De belofte - Merel Disselkoen

Niet alle beloftes worden waargemaakt !

Een verhaal met een open horizon wekt altijd de nieuwsgierigheid van lezers met een passie voor de wereld. Omdat Zuid-Afrika het tweede thuisland is van Merel Disselkoen, werden de bladzijden dan ook met gretigheid omgeslagen. Maar hoewel de queeste van hoofdpersoon Mia zich in het achterland van Pretoria afspeelt, komt ze daar pas terecht als je 40% van het boek gelezen hebt. Om die romantechnische keuze te kunnen verantwoorden moet er sprake zijn van een dwingende noodzaak. En die is niet te vinden. Terwijl de aanloop zich voortsleept vraag je je af of je misschien een young adult boek aan het lezen bent... 

Té zoet

Als Mia uiteindelijk aan haar Afrikaans avontuur kan beginnen, verliest de auteur zich verder in bijna kinderlijke observaties en commentaren. Gemeenplaatsen vullen de pagina's: geuren en kleuren, hiv, armoede die leidt tot criminaliteit, overdreven respect voor blanken, high five's met joelende kinderen, draagzakbaby's... 

Voeg daarbij een gepassioneerde idealist en een Afrikaanse man die wel èrg politiek correct klinkt en je gaat in de richting van karikaturen! Boeiende personages hebben laagjes en kantjes. Interessante plotacteurs gaan bovendien confrontaties aan die de handeling van een roman aansturen. In 'De belofte' zijn de fricties niet meer dan rimpelingen. Bijgevolg is er bitter weinig handeling vóór de aanvang van de slotfase. En omdat ze er niet slaagt de zoektocht te laten samenvallen met haar integratie in de locale gemeenschap, komt Mia's afwezige vader pas in het laatste stuk van het boek in beeld. De queeste is geen rode draad!

Gebrek aan eenheid

Hoewel taal en stijl prima voor de dag komen, is Merel Disselkoen geen kundige verteller. En daar gaat het in de eerste plaats om: ervoor zorgen dat je de lezer op sleeptouw neemt, dat je personages boven de clichés uitstijgen, dat de ontknoping meer is dan een aantal angstmomenten. Omdat het plot voortdurend uitwaaiert wordt deze roman trouwens steeds stuurlozer. Bij gebrek aan techniek is dit een verhaal dat in stukjes wordt verteld in plaats van het te presenteren als een geïntegreerd geheel.  

Nederlandstalige boeken hebben nood aan frisse invalshoeken. Er hoeft niet altijd gepolderd te worden! Daarom is 'De belofte' een gemiste kans en is de titel, hoewel hij anders bedoeld is, toch ook een spiegel van een ontgoochelende leeservaring! Daar kan het leitmotiv van de glamoureuze magnolia niets aan veranderen... 

★★

Reykjavik - Ragnar Jonassen, Katrin Jakobsdottir

 De schrale troost van gewijde aarde !

'Zoals bloedbroeders in oude saga's.'

Als Reykjavik het toekennen van stadsrechten, tweehonderd jaar geleden, groots herdenkt, is niet iedereen in feeststemming! Voor journalist Valur is het inmiddels duidelijk dat het onderzoek naar de verdwijning van de jonge Lara, zo'n dertig jaar eerder, te snel werd afgesloten. Ook de inwoners van de kleine hoofdstad snakken nog steeds naar opheldering. Is Lara nog in leven? Of ligt ze ergens in een graf?

Wanneer namen van invloedrijke burgers opduiken, bijt Valur zich vast in het speurwerk. Maar de zwijgers zijn machtig. Een gemeenteraadslid, een aannemer, een advocaat, een groothandelaar en een voormalige minister houden elkaar de hand boven het hoofd. Zal de anonieme tipgeefster de onfrisse walm die boven deze affaire hangt, wegblazen? Reykur betekent trouwens...'rook'. 

