Het rijk van de Habsburgers - Martyn Rady

 Van feodale lappendeken tot multi-cultureel rijk ! 

Als je reist door Midden- en Oost-Europa of de Balkan, dan kom je voortdurend Habsburgse sporen tegen. Van Krakow tot Lviv, van Bratislava tot Maribor, van Triëst tot Novi Sad en Boedapest. En laten we vooral Wenen niet vergeten, het prestigeuze hart van het rijk waar de opmars van de Ottomanen gestuit werd en West-Europa zo uit de handen van de sultan kon blijven. 

De Habsburgers op de kaart en in het raam

Hoewel Rudolf I in de 13de eeuw de Habsburgers aan de macht bracht in het Duits-Roomse Rijk, was hij geen voorvader om héél trots op te zijn. In zijn oorkondes vervalste hij zijn eigen stamboom om zich te kunnen beroepen op een bloedlijn die terugliep tot in de Oudheid. Macht vraagt nu eenmaal om legitimatie. En elke Habsburger droomde van het keizerschap, van de kroon waarvoor je bij de paus in Rome moest aankloppen! Het prestigieuze glas-in-lood raam in de Weense kathedraal toont aan dat latere generaties Rudolfs oplichterij vergeven hebben! 

Ook de ethische leefregels van zijn opvolgers waren lang niet altijd om enthousiast over naar huis te schrijven. De kwaliteit was daarvoor te wisselvallig. Het boegbeeld Karel V was een - in zeer beperkte mate - conciliërende vorst, een bestuurder die ging luisteren naar wat de Cortes, het parlement in Castilië, en ook locale raden te vertellen hadden. Andere keizers voerden een ronduit dictatoriaal bestuur.

In naam van een roomse god

De Habsburgse vorsten hadden bovendien een heilig verbond met god, een lijntje naar het oude Rome dat het verdedigen van het roomse christendom tot een absolute prioriteit maakte. Luther werd vogelvrij verklaard, joden, protestanten en moslims werden zwaar vervolgd. De ene vorst was daarbij toleranter (Maximiliaan II) of rabiater (Filips II, Ferdinand II, Leopold II) dan de andere. Uiteindelijk bleek het gemilitariseerde catholicisme niet langer haalbaar!

In de loop van deze duizendjarige geschiedenis werden er uiteraard heel wat oorlogen tegen binnen- en buitenlandse vijanden gevoerd. Naast de gewapende strijd om gebiedsuitbreiding, de Spaanse invasie van de Nederlanden en de daarop volgende Dertigjarige oorlog..., hebben de Habsburgers ook dertig jaar lang militaire conflicten uitgevochten met de Ottomanen.

Aan alle macht komt een einde!

Van een strak gecentraliseerd bestuur was er in het Habsburgse Rijk nooit sprake. Dat had onder meer te maken met het erfrecht waarbij kroongebieden werden verdeeld onder de kinderen. De uitgestrektheid van het rijk was uiteraard een tweede reden. Toch waren het vooral de opkomst van nationalistische stromingen die riepen om natiestaten, samen met de emancipatie van de burgerij, die het keizerlijke gezag in de 19de eeuw ondermijnden. Het verliezen van WOI gaf uiteindelijk de genadeslag aan deze eeuwenoude dynastie!

Voor wie geen honderd jaar meer te leven heeft of over eindeloos veel quality time beschikt, is deze ingekorte versie van Martyn Rady's standaardwerk 'De Habsburgers - De opkomst en ondergang van een wereldmacht' een goed alternatief. Wil je alle ins and outs paraat hebben als je omhoog kijkt naar de tweekoppige adelaar op het dak van de Weense Dom, dan is eenzame opsluiting met de 444 blzn. dikke Rady je lot! 

 

★★★★1/2 

Moordende hitte - Sophie Wester

Desperate Housewives op drift !

Ontsporende groepsdynamiek is een beproefd recept in het thriller-genre! Plaats je plotacteurs in de juiste setting en de trammelant zal snel van zich laten horen. Als de wrijvingen uit de hand dreigen te lopen, dan ligt er een spannende intrige klaar die vraagt om verteld en gelezen te worden!

