Verborgen in het verleden - Viveca Sten

Als alleen de liefde voor een hond rest... !

'... ze (Hannah) slaagt erin... empathisch over te komen 

zonder ook maar enigszins in te boeten op haar eigen autoriteit.'

Bij het begin van de Åre-reeks leek een nieuwe Viveca Sten opgestaan! De kabbelende, vrij oppervlakkige plots van haar vroege werk leken weggepoetst en vervangen door een vaste pen die de lezers rationeel en emotioneel aan het verhaal kluisterde. Zou ze op dit elan kunnen doorgaan?

Controverse

In Åre 3 zal binnenkort een hotel met veel vergane glorie maar ook kostbare herinneringen van gasten en omwonenden onder de sloophamer terecht komen. Het grootkapitaal, dat uitpakt met een uit de kluiten gewassen investeringsplan, lijkt het pleit te winnen van de lokale politiek en morrende burgers. Als de sterke dame achter dit project wordt omgebracht, is het niet meteen duidelijk wie haar zo erg verafschuwde dat ze het leven moest laten.

Het rapport

Als je accepteert dat de laatste 25% van een plot het hele boek van sterren kan voorzien, dan zou je 'Verborgen in het verleden' de hemel in kunnen prijzen. Maar dat is te makkelijk. Voor je aan het laatste kwart begint heb je al flink veel leestijd besteed aan wijdlopige traagheid en clichématige beslommeringen van de personages. Bovendien krijg je behoorlijk wat herhalingen voorgeschoteld en blijken de lezers soms meer te weten dan de karakters. Het is toch wel de bedoeling dat de romanfiguren de lezers verrassen en niet omgekeerd! En met een zoutloze wethouder of een grijzende, belachelijk rijke womanizer, kom je anno 2025 ook niet meer weg.

Een plusje voor de eindnoot

Is 'Verborgen in het verleden' dan één groot platgetreden pad? Dat ook niet. Van de verstoorde moeder-zoon-band en de gebroken vader-zoon-relaties, blijft je vooral de volledig stuk gemaakte psyche van een nooit volwassen geworden kind bij. Net als in Åre 2 geeft Viveca Sten slachtoffers een stem. Ook een dader kan een gedupeerde zijn. In het laatste deel versterken spanning en psychologie elkaar met rechercheur Hannah in de sublieme rol van orkestleider! Als de musici volgende keer hun samenspel wat eerder inzetten, haalt Åre 4 wellicht weer het niveau dat de reeks zo populair maakte!

★★★

Etty Hillesum - Judith Koelemeijer

De bezielde chroniqueur van haar tijd ! 

'... dat als je innerlijk leefde, 

er misschien niet eens zo veel verschil was 

binnen of buiten de muren van een kamp.'

Wie enige kennis heeft van het lot van de joodse Etty Hillesum, kan moeilijk begrijpen waarom ze zich, zonder ook maar te willen nadenken over een ontsnappingsplan, overgaf aan wat de Duitsers eufemistisch de 'Auswanderung' noemden. Etty was dan ook op en top een beschouwer, een denker aan de zijlijn, geen daad gerichte persoonlijkheid behalve als het ging om het bijstaan van haar joodse medeburgers. Hoe haar complexe geest functioneerde, lees je in het standaardwerk van Judith Koelemeijer.

Inspirator

Al vroeg had Etty last van wat zij 'vertroebelende onrust' noemde. Dat was een understatement voor een extreem gevoelige natuur die kon leiden tot depressies en de angst voor psychose, een aandoening die in de familie voor veel ellende zorgde. 'Bij Etty ging alles vreselijk diep', zei een vriendin over haar. Als ze bij Julius Spier, een gevluchte Duitse jood en psychochiroloog, in therapie gaat, komt er langzaam maar zeker meer evenwicht in haar psyche. Zijn behandeling zou in onze tijd niet geaccepteerd worden, zelfs als grensoverschrijdend gezien worden. Zowel de combinatie van handlezen en psychologie als het fysieke, zelfs erotische aspect van zijn sessies zouden nu als onprofessioneel bestempeld worden. Maar Etty ziet er geen graten in en leert veel van deze intelligente vaderfiguur. 