De stem van Katrin
Dat dit verhaal samen met een vrouwelijke coauteur geschreven is, drukt een stempel op het gedrag van sommige personages. Omdat het plot zich in 1986 afspeelt en de IJslandse vrouwen toen nog niet de kracht uitstraalden waarvoor ze nu bekend zijn, is er ruimte om opofferingsgezindheid, ondergeschiktheid en zelfs grensoverschrijdend gedrag te verliteraturen. De machocultuur is helaas van alle tijden. Daartegenover staat de gewetensnood van een man en een vrouw die de weg naar openheid en gemoedsrust mogelijk maken!

Hoewel je weet dat de meeste Scandi-thrillers een trage opbouw hebben, zou je toch aan het auteursduo willen vragen om bij een volgend boek wat meer vaart te maken. Wil je de lezer aan het verhaal binden, dan is het niet voldoende om de puzzelstukjes in de juiste volgorde op de juiste plekken neer te leggen. Ook de karakters mogen nog wat scherper getekend worden. 

'Reykjavik' oogt verzorgd maar is niet beklijvend! Toch lijkt dit kersverse schrijversteam een eenheid te vormen. Misschien zit er nog meer muziek in hen! Maar graag een up-temponummer volgende keer!

★★★

Tegenpolen - Bernice Notenboom

Leven in een parka !

'Antarctica kent geen tederheid.' 

Bernice Notenboom wordt gedreven door zwerflust! Haar reispassie richt zich op ultrakoude gebieden, ijs- en sneeuwvlakten maar ook de hoogste toppen. In 'Tegenpolen' bundelt ze een aantal intense, zelfs risicovolle bestemmingen: het binnenland van Siberië, de Noordpool, Antarctica en Groenland.

Hoewel deze tochten in de buik van een klein team uitermate veel vergen van lichaam en geest, stelt deze winterse vrijbuiter zich volop open voor zintuiglijke ervaringen zoals helderblauw gekartelde pieken, sneeuwkristallen en het luisteren naar versplinterend ijs of naar de stilte. 

Niet voor watjes
Daar staan de ronduit gevaarlijke ogenblikken tegenover. Als je je op bewegende ijsplaten bevindt kun je wegdrijven... ook als je slaapt! De peilloze gletsjerspleten die niet altijd zichtbaar zijn, doen zelfs de lezer op de bank mee bibberen. En wanneer er aan 200km/u katabatische winden opsteken moet ook de meest ervaren poolreiziger uit een bijzonder mentaal vaatje tappen.   

Deelnemers aan poolexpedities ervaren noodgedwongen de steeds grotere kwetsbaarheid van unieke ecosystemen. Hoewel dit boek in 2010 werd uitgegeven, is het zeer actueel. Toen al waren er grote zorgen over de smeltende permafrost en het afkalven van de ijsmassa. Als het op je Antarctica-trektocht plots 5° wordt ben je niet alleen blij! En Groenlandse papsneeuw maakt je zeker niet vrolijk. De klimaatjournaliste, die Bernice Notenboom ook is, grijpt al jaren elke gelegenheid aan om deze nijpende kwestie onder de aandacht brengen. 

Waar het echt om gaat !
'Tegenpolen' is een beklijvend boek! Het expeditieleven van Bernice Notenboom is zo uniek en intens dat het haast niet te verwoorden is. En toch heeft de gouden pen van deze bèta-vrouw de lezer geraakt met beeldende, reflectieve en ontroerende taal. Ook de armchair traveller heeft begrepen dat het gaat om leven in het moment, de haat-liefde verhouding met de oncontroleerbare natuurelementen, het gevecht met de eigen grenzen... en niet om een selfie op de geografische zuidpool. Dat is iets voor de gefortuneerde champagne-toeristen!

Deze powervrouw houdt van de ijskoude, niet-tedere minnaar die Antarctica is en van al zijn ijzige rivalen! 

★★★★1/2

Pim Franssen - Een onmogelijk avontuur

Een machete is meer dan een souvenir !

 'Ik moest aan het eind van mijn leven wel iets te vertellen hebben!'