In Moordende hitte werken buurvrouwen samen bij de aanleg van een belevingstuin in de wijk. Conflict aanjagende elementen zijn: twee dames met een moeilijk verteerbaar verleden, een tiener met een enigszins riskante hormonale voorkeur, een grofgebekte echtgenoot met haantjesgedrag, slordig poepende hondjes en een poezendrama. Meer dan genoeg stokken om in het hoenderhok te gooien... vooral als je er nog enkele geheimen en wat roddel aan toevoegt! 

Hoewel dit debuut verrast door een hechte structuur, een gelijkmatig opgebouwd plot, gestaag (soms iets te traag) oplopende spanning en een originele tuinbiotoop, heeft het wel een aanzienlijk Desperate Housewives gehalte. Als je deze toonzetting vergelijkt met hun laatste boek Schaduwkant, hebben de dames Wester een enorme stap gezet. Waar Schaduwkant confronteert en je aanzet tot nadenken over een ethische kwestie, zorgt Moordende hitte enkel voor entertainment. Hoewel hier zeker enthousiaste lezers voor gevonden kunnen worden, zindert een goed boek na zonder smeltende thermometer! 

★★★

De duik - Sara Ochs

 Ontspoorde groepsdynamiek !

Van een boek als 'De duik' mag je verwachten dat het een variatie is op het thema 'bedrieglijk paradijs'. Sara Ochs laat je niet lang watertanden bij de tropische cover of het leven van de duikinstructeurs in het Thaise resort. 

"Mensen zoals wij reizen om iets te vinden of om zich voor iets te verstoppen", zegt de sproetige Neil tegen Brooke, een succesvolle influencer. De toon is meteen gezet!

Met het vorderen van het verhaal wordt de sluier die over de personages hangt opgelicht. Wat je ontdekt roept nieuwsitems op over Westerlingen die om de verkeerde reden naar Thailand reizen, een land waar je onder de radar van politie en justitie kunt blijven. Hoewel de redenen voor het onderduiken kunnen verschillen, blijft het profiel van de bestemming hetzelfde.

Ondanks de interessante stoffering van het verhaal wordt 'De duik' iets te snel voorspelbaar. Bovendien heeft de drijfveer van één van de kwade geesten geen rechtstreekse link met het leed dat dit personage is aangedaan. Meer hierover zeggen zou jullie leesplezier bederven. Het is ook merkwaardig dat hetzelfde personage een hoofdstuk verder is veranderd van een losgeslagen, irrationele roeper in een lucide, weldenkend wezen dat de eigen, nog niet afgekoelde, argumenten onderuit haalt. Niet zo goed voor de geloofwaardigheid... Ook de schrijfstijl van Sara Ochs kan nog wat minder hoekig. 

Hoewel het plot je in de ban houdt, is het vooral de onderliggende les van de auteur die je bijblijft: te snelle conclusies leiden tot onwaarheden en zelfs tot het onterecht demoniseren van mensen! Dit is meteen de maatschappelijke dimensie van het boek.

Wat de setting, de achtergrond van de personages en de groepsdynamiek betreft, kun je 'De duik' bijna een spiegel noemen van Lucy Clarke's 'Onderstroom'. Toch is er een belangrijk verschil. In 'Onderstroom' hebben de plotacteurs zoveel psychologische diepgang dat ze de lezer in een waas van ontroering achterlaten. Lucy Clarke is een meester in het tekenen van de 'human condition' die ons op een complexe en vaak strijdende manier met het leven verbindt. Zij bewijst dat je ook diep kunt graven in een plot gedreven boek! Andere voorbeelden van dit laatste idee zijn 'De perfecte zoon' van Freida McFadden en 'Niet meer terug' van Jo Spain.

Waarom wordt de geweldige Lucy Clarke niet meer vertaald??

En andere vraag is of je een auteur moet vergelijken met de absolute top van het genre waarin hij of zij actief is. Bij belezen mensen dringt deze vergelijking zich meestal spontaan op. Zonder meteen het hakbijl boven te halen (tenzij het echt nodig is), lijkt het mij eerlijk en juist om elk van hen een duidelijke plaats te geven. 