Een hoger doel

Wanneer de naar binnen gekeerde jonge vrouw harder en harder geconfronteerd wordt met de repressie van de nazi's, moet ze de buitenwereld wel meer toelaten. Toch wijst ze diverse aanbiedingen om onder te duiken af. 'Etty kón het eenvoudig niet: handelen vanuit zuiver praktische motieven', schrijft Judith Koelemeijer. Wat ze wel kan is zich intens verbonden voelen met het lot van het joodse volk. Het idee van lotsverbondenheid leeft sterk in haar cultuur-historische wereld, ook bij haar mentor Julius Spier. 'Onderduiken was zo ver beneden je waardigheid', vindt ook vriendin Leonie. De eeuwenlange diaspora had haar voetafdrukken achtergelaten! Toch verandert Leonie in '42 radicaal van mening... en wordt het kindermeisje Jane. Dat gebeurt niet met de standvastige - of moet je zeggen 'naïeve' - Etty, zelfs niet wanneer een ondubbelzinnige getuigenis van een Duitse officier haar bereikt. 'Jullie worden vergast', waarschuwde hij.

 

Woorden om grip te krijgen

En al die tijd schrijft Etty in haar dagboeken. Daarin praat ze met zichzelf en hoe langer hoe meer met god. De Allerhoogste geeft haar gemoedsrust en vooral kracht. Net zoals Spier wil ze zich niet overgeven aan verbittering en haat. Zelfs op levensbedreigende dagen is er ruimte voor haar droom om een kroniekschrijver te worden die met woorden getuigt. Vanuit kamp Westerbork, waar ze het lijden recht in de ogen kijkt, stuurt ze enkele brieven die kort nadien gepubliceerd worden. Net zoals de door haar bewonderde auteur Rainer Maria Rilke, maakt ze van haar persoonlijke epistels literatuur.

Als een 'bildungsroman'

Hoewel het onderwerp van deze biografie in een ver en vrij ontoegankelijk verleden ligt, is Judith Koelemeijer erin geslaagd om de wordingsgeschiedenis van Etty Hillesum op een nauwkeurige, flink gestoffeerde manier tot bij haar lezers te brengen. Je zit op de eerste rij als Etty van een a-religieuze jonge vrouw verandert in een voor god knielende gelovige. Je ziet haar Europese identiteit verruimd worden met het joodse gedachtegoed van de lotsverbondenheid. Je volgt haar weg van een onstabiele tiener naar een krachtige persoonlijkheid die boven haar angsten staat en voor alles trouw blijft aan haar ethische waarden. 

'Terwijl Etty ten onder ging, kregen haar woorden een nieuw leven,' zo concludeert de schrijfster. Toen de tijd eindelijk rijp was voor de menselijke, in plaats van de onmenselijke kant van de oorlog, kon haar dagboek 'Het verstoorde leven' zelfs naar elke boekhandel. We zijn dan wel al in 1981! Met deze vuistdikke biografie, die je haar 'magnum opus' mag noemen, neemt Judith Koelemeijer 'haar literaire protégée' verder mee naar een toekomst waarin - laten we het hopen - plaats is voor heel wat wedergeboortes!

   

★★★★★

Onderstroom - Linda Jansma

Wie zeilt hier te scherp aan de wind ?

'Een meubelstuk geef je een plek 

maar verlies en verdriet zitten verankerd in een persoon...'

Je hoeft geen geboren Friezin te zijn om je thuis te voelen in de wereld van het zeilen. In 'Onderstroom' heeft Linda Jansma het waterrecreatiegebied Slotermeer, bekend van de Elfstedentocht, als setting gebruikt voor de zeilschool van haar hoofdpersonage Hester. 