Als Pim Franssen zijn Land Cruiser richting Oost-Afrika stuurt is zijn ambitie torenhoog. Hij wil op zoek gaan naar de kluizenaar in hemzelf, naar authenticiteit, naar overrompelende ervaringen die tot inzichten leiden, zelfs naar plekken waar nog niemand geweest is. Net zoals David Livingstone, de onvermoeibare Britse ontdekkingsreiziger, probeert hij achter het raadsel van de oorsprong van de Nijl te komen. En het zou helemaal prachtig zijn mocht hij iemand ontmoeten die hem compleet maakt. Ook heremieten verlangen naar een grote liefde. De reis is vooral een innerlijke queeste!

Zo'n uitdagende tocht is natuurlijk geen zondagswandeling. Je eerste bekommernis is de staat van de wegen en de fitheid van de auto. Als je 4x4 ondanks de ondersteuning van bamboetakken en zandplaten op de modderige helling van Mount Kenia blijft hangen, heb je een sterk hoofd nodig. En dreigt de Toyota weg te glijden in een rivierbedding met een loerende krokodil dan heb je zelfs aan een hakkende machete niets. Toch is bij Pim de paniek altijd ver weg, blijft hij oplossing gericht denken. Petje af! 

Verdieping en verwarring

Waar de tocht begint als een race door streken en landen, afgewisseld met wat Pim hedonisme noemt - ongebreideld feesten, zuipen en versieren - gaat de chauffeur met het vorderen van de kilometers meer en meer op de figuurlijke rem staan. Naarmate de geest zich opent en de blik zich verruimt wordt het boek interessanter! Gedachten over Afrikaanse authenticiteit houden de schrijver terecht intens bezig. Waarom mist het leven in de dorpen creativiteit en diepgang? Dringt het post-kolonialisme een levensstijl op die de Afrikanen vreemd is? Verbetert daarom het materiële leven van de inlanders niet? Wordt er van hen gevraagd om onmogelijke stappen te nemen tussen een eenvoudig leefmodel en de technologische wereld, tussen een plattelandscultuur en de Westerse ondernemingsdrift en -stijl?

Terechte bedenkingen allemaal... maar ook gedachten vanuit één perspectief. Waarom niet eens met een kundige Afrikaan uit Nairobi of Kaapstad gaan praten? Dat Pim dat andere gezichtspunt niet zoekt heeft wellicht te maken met de insteek van de reis die zich afspeelt binnen de relatie tussen hem en zijn omgeving. Wie ben ik? Hoe verhoud ik mij tot de wereld waarvan ik deel uitmaak? 

Wat is reizen?

'Om iets te betekenen moet je verbinden', is zijn overtuiging. Onderweg lukt dat niet goed. Praten met doorsnee mensen is moeilijk omwille van de taalbarrière. Op dit vlak zouden we allemaal een voorbeeld kunnen nemen aan Erica Terpstra die een Himba-baby knuffelt en wiegt terwijl ze naast de moeder op de grond zit. Beide vrouwen praten dezelfde woordloze taal! En de lach van Erica is natuurlijk een onbetaalbare vorm van communicatie.

In 'Een onmogelijk avontuur' vormen de uitgebreide beschouwingen van deze afgestudeerde psycholoog/filosoof de rode draad en leiden tot een eindconclusie die de titel verklaart. Zijn gedachtengangen lopen via echte, literaire en mythische helden naar founding fathers, zoals Plato en Lacan, in zijn vakgebieden. 

Toch vraag je je als leek af of deze reiziger niet te absolutistisch en te abstraherend te werk gaat. Kun je ook iets stuk denken? Ligt de planeet niet in de eerste plaats aan onze voeten om vanuit nieuwsgierigheid en zwerflust ontdekt worden? Net zoals voor veel mensen is het moeilijk voor Pim om in het moment te leven. Invoelen is lastiger dan analyseren. Ervaren ligt hem minder dan overdenken.

Leven is beweging

'Een onmogelijk avontuur' is een erg eerlijk, reflectief verhaal dat getuigt van doorzettingsvermogen. Het is geschreven in een dynamische, rijke en afwisselende taal die je meeneemt op het ritme van de dagen en de uitdagingen. 

