo hun doel in de voortdurend veranderende situatie op de grond. Toch blijkt dat de meest cruciale rol is weggelegd voor het hoofd van de doorsnee soldaat. De militair moet over teamspirit beschikken, zorg willen dragen voor de collega's in zijn buurt en zijn ratio laten heersen over zijn angst. 'In de krijgsmacht gaan keuzes over mensenlevens', kun je lezen.

Betrokkenheid
Het is niet toevallig dat de generaals-buiten-dienst Peter van Uhm en Mart de Kruif uit een geëngageerd nest komen. Beiden hadden een familielid dat tijdens WO II actief was in het verzet. Zij onderschrijven allebei de beroemde quote van John F. Kennedy: 'My fellow Americans, ask not what your country can do for you, ask what you can do for your country.'
Dienstbaarheid veronderstelt bescheidenheid, een eigenschap die hen erg siert! Kritisch naar jezelf kijken helpt daarbij!

Naast overeenkomsten zijn er natuurlijk ook verschillen. Terwijl Mart een man van de actie is, de Feyenoord-fan die parallellen trekt tussen voetbal en defensie, heeft Peter het geduld om met de minister aan tafel te zitten en een plan op te maken dat zijn hart soms doet bloeden. Toch hebben hun wegen zich vaak en op een intense manier gekruist. De twee doorwinterde militairen kijken dwars door elkaar heen!

Een toegankelijk boek
Is dit een zwaar op de hand boek over erg sombere tijden? Of een theoretisch werk voor insiders? Zeker niet! De journalistieke hand van Jos de Groot loodst elke geïnteresseerde met gemak door een intrigerende wereld vol beschouwingen en verhalen. En wanneer de heren aan het woord zijn, trekken ze ons op een concrete, levendige manier naar hun biotoop toe. Ook voor een streepje humor is er ruimte. Zo leer je dat landmachters nooit een witte onderbroek dragen... 

Als je je begeeft in een rijk maar complex milieu blijf je altijd met vragen achter. Dat gebeurt ook tijdens en na het lezen van dit boek. Zoals... Kunnen jullie hier een voorbeeld van geven? Hoezo moeten soldaten elkaar blindelings vertrouwen? Mensen maken toch altijd fouten. Mag ik eens mee op oefening? Als je nooit voetbal hebt gespeeld, begrijp je het spelletje en de moeilijkheidsgraad ervan toch ook niet helemaal. En durft Mart de telefoon nog opnemen;-)?

Nooit uitgeleerd

Met die vragen en andere kwesties kun je wellicht terecht bij de podcast van de veldheren. Of misschien neem je genoegen met een ander citaat van John F. Kennedy: 'One person can make a difference, and everyone should try!' En dat is wat deze kanjers doen!

★★★★

Alle tijden zijn onzeker - Joke van Leeuwen

Spraakverwarring tussen 

onbuigzame en vrije geesten !

 

'(De Buitenlandse) is niet bij machte het ritueel te veranderen, 

want ze is niet van zichzelf.'

De kloof tussen ontbering en rijkdom heeft op heel wat momenten in de geschiedenis geleid tot een explosie van geweld. Ook in de jaren voor de Franse Revolutie zorgen gore armoede tegenover adellijke luxe voor een klimaat van bitterheid dat een uitweg zou vinden in een gewapende opstand. Parijs kent onzekere tijden! 

Bovendien heerst er rond 1783, het jaar waarin deze roman zich afspeelt, een klimaat van onverdraagzaamheid, tunnelvisie en eigen gelijk. De Habsburgse koningin is vaak de kop van jut. Ze wordt denigrerend 'l'Autrichienne' genoemd, 'de Buitenlandse' in dit boek. Volgens veel burgers staat Marie Antoinette symbool voor de verspilzucht en het dédain van de bestuurders die zich niet bekommeren om het lijden van de grote onderklasse en het land meesleuren in eindeloze oorlogen. Deze ongenuanceerde denkers houden er geen rekening mee dat de echtgenote van hun koning van het boerenleven houdt, liefst eenvoudige mousselinejurken draagt, arme kinderen adopteert en heel veel aan liefdadigheid doet. 