Mensen zijn moeilijk te peilen

Terwijl de jonge aspirant-zeilers vol enthousiasme leren hoe je een boot optuigt, hoe je moet loeven en gijpen of in een admiraalformatie varen, probeert Hester elke dag opnieuw de herinnering aan haar omgebrachte dochter Insa met kracht te dragen. Ook bij hartsvriend Timo is twee jaar na haar dood het gemis nog steeds groot. Tegelijkertijd voelt hij zich schuldig. Is hij nalatig geweest op die noodlottige avond? Hester heeft het raden naar wat er in deze gesloten oester omgaat. En wat moet ze denken van haar instructeur Thymen, de womanizer die, gestuurd door een té rooskleurig zelfbeeld, vergeet dat er grenzen zijn aan de omgang met meiden? Ook Menno, die een éénmansonderhoudsploeg recht houdt, roept vraagtekens op. Heeft deze zwijgzame, wat asociale persoonlijkheid, iets te verbergen?

In dit plot ontmoeten de thema's rouw, respect voor vrouwen of het gebrek eraan en het onterecht moreel veroordelen van mensen, elkaar. Boeken met een maatschappelijke lading hebben altijd een meerwaarde... op voorwaarde dat die dimensie ook goed wordt uitgewerkt. En dat kan beter in 'Onderstroom'! Algemeen gezien lijdt dit boek aan voorspelbaarheid en oppervlakkigheid. Het frisse gegeven van de zeilachtergrond kan deze tekortkomingen helaas niet goed maken. Zelfs het motief van de dader dat tijdens de ontknoping ontrafeld wordt, is weinig overtuigend. 

Stappen maken!

De kunst van het vertellen is Linda Jansma niet verleerd. Maar het literaire niveau waar je tien jaar geleden mee weg kwam, voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Intussen worden we in dit genre weggeblazen door het nationaal en vooral internationaal kwaliteitsgeweld. Wie daarin wil meegaan, moet zijn wagonnetje snel aanhaken! Of zoals het zeiljargon zegt: 'Wie kan sturen, zeilt bij elke wind!'

★★1/2

Ze kwam terug - Barbara de Smedt

Wie houdt mij vast ? 

'Ik zie nog steeds de waarheid in mijn ogen.'

Demonen uit het verleden onder ogen zien, vindt iedereen moeilijk! Toch leren therapeuten ons dat je de boosdoeners net moet wakker schudden. Dan pas kunnen pijnlijke ervaringen helen.

Echt en onecht
Als je modeontwerpster Seren vanop afstand bekijkt, zie je een knappe, succesvolle vrouw met een eigen bedrijf. Wie haar van dichtbij meemaakt, merkt dat ze slaap- en eetproblemen heeft. Haar maatje 34 is het resultaat van extreem controlegedrag. Sinds de dood van haar vader en, nadien, de verdwijning van haar vriendin Cleo, probeert ze het oncontroleerbare buiten te sluiten. Om zichzelf te beschermen schildert ze een masker op haar gezicht of verdwijnt ze in de armen van haar partner David. De Sandwichclub, een groepje van zes scholieren dat Seren een thuisgevoel gaf, bestaat al lang niet meer. En daar is een gegronde reden voor.

Dit stevig verankerde plot met een niet aflatende spanningsboog en levensechte personages, brengt je feilloos bij het mysterie rond de manipulatieve dramaqueen Cleo en een noodlottig Kerstavondfeestje waarover de schrijfster zegt: '... en met dat ene woord werd ons lot bezegeld. Onze jeugd was voorbij.' 

Mythen hebben het eeuwige leven 

Een mooie vondst is de schoolopvoering van het toneelstuk dat gebaseerd is op de oud-Griekse mythe van Ariadne, de dochter van de Kretenzische Koning Minos. De vorst had een afschrikwekkende Minotaurus - half mens, half stier - verstopt in een labyrint onder zijn paleis. Als de held Theseus het wil opnemen tegen de Minotaurus biedt Ariadne hem een draad en een zwaard aan, op voorwaarde dat hij met haar trouwt als hij als overwinnaar het labyrint verlaat. De draad is een variant op de kiezelsteentjes uit het sprookje van Hans en Grietje. Maar daar houdt de overeenkomst meteen ook op. Theseus, Ariadne en haar zus Phaedra, die bij een berekend liefdesspel betrokken zijn, spiegelen zich in het stekelige machtsspel tussen Stijn, Cleo en Seren. Al deze scènes leveren trouwens geweldige dialogen op!