Niet iedereen kan een gouden plak winnen!

Noot: Lees meer over ontspoorde groepsdynamiek in 'Tijgerlelie' van Marion Pauw en 'Gestrand' van Sarah Goodwin.

★★★1/2

De vrouw in de scherven - Naomi de Meer

Beschadigde zielen vergeten niet !

Een psychologe die een spannend verhaal schrijft, daar mag je iets van verwachten! Het unieke perspectief van een vrouw die in therapie gaat omdat ze een spiegelfobie heeft, is al veel belovend. Lezen zou altijd je horizon moeten openen!

Als de behandelende zielenknijpster Evi zelf verontrustende signalen opmerkt die met spiegels te maken hebben, begint ze te twijfelen aan haar eigen psychische gezondheid. Je zou verwachten dat deze verwarring op weg naar de climax een rol gaat spelen maar dat is niet zo. Toch had het balanceren tussen waan en werkelijkheid een interessant spanningsveld kunnen opleveren. In plaats daarvan heeft de schrijfster voor een klassieke, weinig verrassende actieontknoping gekozen. Elke lezer weet dat in dit genre heldinnen niet sterven! 

Toch moet je vaststellen dat Naomi de Meer veel potentieel heeft. Prettige taal en stijl, gedoseerde stoffering, psychologische diepgang en leerrijke inkijkjes in haar beroepskennis verdienen een plek op haar kwaliteitenlijstje. Wellicht is de tijd nu rijp voor het grotere werk, een strak gecomponeerde thriller in de stijl van b.v. Sophie Wester, Chantal van Mierlo of Marieke Damen!

★★★ 

Schaduwkant - Sophie Wester

Als het geluk op is, verlies je je onschuld !

In het middelpunt van dit spannende verhaal staat de driftige, rebelse tiener Mick, die nog steeds rouwt om de dood van zijn vader. Weduwe Ellen, daarentegen, heeft drie jaar later haar leven opnieuw op de rails. Die twee-sporen-levensstijl zorgt voor heftige woordenwisselingen tussen moeder en zoon. Bovendien worden er in deze sfeer van wantrouwen geen vertrouwelijkheden meer uitgewisseld. En daar worden opvoeders zenuwachtig van!

Een tweede element dat de boel op scherp zet, is de foute groepsdynamiek in het vriendenclubje van Mick. Stap voor stap dagen deze jongens elkaar uit in het verleggen van grenzen. In de 'No fear Club' maakt vriendschap plaats voor haantjesgedrag en krijgt Mick een bedenkelijke reputatie. Als op een schoolreis naar Texel de hang naar kicks onweerstaanbaar blijkt en een manipulatief kreng de touwtjes in handen krijgt, is de voorraad geluk van deze wapenbroeders op!  

Het meest opvallende aan dit verhaal is het thema van de complexe relatie tussen bloedbanden en loyaliteit. Deze moeilijk te verliteraturen maar uiterst boeiende invalshoek vind je ook in 'De perfecte zoon' van Freida McFadden. Omdat deze New Yorkse - die bovendien een hersenarts is - voor een extremere geest heeft gekozen dan die van Mick, kon zij de innerlijke strijd van de moeder intensiveren. Die sneed de lezer de adem af. Iemand die aan de top van het psychologische thrillergenre staat, is erg lastig te evenaren! Wel slaagt Sophie Wester erin om de morele keuzes die Ellen op Texel en later thuis maakt, geloofwaardig te verwoorden. Dat is al een hele klus!

Ook de passages die de grensverleggende uitdagingen van de 'No Fear Club' visualiseren, zijn origineel en sterk. En de stressvolle pogingen van de moeder om de communicatielijn met haar zoon open te houden, raken de lezer. Sophie Wester is goed in het creëren van invoelbaarheid. Die loopt in beide richtingen: van de auteur naar haar personages en van de plotspelers naar de lezende toeschouwer. Dat blijkt onder meer uit de manier waarop ze de grillige, wankele pubergeesten tot leven brengt. 