De hooggeboren dienstbare

Dat deze, bijna ongeletterde, Oostenrijkse prinses net zoals het gepeupel geen stem heeft (zie citaat boven deze tekst), wordt niet begrepen.

Of zoals Joke van Leeuwen schrijft:

'... omdat haar moeder had bedacht dat ze uitgezonden moest worden naar een natie waar ze met een verlegen jonge kroonprins, ... als twee verzoenende naties in één bed moest gaan liggen.' 

Op dat moment wordt er slechts een begin gemaakt met de onvrijheid van de latere koningin.

Kortzichtigheid vind je ook bij bijbelvaste gelovigen die zich geen wereld buiten een dogmatische religie kunnen voorstellen. In tegenstelling tot de vrije geesten die kleine stappen zetten in de richting van de wetenschap, deelt de straatprediker Gaston zijn medeburgers op in godsgetrouwen en afvalligen. Hij 'kent de waarheid en al die anderen niet'. Bliksem is elektriciteit voor de ene, de toorn van de Almachtige voor de ander!

Een te vlak verhaal

'Alle tijden zijn onzeker' is geschreven in een zwierige, weelderige stijl die afwisselend de ratio, de zintuigen en de emoties laat spreken... of wat relativerende humor toevoegt. Toch verliest de auteur zich te vaak in uitdijende beschrijvingen in plaats van in te zetten op de voortgang van het verhaal en naar een climax toe te werken. Bovendien mis je confrontaties tussen personages en andere psychologische ontwikkelingen. Je hebt de indruk als een drone boven de stad te vliegen zonder ooit midden in het gewoel te landen.

Zoals de titel al suggereert heeft het verleden altijd met het heden te maken. Religieuze fanatici, simplistische denkers, ongecultiveerden die zich verliezen in complotdenken en anti-wetenschappelijke dwalingen, Capitoolbestormers, irrationele vaccinweigeraars enz. vinden hun gelijken in de eeuwen die achter ons liggen. Helaas is de mens niet in staat om te leren van de barbarij die deze burgers aanrichten! 

Literair eerbetoon

Tijdens de openingsshow van de Olympische Spelen in Parijs werd de Franse Revolutie gevierd met het nationale motto 'liberté, égalité, fraternité'... terwijl Marie Antoinette op de tonen van operamuziek naar de kerkers van de Conciergerie werd gebracht. In 1793 werd ze van daar naar de Place de la Concorde vervoerd waar even later haar hoofd onder de guillotine terecht kwam. De extremistische sansculottes die de revolutie aanjoegen hadden geen 'liberté' of 'fraternité' in gedachten voor de weerloze koningin! 

Gelukkig kunnen boeken een door pamfletten en spotprenten besmeurd imago oppoetsen!

★★★1/2

De laatste steen - M.J. Arlidge

Twee meiden met grote dromen !

'Ze vraagt zich af of de loyaliteit van het schoolplein 

haar blind heeft gemaakt voor de waarheid.'

 

Als rechercheur Jennie Whitmore de leiding krijgt over het onderzoek naar de moord op haar boezemvriendin Hannah, zo'n dertig jaar geleden, moet ze hard haar best doen om emoties en nuchterheid van elkaar te scheiden. Hoe dieper ze in het onderzoek geraakt, hoe heftiger de feiten die het dossier stofferen. Haar geloof in anderen krijgt een flinke dreun! 

Presteren onder druk

Jennie beseft dat 'als ze dit onderzoek tot het eind toe wil blijven leiden, ze zich zal moeten wapenen'! Ook tegenover haar chef die grote moeite heeft met het gedeelde (school)verleden van de rechercheur en het slachtoffer. Toch is Jennie van onschatbare waarde omdat haar herinneringen aan de tijd voor de moord haar in staat stellen onwaarheden te ontdekken in de verhalen van de getuigen. 

'De laatste steen' is een whodunit die opgebouwd is uit het voortschrijdend inzicht van de speurders. In een wat kale maar functionele taal neemt M.J. Arlidge je mee in een gedegen maar niet erg beklijvend plot. Deze auteur met naam en faam is geen begenadigd verteller. Een beetje kort door de bocht gezegd: een verhaal is meer dan een constructie! Met andere woorden, de structuur dringt zich een weg doorheen de fictie. Jammer dat het groot aantal verhoren en bijbehorende beschouwingen aan de wijdlopige kant zijn en de vaart uit de literaire handeling halen. Toch zorgt het slotakkoord voor een pluim op de hoed van de schrijver! Als een gruwelijk einde ook mooi en ontroerend kan zijn, dan is de ontknoping van 'De laatste steen' daar een voorbeeld van!