Voor altijd volwassen

In 'Ze kwam terug' creëert Barbara de Smedt diepgang. Ze laat haar hoofdpersonen elkaar en zichzelf ontdekken en in vraag stellen. Er worden harde lessen geleerd over trouw en verraad, over een warme bubbel die door eigenbelang wordt opgeblazen. Dit is een ontnuchterend 'coming of age-verhaal'. Zelfs als demonen tot rust gebracht worden, blijft hun voetafdruk achter. Deze auteur is gemaakt om verhalen te vertellen. En het thema van het verlies van de onschuld is misschien wel het ontroerendste uit de hele literatuur!

★★★★1/2

Spoorloos - Charlotte Link

 Herken je eigen beperkingen in de ander !

'Wie zich te lang en te gemakkelijk in een slachtofferrol plaatst,

wordt een slachtoffer.'

Van een succesvolle auteur wordt vaak een ouder boek opnieuw uitgegeven. Uitgevers vinden dat lucratief, lezers maakt het nieuwsgierig. Omdat 'Spoorloos' van Charlotte Link al in 2009 (onder de titel 'Het laatste spoor') verscheen, is de kans klein dat haar huidig lezerspubliek met het boek vertrouwd is. Een voor de hand liggende vraag is dus of het megatalent van de Duitse thrillerschrijfster toen al zichtbaar was. 

De waarheid heeft een prijs

Als journaliste Rosanna en advocaat Marc elkaar ontmoeten bepaalt omzichtigheid en een dosis wantrouwen hun contact. Toch zijn ze min of meer tot elkaar veroordeeld. Zij wil een onopgeloste verdwijningszaak helder krijgen en hij is de laatste jaren door de sensatiepers en een verbitterde broer van de vermiste als hoofdverdachte aan het kruis genageld. Hoe dichter ze bij de ontknoping van hun onderzoek komen, hoe gladder het ijs is waarop ze zich bewegen. Voor meer dan één betrokkene wordt het een strijd op leven en dood!

'Spoorloos' voert mannen op die vrouwen weinig of helemaal geen respect betuigen. De ene is een echtgenoot die niet luistert naar de behoeften van zijn partner, de anderen zijn pooiers die bekend staan om hun geweldsdelicten. Naast de overduidelijke aanklacht tegen manipulatie, sadisme en het ontmenselijken van vrouwen, haalt Charlotte Link ook uit naar de ondermijnende invloed van het roddeljournaille dat enkel tot doel heeft de oplage- of kijkcijfers de hoogte in te jagen. Door insinuaties die zich niet om feiten bekommeren, worden levens stuk gemaakt. Zo verloor Marc zijn reputatie, zijn baan, zijn echtgenote en zijn zoon. 

De literaire ID van Link

In het laatste gedeelte van dit vuistdikke boek kronkelt het plot zich een weg tussen twists and turns. Hoewel het geheel te lijden heeft onder uitweidingen, herken je de latere thrillergrootheid al in dit vroege werk: de verhaallijnen staan stevig op hun poten, de personages zijn van vlees en bloed en de originaliteit is al behoorlijk. Het verbaast hoezeer de vertrouwde thematiek al aanwezig is:

- niet gedeelde eenzaamheid

- traumatische ervaringen

- haat tegenover onschuldige burgers

- extreme angst

- mensen die zichzelf in vraag stellen (eigen verantwoordelijkheid/schuld)

- de moeilijk te doorgronden psyche

In het duo Rosanna-Marc schuilt een voorbode van het scherper getekende rechercheursteam Kate en Caleb uit de Linville-reeks. Bij deze laatste twee voel je je dus nog sterker betrokken. Toch stuntelen ze alle vier op een ontroerende manier in de omgang met elkaar en anderen. Door dader en slachtoffer bovendien in één personage onder te brengen, vraagt Charlotte Link steeds weer om mededogen met de beperkingen van ons mens-zijn!