'Schaduwkant' toont aan dat een plot gedreven boek perfect te combineren is met psychologische en ethische diepgang! Als dat je lukt zijn vallende sterren je beloning! 

★★★★

Zie ook het debuut Moordende hitte

De bigamist - Rona Halsall

Dubbel is niet altijd meer ! 

In het veelvoud van spannende boeken dat op de markt komt, ontdek je graag een fris thema. En dat kan nog steeds. Denk aan Freida McFadden, Mathijs Deen, Matthew Blake, C.I. Pattison enz. Een huwelijk met een bigamist zou daarbij kunnen horen. 

Zoals de cover al vertelt lijkt architect Sam de perfecte partner te zijn. Helaas komt er na enkele onverklaarbare calamiteiten en enig toeval, een doortrapte opportunist tevoorschijn. Hoe diep is de val waarin kunstenares Emma is getrapt? Net wanneer het antwoord op die vraag je gaat beklemmen, komt Rona Halsall met een zeer verrassende ontwikkeling. Ook Emma heeft bij het kiezen voor Sam niet erg ethisch gehandeld. 

Op hier en daar enkele te uitleggerige passages na, is er romantechnisch op dit boek niets aan te merken: de verhaallijn is aanhoudend spannend en vaak verrassend, het tempo blijft hoog, de personages hebben boeiende lagen en met taal en stijl wordt vakkundig omgegaan. Omdat de schrijfster hier duidelijk gekozen heeft voor een plot gedreven boek, is er geen ruimte voor de cottage-sfeer, de golvende landschappen en de meren van Noord-Engeland. Daarvoor moet je bij Elly Griffiths of Ann Cleeves zijn, auteurs die hun verhaal wat trager opbouwen.

Blijft over: het thema 'bigamie'. In het nawoord vertelt Rona Halsall dat er meer bigamisten zijn dan je zou vermoeden. Daarom wilde ze onderzoeken wat iemand ertoe kan bewegen om een dubbel huwelijk aan te gaan. Zowel Sam als Emma dragen bij aan het antwoord op deze vraag. Meer vertellen zou spoilers met zich mee brengen... De grootste uitdaging van dit thema is de geloofwaardigheid. En daarin is de schrijfster geslaagd. Zeker in één van beide hoofdpersonen kun je je als lezer haast moeiteloos verplaatsen.

'De bigamist' is een stevige binnenkomer van Rona Halsall in het Nederlandse taalgebied. Uitgeverij Luitingh Sijthoff kan voor de volgende seizoenen uit tig andere spannende boeken van haar hand kiezen. Als deze originele primeur de lezers vindt die hij verdient, dan zal dat zeker gebeuren!

★★★★  

De redder - Mathijs Deen

Wie redt, die zwijgt ! 

In het derde deel van deze Waddenreeks zijn de Duitse collega's van de zeepolitie aan zet. Rechercheur Liewe Cupido, bekend van 'De Hollander' en 'De duiker', krijgt in het onderzoek naar de kapitein van de gezonken MS Pollux assistentie van Xander Rimbach. De jonge agent uit de wijnstreek rond de Neckar moet nog even acclimatiseren in de onvoorspelbare Waddenwereld met zwijgende, gelovige en bijgelovige eilanders en stormen die hand in hand gaan met de dood. 

Zwijgcultuur

Plaats van het speurwerk is het Oost-Friese eiland Norderney. Daar woont een gedeelte van de bemanning die heeft meegeholpen met het redden van de opvarenden bijna dertig jaar geleden. Hoewel het stoffelijk overschot van de schipper nu op de Engelse kust is aangespoeld, houden deze Duitse zeerotten hun lippen stijf op elkaar. 

Met de aanloop naar de ontplooiing van het recherchewerk heeft Mathijs Deen deze keer wel èrg lang gewacht. De privé-beslommeringen van Cupido nemen meer plaats in dan een achtergrondlijn zou mogen opeisen. Het wordt bijna een boek in een boek. 