Waar het echt om gaat!

Als je afstand neemt zie je dat het ook een boek is over verloren dromen, ideaalbeelden die struikelen over de grens tussen jong zijn en volwassen worden. Hannah en Jennie wilden naar Londen vertrekken om het helemaal te gaan maken in de wereld van de modellen en de fotografie. Hannah was beeldschoon en Jennie kon met haar camera schoonheid creëren. Het ene meisje werd ingehaald door de tijd, het andere was niet sterk genoeg om de stap alleen te zetten. Dertig jaar later kan Jennie de schuldige(n) laten boeten en zichzelf verlossen van een deel van haar wroeging. Een hartsvriendin hoor je immers te beschermen! Omdat de fotografiedroom niet is doorgegaan kan Jennie nu zorgen voor gerechtigheid!

★★★1/2

Verdwenen - Willow Rose

Op zoek naar een kind dat niet bestaat !

'Ik schreeuwde niet omdat hij mijn baas was.

Hij dacht dat hij er recht op had.'

Van Amerikaanse verhalen verwacht je dat ze enigszins over de top zijn. Sneller, heftiger, de grenzen van de werkelijkheid oprekkend. Tenminste die van de Europese realiteit. Bij 'Verdwenen' is dat niet zo. De personages van Willow Rose wonen aan de kust van Florida tussen surfende pensionado's, opblaasboten voor kinderen en hardlopers met AirPods vol heupwiegende Cubaanse muziek. Zit hier wel een spannend plot in? Omdat de presentatietekst belooft dat het onderzoek van rechercheur Billie Ann naar de verdwijning van een jong meisje haar bij moerassen met wilde zwijnen en alligators brengt, mag je aannemen van wel.

Rillingen over je rug

Toch hangt er over het eerste deel van dit verhaal een zweem van simplisme. Je hebt de indruk dat je in een klas zit met leerlingen die een jaar jonger zijn. In de tweede helft van het boek gaat het tempo een beetje de hoogte in en wint de structuur aan eenheid en compactheid. Langzaam maar zeker ontstaat een huiveringwekkende intrige over de diepste duisternis in de menselijke ziel. Hoewel thrillerauteurs de verhaalelementen wat mogen uitvergroten, moet de geloofwaardigheid ervan altijd overeind blijven. Mocht je tijdens het lezen hieraan twijfelen - Willow Rose staat immers bekend om haar ongebreidelde verbeelding - dan dient deze geboren Kopenhaagse je van antwoord in haar nabeschouwing. 'Verdwenen' blijkt gebaseerd te zijn op een waar gebeurd verhaal... Dat is pas echt griezelig!

In de opener van deze Florida-reeks zet Willow Rose een gelaagde vrouwelijke rechercheur neer die op meer dan één front moet strijden. Stof genoeg voor een vervolgdeel!

★★★1/2

Wraaklust - Saskia M.N. Oudshoorn

Dertien in een dozijn !

 'Ik ben een duivel. Maar wel een lieve.

Zolang je ook lief voor mij bent.'

Katherine, het hoofdpersonage uit 'Wraaklust', is een getergde vrouw. Twee mannen hebben een giftige woede in haar wakker gemaakt: een stiefvader met vuile handjes en een echtgenoot die zijn vrouw mishandelt. En wie tot het uiterste wordt gedreven neemt het recht vaak in eigen hand! De vraag is of Kate daarmee weg komt...

Al snel blijkt dit verhaal de clichés op elkaar te stapelen: familieleden die in het verkeer omkomen, een vrouw van een voetballende Italiaanse macho, dames die een kledingwinkel runnen, het seksueel misbruik van een opvoeder, een begrafenis, een huwelijk enz. De volledige eerste helft van het boek wordt bovendien lam gelegd door eindeloze beschrijvingen van Kates gemoedstoestand en het nagenoeg afwezig zijn van de literaire handeling. Zelfs in de laatste hoofdstukken wordt het tempo nog afgeremd door descriptieve passages.