'(Ik heb) voor het eerst gekozen om ergens helemaal voor te gaan in plaats van de aandacht te verdelen', schrijft Pim. Kijk, met zo'n inzicht kan elke lezer wat! Dat hij later iets te vertellen zal hebben, staat wel vast. Het leven is tenslotte een bouwdoos vol verhalen!

★★★★

Hemelse juwelen - Donna Leon

Over hemels geluk verschillen de meningen ! 

Wie de avonturen van commissaris Guido Brunetti volgt, weet dat Donna Leon een passie heeft voor opera. In 'Hemelse juwelen' speelt de klassieke muziek zelfs een hoofdrol. Omdat een culturele stichting in Venetië de opdracht heeft gekregen om de nalatenschap van een 17/18de-eeuwse componist te laten onderzoeken, wordt deskundige Caterina Pellegrini in dienst genomen.

Als Caterina verneemt dat deze research werd aangevraagd door twee neven met een dubieuze reputatie en een totaal gebrek aan gecultiveerdheid, is ze op haar hoede. En is de bemiddelende advocaat Moretti wel te vertrouwen? Het wordt snel duidelijk dat de op geld beluste nazaten hopen dat er 'hemelse juwelen' uit de antieke kisten komen. Agostino Steffani was tenslotte niet alleen componist maar ook bisschop.  

Italiaanse taboes

Wie Donna Leon kent, weet dat ze de chaos en de corruptie in de Venetiaanse samenleving geregeld aankaart. Ook in dit boek geeft ze flinke kritiek op de deplorabele werkomstandigheden in de culturele sector, op de laksheid en corruptie van overheidsfunctionarissen, op de fraudepraktijken van burgers enz. Omdat haar scherpe stem teveel aversie opriep, heeft de schrijfster al vroeg in haar carrière besloten om haar boeken niet in het Italiaans te laten uitgeven. Heet dat niet zelfcensuur? Gelukkig zijn haar verhalen in zo'n 35 andere landen wel welkom!

Hoewel de historische achtergrond van 'Hemelse juwelen' uiterst leerrijk is, moet er toch ook gewezen worden op het ontbreken van een korte verklarende woordenlijst met onder meer niet-courante begrippen zoals 'beneficie' en 'prebe(nde)'. Beide termen stammen uit het kerkelijk recht en  suggeren waarom de componist-bisschop aan het eind van zijn leven zo arm was dat hij schulden achterliet. 

Muziek moet gehoord worden !

'Hemelse juwelen', een stand-alone in het uitgebreide oeuvre van Donna Leon, is een geslaagd pleidooi voor 'de kunst om de kunst', een aanklacht tegen 'de kunst als verdienmodel'! Maar heeft ze met het niet uitwerken van de beweegredenen van Dottore Moretti geen kans laten liggen? Heeft ze hem niet verder uitgetekend omdat de religieuze politiek geen noemenswaardige rol speelt in dit boek? Als dat zo is, waarom krijgt hij dan toch die signatuur? Ook mist haar geregeld terugkerende essayistische schrijfstijl het vloeiende van een fictieve vertelling. De dialogerende Donna Leon haalt trouwens een veel hoger niveau!

★★★1/2

Wat de hulp weet - Freida McFadden

Wie hoog vliegt kan diep vallen!

Wie vreest dat 'Wat de hulp weet' een poging is om het succes van 'De hulp' nog wat dunnetjes over te doen, kan op beide oren slapen! Freida McFadden heeft deze opvolger een origineel plot en een nieuwbakken cast meegegeven. Voor Millie, de stoere housekeeper uit het eerste deel, is weer een hoofdrol weggelegd. 

Als ze in het penthouse van Douglas Garrick gaat werken wachten haar pittige uitdagingen. Terwijl de neurotische, dominante werkgever haar op eieren doet lopen, maakt ze zich grote zorgen om zijn vrouw die een verborgen leven leidt achter de deur van de logeerkamer. Daarbij torst Millie een loden last uit haar verleden mee die elke dag opnieuw haar vrijheid belemmert. Nog vóór deze verhaalelementen met elkaar in aanvaring komen, stijgt de spanning bij de lezer!