De code gekraakt

Als Xander Rimbach het verleden probeert te ontsluieren, botst hij op de geniepige weerbarstigheid van sommige eilandbewoners. Bemoeizucht van vastelanders kunnen ze missen als kiespijn! Toch is er ook iemand die naar zijn geweten luistert...

Ook in 'De redder' legt de auteur zijn troefkaarten op tafel: beeldende taal, rotsvaste hoofdplotstructuur, beschouwende diepgang en originaliteit. Denk bij dit laatste b.v. aan stuurman Germen en zijn mysterieus ritueel dat langzaam ontcijferd wordt en aan de pastoor die het achterste van zijn tong niet laat zien. Gelukkig maakt deze Erich Ratzinger wel duidelijk dat hij geen familie is van...;-) ! 

Verwantschap 

Mathijs Deen is de Indridason van de Lage Landen! Beide schrijvers hebben de eilandgemeenschappen, het teruggaan in de tijd, de gestage plotopbouw en enige levensbeschouwing gemeen. De waan van de dag kan hen niet inspireren... Bovendien komen de verraderlijke zeegaten en onderzeeën enigszins in de buurt van de ruige Westfjorden.

En voor de wat oudere lezers: hoe komt het dat ik bij het rondreizende, geheimzinnige koffertje steeds moest denken aan het varkensleren koffer van Bob Evers, de fictieheld van Willy van der Heide? Dat moet jeugdsentiment zijn!

★★★★

Naar zachtheid en een warm omhelzen - Adriaan van Dis

Oorlog is een houten been !

In 'Naar zachtheid...' opent Adriaan van Dis een nieuw raam op zijn onalledaagse jeugd die zich afspeelde tussen het koloniehuis in de duinen en de woonst van de herenboer onder de grote rivieren. De onberekenbare meneer Java maakt in dit boek plaats voor de zwijgzame grootvader, de afstandelijke moeder wordt ingewisseld voor de warmhartige huishoudster Ommie. Maar in beide huizen leven de herinneringen aan oorlog, de strijd tegen de Jappen in het ene, de moffeninvasie in het andere. 

Het kind Adriaan gaat uit logeren in het grote huis van de kleiboer waar schaak wordt gespeeld, brandewijn gedronken, bloederige rosbief op tafel komt... om even later in de broekzak van het bijna kokhalzende jongetje te verdwijnen. 

'Sproet', zoals Ommie hem liefdevol noemt, is een nieuwsgierig, ondernemend kind dat een beetje zenuwachtig is. Je zou voor minder als oorlogen worden doorgegeven aan de volgende generatie. Ook de herinneringen van Ommie reiken tot een omgekomen verzetstrijder, onderduikers en een danseres met een houten been.

Toch is bij deze schrijver nooit alles kommer en kwel. Net als bij de Oekraïense auteur Andrej Koerkov blijft de duisternis altijd op afstand en wordt ze gesmoord in tragi-komische scènes. Als het ventje met een naar voren gekamde haarsnit van bij de kapper komt, zeg maar de Caesar-stijl, wacht hem een vurige, spartaanse reactie van opa. Alleen voor de lezer is dat lachen!

Bij Adriaan van Dis is de verbeelding altijd aan de macht! Zo is er het ontroerende stilleven van Ommie en grootvader die samen één krant lezen: twee sociale werelden onder één dak, een man en een vrouw die op een gereserveerde manier met elkaar vergroeid zijn. 

Het portret van Ommie, die een leven lang sloofde voor kost en inwonen en twee vrije middagen per maand, is aangrijpend. Voor de moederloze kinderen en het emotioneel verwaarloosde kleinkind was ze de zachtheid en de omhelzing uit de titel. Schrijvers die zich kwetsbaar durven opstellen converseren echt met hun lezers!

Adriaan van Dis schrijft zoals hij praat, temperamentvol, haast swingend, met een lust for life, vol verwondering en mededogen! Sproet is hem altijd trouw gebleven! 

★★★★ 

Zie ook de recensies 'Familieziek' en 'De kolonie mept terug'