★★★★

Dat nemen ze je nooit meer af - Ben Rutte

 De kapiteinspet gaat af 

voor Ben en Annemiek !

'We zijn op bezoek in een feestzaal 

die groter is dan onze zintuigen kunnen bevatten!'

Heel wat mensen hebben grote dromen die kleiner zijn dan hun angsten. Of zoals Muhammad Ali ooit zei: 'If your dreams don't scare you, they're not big enough!' Sommigen verkleinen hun koudwatervrees door zich grondig voor te bereiden en springen dan in het diepe! Toen Ben Rutte en zijn partner Annemiek aan hun driejarige bootreis begonnen, moesten ze nog zeezeiler worden.

Voortgedreven door de passaatwinden zeilden ze westwaarts via Kaapverdië naar de Cariben, het Panama-kanaal, de Pacific met de Markiezen en de Tuamotu-archipel als adembenemende hoogtepunten, Nieuw-Zeeland, Australië, Zuid-Afrika en de Azoren die hen, bijna drie jaar later en 35.000 mijlen verder, de weg wezen naar de thuishaven van de Blue Pinquin (met 'q').   

De huik naar de wind hangen !

Het reilen en zeilen heeft meestal veel weg van een rollercoaster vol indrukken, emoties, uitdagingen, schrikmomenten en chillen op een hemelse ankerplek. Ondanks de bloeiende koraalriffen, geelstaarttonijnen, luchten vol rood woestijnzand, eilandparadijsjes in de Pacific, een betoverende onderwaterwereld of het turen in de borrelende lavahaard van een vulkaankrater, is dit toch een reis van 'niets voor niets'. Aan boord zijn er weinig rustmomenten en worden er aardig wat wenkbrauwen gefronst. Ongewenste geluiden, verontrustende weerkaarten, de slinkende zoetwatervoorraad, een lekkage, een gescheurd zeil of een vliegende vis die keihard tegen je voorhoofd knalt... vragen om koudbloedigheid en creativiteit.

En dat is nog niets in vergelijking met 'alarmfase rood' waarin de kwetsbaarheid van twee mensen in een tien meter lange (of korte) boot pijnlijk zichtbaar wordt. Als er plots een tanker, een flathoog cruiseschip of een oorlogsbodem uit de mist opdoemt, de bliksem dreigt in te slaan, de motor uitvalt (gelukkig niet op de oceaan), je in een hoosnacht door een massieve muur van water moet varen of de combinatie van wind en stroming je naar een rotskust of vlijmscherpe koraalskeletten drijft... dan staat het zweet in je handen. Het lijstje met zorgpunten kan trouwens moeiteloos worden uitgebreid! Wat had je gedacht van zoutwaterpiranha's?

Onrustwekkend

Wie over de blauwe planeet reist, kan niet om duurzaamheid of het gebrek eraan heen. Aan boord is de ecologische voetafdruk klein. Daar zorgen onder meer wind- en zonne-energie voor en een sterke vislijn die dikke dorades binnen hengelt. Op plekken waar de bevolking haar authenticiteit bewaart, worden lokale producten verhandeld en bestaat er een ingebakken respect voor de natuur. Dat zie je bij de Kuma-indianen in Panama en op veel archipels in the Pacific. Ga je naar de Indische oceaan met z'n drukke scheeps- en handelsroutes, dan vind je drijfplastic en ander afval. Ben en Annemiek steken hier en daar de handen uit de mouwen en tellen op één plek zo'n 700 aangespoelde teenslippers.

Meer kritische zin kun je verwachten na een bezoek aan de Cariben. Over door cruiseships en Amerikanen platgewalste eilanden schrijft Ben: 'De rol van plantage-eigenaren en slavendrijvers is overgenomen door hotelbazen, blanke toeristen en villabewoners.' Hij vergeet alleen de uitvergrote golfkarretjes te noemen die bezoekers behoeden voor het aan de grond zetten van hun voeten! Ben is ook niet mals voor een aantal collega-bootbezitters. 'Eigenaren van pronkjachten beschermen angstvallig hun bezittingen en houden daarmee ook het leven zelf buiten de deur,' zo klinkt het bitter.