Omdat de impulsieve Millie gevoelig is voor geweld dat vrouwen wordt aangedaan, werkt ze zich diep in nesten. Gelukkig kan ze rekenen op haar Siciliaanse vriend Enzo, de feelgood crimineel. Deze Robin Hood is een sympathieke creatie en haar hoop in bange dagen.

Millie en Freida op missie!

Waar in 'De hulp' de solidaire houding van het hoofdpersonage zich tot de eigen kring beperkte, heeft de schrijfster in dit vervolgboek het thema van de kwetsbare vrouw in een bredere maatschappelijke context geplaatst. Intussen hebben Millie en Enzo een aantal gewaagde reddingsmissies achter de rug. Die ervaring en de bijbehorende contacten ('Ik ken een mannetje', roept Enzo geregeld.) helpen hen om de volgende klus te klaren. Bovendien maakt de New Yorkse schrijfster duidelijk dat een achterstandswijk in Brooklyn geen veilige omgeving is voor meiden. En als slachtoffers verhaal gaan halen bij de politie, is begrip soms ver te zoeken.

Hoewel deze thriller net iets minder origineel is dan 'De hulp', laat Freida McFadden de lezer nooit los. Terwijl ze met vaste hand ze de spanningsboog bespeelt, zet ze haar fans waar het kan op het verkeerde been. Hier en daar serveert ze een dosis relativerende humor... alsof ze wil zeggen: 'Neem mijn woorden niet té ernstig, ik vertel maar een verhaal!' 

Zo laat ze een plotacteur in het stervensuur zeggen: 

'De spoelbak is rood van mijn braaksel. Het zal de pinot noir zijn.'

Freida McFadden heeft het maximum aantal lezers nog niet bereikt!

★★★★

Zie ook de recensies van 'De hulp ziet alles', De hulp, 'De perfecte zoon'

Alles wat jij hebt - Michelle Frances

Ons beschermt ons ! 

'Een klein stukje van haar ziel veranderde 
voor altijd van moleculaire samenstelling.' 

Als je voor een Michelle Frances-boek kiest, kom je nooit bedrogen uit! Natuurlijk wisselt de kwaliteit een beetje van thriller tot thriller. 'Zijn nieuwe vriendin' met het onvergetelijke, gewiekste karakter Cherry, overtreft daarbij al de andere plots. Snel dus naar haar nieuwste publicatie: 'Alles wat jij hebt'.  

De twee vrouwelijke hoofdpersonages zijn verbonden aan een bedrijf dat series produceert voor Engelse tv-kanalen. In dit uiterst competitieve milieu komt het tot een confrontatie tussen de jonge Emma en de kersverse moeder Carrie die tijdelijk haar baan moet afstaan aan de invalster. Bovendien is de ambitieuze Emma gekomen om te blijven. Het uit de hand lopen van dit conflict kun je, met een gerust hart, overlaten aan deze geroutineerde schrijfster.

Spiegelende plotspelers
Al snel zie je overeenkomsten tussen Emma en Cherry: beiden zijn, bijna wanhopig, op zoek naar een geslaagd leven, beiden hebben een drijfveer die frustratie heet. Terwijl Cherry uit een kansarm gezin komt, ervaart Emma ernstige psychologische druk van haar ouders. Ondanks die parallellen zijn de verschillen opvallend. Waar Cherry's vileine natuur een duistere charme heeft, oogt Emma kwetsbaar en leeft de lezer mee met haar strijd om zich staande te houden.

Michelle Frances is erg goed in het creëren van een karakter dat een stok in het hoenderhok gooit en genadeloos een wig drijft tussen mensen van wie het wil winnen. Je voelt meteen dat Carrie en haar man, ondanks hun status in de onderneming, geen partij zijn voor de berekende Emma. Toch speelt de graaicultuur van het bedrijf haar parten. Wie geld in het laadje brengt wordt beschermd, alle anderen zijn vervangbaar.

Ze staat er weer!