Gebrekkige romantechniek

Ook de structuur van het plot laat te wensen over! De lange achtergrondlijnen verdringen het hoofdverhaal. Bijgevolg kan dat laatste onvoldoende uitgewerkt worden en vindt de lezer er zijn plek niet in. Dit structurele onevenwicht is een onbegrijpelijke tekortkoming.

In 'Wraaklust' moet je de pluspunten met een vergrootglas zoeken. Dan kom je uit bij de taal die voorbeeldig is, de boosdoener die lang onder de radar blijft en de subtiele schoonheid van de cover. Kortom, deze spannende roman kan hooguit geïnteresseerden met weinig leeservaring en een zeer matig ontwikkelingsniveau boeien! 

★★

Mijlpalen - Sam Heughan

Een gesloopte acteur zonder kapsones !

'Hoewel ik soms het liefst onzichtbaar zou willen zijn, 

zou ik het ook vreselijk vinden om de man te zijn

 die zijn fans teleurstelt.'

Omdat de reisliteratuur sinds de coronatijd in elkaar gestuikt is, mag je blij zijn als er eens een stapboek verschijnt. Geen eenvoudig literair genre! Omdat voeten trage vervoermiddelen zijn en landschappen of dorpen niet om de twintig kilometer ingrijpend veranderen, is het een hele opdracht om de mee wandelende lezer geboeid te houden. Het is niet toevallig dat Twan Huys gesprekken met bekende Nederlanders (én Jane Goodall) heeft opgenomen in zijn boek 'Wandellust'.

A walk in de park?

Wat heeft de Schotse acteur Sam Heughan, die bekend is van de Netflix-serie Outlander, bewogen om de West Highland Way af te stappen? Het antwoord hierop is triviaal: een dagje onrustige verveling aan het begin van een week vakantie in zijn thuisland. De volgende ochtend gaat hij met een iets te zware rugzak maar ook met een stevige conditie op pad. De 96 golvende miles tussen Glasgow en Fort William zou je toch op een dag of vijf moeten kunnen overbruggen... is zijn manmoedig idee. De lezer fronst de wenkbrauwen!   

Als je met Halloween op het Britse platteland rondtrekt, kan het weer je behoorlijk parten spelen. Dag twee wordt een helletocht! Open hemelsluizen, waden door een moeras, glibberen en vallen, door veenpoelen ploegen, soppende voeten in verdronken schoenen... en een hallucinerende hongerklop. 'Opgeven Sam!', kreunt een stemmetje in zijn hoofd. Maar na een diepe nachtrust haalt de competitieve, volhardende man het van de opgever. 

 

Niets voor niets 

Die veerkrachtige en doelgerichte geest vind je ook in de tweede verhaallijn van dit boek. Waar Twan Huys pratende gasten uitnodigt, gaat Sam Heughan in gesprek met zichzelf. Herinneringen aan het kind, de tiener en de jong volwassene die hij was kleuren de persoonlijkheid van de veertiger die hij nu is. De rode draad is de toneelspeler die in al zijn vezels zit, het podium dat zijn thuis is, de verhalenverteller die zijn publiek wil raken. De West Highland Way én de moeizame weg naar de acteur die zijn plek gevonden heeft, hebben alles met elkaar gemeen. Fort William halen en gecast worden voor Outlander vormen het eindpunt van een weerspannig pad. Voor niets gaat alleen de zon op!

Met de structuur van 'Mijlpalen' zit het dus snor. Ook de beeldende taal en stijl, het nooit stil vallende vertelritme en de openheid van Sams persoonlijkheid maken dit boek tot een bijzondere leeservaring! Meewandelen met iemand die diep in zichzelf wil kijken, is een voorrecht! 

Zwammenpraatjes

Toch komt er zelfs aan overrompelende ervaringen een eind! Als Sam met paddestoelen begint te communiceren is het tijd om naar de bewoonde wereld terug te keren! Maar niet voor hij bekend heeft dat hij 'altijd op zoek is naar de volgende uitdaging aan de horizon'!

★★★★