'Alles wat jij hebt' is een verhaal waarin mensen misbruik maken van elkaars zwakke plekken. Wie de ander steeds een stap voorblijft, is de winnaar! Ook deze keer heeft Michelle Frances een fris en vakkundig gecomponeerd plot afgeleverd.  

Oh ja... het hoofd van de crèche waar Carrie haar kleine Rory naartoe brengt heet... Sherie! K rijgt de aandachtige lezer hier een samenzwerende knipoog?

★★★★

Zie ook de recensie 'Niet mijn dochter'

Keerpunt - Noraly Schoenmaker - Itchy Boots

Niet zeuren maar poetsen !

'Je hebt vleugels. Leer ze te gebruiken en vlieg!'

Perzische dichter Rumi (13de eeuw)

Als je in de boekhandel naar reisboeken zoekt, lijkt het alsof de coronarestricties nog steeds gelden. Buiten wat langeafstandswandelaars zie je geen schrijvende nomaden meer. Het is schokkend om vast te stellen dat het laatste boek van Colin Thubron (The Amur river), voor velen 's werelds belangrijkste reisauteur na Paul Theroux, niet in het Nederlands vertaald is. Dus was de vreugde groot bij het ontdekken van een nieuwe durfal: Noraly Schoenmaker! 

Voor deze ervaren rugzakreiziger die ook voor haar werk als geoloog vaak in het buitenland aan de slag was, is de wereld geen onbekende. Toch moet ze op deze negen maanden durende tocht per motor uit een heel nieuw vaatje tappen! Na een snelcursus motoronderhoud in Delhi stuurt ze de machine van horizon naar horizon. Ze doorkruist Myanmar, Thailand, Maleisië, zet haar bike op een schip naar Oman en steekt de Perzische Golf over naar Iran. Van daar gaat het naar diverse landen in Centraal-Azië... tot er zo'n 25.000 km op de teller staat! En dan moet ze nog naar huis!

Het ene uitzicht is het andere niet
Op idyllische momenten ziet ze yaks, turquoise rivieren, abrikozenbomen, theevelden en de meest indrukwekkende bergtoppen. Op minder gelukkige ogenblikken komen vuilnisbelten, krotten, verstikkende smog en sissende, opdringerige macho's voorbij. Alléén reizende vrouwen zijn de moedigste avonturiers! 

Toch is haar grootste zorg de fitheid van de motor. Rotsachtige paden, grindwegen, linke afdalingen, slippartijen, kwaliteitsarme benzine... stellen hem op de proef. Het verbaast hoe snel Noraly in onbekende steden een betrouwbare monteur vindt. Koppelingskabels, verbrande -platen, banden, kogellagers... worden hersteld, vervangen of van kundig commentaar voorzien. Het angstbeeld is natuurlijk dat het voertuig de geest geeft op een uitgestorven vlakte of een kale berg.

Scheuren maar!
Omwille van de permanente dialoog tussen de Royal Enfield (merk uit India) en de bestuurder is dit vooral een motorreisverhaal. Om het reisliteratuur te kunnen noemen ontbreekt er beschouwende diepgang. Noraly Schoenmaker racet in recordtijd door landen. Rijden is het doel en het plezier. De ware reisschrijver, daarentegen, opent diverse invalshoeken op de plekken die hij bezoekt. Hij is nieuwsgierig en beantwoordt de leergierigheid van zijn lezer. Waarom zou je in het mythische Samarkand niet eens een locale gids onder de arm nemen in plaats van je meteen over te geven aan de vertrekdrang? 'Wat je niet weet, zie je niet', is een van mijn lichtjes gechargeerde uitspraken. 

Hoewel 'Keerpunt' een onderhoudend, sfeervol en soms ontroerend relaas is van een doortastende en onvermoeibare vrouw, blijft de armchair traveller enigszins teleurgesteld achter. Buiten een aantal rondgestrooide weetjes, die een ietwat gecultiveerde lezer al eerder heeft opgeslagen, wordt er geen poging gedaan om de blinde vlekken van Centraal- en Oost-Azië verder in te vullen. 

★★★1/2