Topper

Toch is dit geen boek waarin lang getreurd wordt. Met veel zin voor initiatief en volharding reven en ontreven deze schippers zich een eind over de wereldzeeën. Bovendien groeit de liefde voor hun 'Blue pinquin' met de dag en de mijl. Ze - een boot is altijd vrouwelijk - wordt als een onmisbare vriendin toegesproken. Op de mooiste dagen juicht en geniet ze. Op de kwaadste is ze een ware heldin!  Dankzij zijn verbeelding, vertelkracht en uitgebreide woordenschat slaagt Ben Rutte erin om zijn lezers een plaatsje in de bijboot aan te bieden. Hoewel het zitje niet altijd comfortabel aanvoelt, is 'Dat nemen ze je nooit meer af' sublieme armchair travelling! Ook wie van het suspense genre houdt, komt hier aardig aan zijn trekken!

★★★★★ 

De dochter - T.M. Logan

De verliteraturing 

van extreme kwetsbaarheid !

'Jij bent mijn lab, Lauren. 

Jij en Declan en je kinderen en Cassie.' 

Wie op zoek is naar een plot met snelle, verrassende wendingen en een adembenemende spanningsboog moet bij T.M. Logan zijn! In 'De dochter' wordt dat laatste al duidelijk in hoofdstuk twee waarin de diepste angst van een moeder werkelijkheid wordt... een beklemming die haar pas op de laatste bladzijden zal loslaten. 

Je ergste nachtmerrie

Als Lauren haar dochter op de campus van haar universiteit wil ophalen, blijkt dat ze al geruime tijd geen studente meer is en haar kamer door iemand anders bewoond wordt. Bovendien is ze telefonisch niet meer bereikbaar en heeft ze afstand genomen van haar sociale leven. Omdat het even duurt voor de politie een onderzoek start, neemt Lauren zelf het voortouw en gaat daarbij over grenzen die haar naar een wereld brengen waarin alleen het recht van de sterkste geldt. Bij haar én de lezer gaan de alarmbellen steeds luider rinkelen!

Op deze gruweltocht is zoontje Lucas haar steun en toeverlaat. De 12-jarige is haar talisman, de geluksbrenger die meer informatie uit een telefoon kan halen dan een volwassene, misleidend acteurstalent heeft en, als het erom spant, heel koelbloedig kan zijn. Hij is de glimlach op het gezicht van zijn lezend publiek! 

De touwtjes in handen

Hoewel de plotelementen vlot over elkaar heen buitelen, blijft de stijl van de auteur vloeiend en treffend. Hij laat de maatschappelijke lading die vrouw- en misdaadgerelateerd is, op de achtergrond haar verhaal vertellen. Daarnaast is er nog een rolletje voor het gegeven dat een moeder haar verwachtingen niet mag projecteren op haar kind. In deze handeling- en gevoelensgedreven intrige neemt T.M. Logan je mee naar een achtbaan die dwars door een duister spookhuis naar beneden raast! De collega-schrijvers die moeite hebben met het strak houden van de spanningsboog kunnen bij hem in de leer!

★★★★

Oostende in de Belle Époque - Kurt Van Eeghem

 Beter een freule dan een visser !

"Het beste was niet goed genoeg

en de 'betere' burgers wilden daar graag voor betalen."

Amsterdam had zijn Gouden Eeuw, Antwerpen was de belangrijkste stad van de wereld in de 16de eeuw en... Oostende kende zijn gloriejaren rond 1900. De periode tussen 1870 en 1914 werd in Europa de Belle Époque genoemd, het 'mooie tijdperk', jaren waarin de cultuur bloeide, de technologie verbaasde, de economie het uitstekend deed en er een klasse van welvarende burgers ontstond. Een deel van hen vond luxevertier in nieuwbakken badplaatsen zoals Oostende. 

Een geslaagd verdienmodel

Nadat de Napoleontische vestingstad zich van haar bastions en grachten ontdaan had, werden er imposante hotels opgetrokken in barokke en classicistische stijl. Achter de Griekse zuilen en de façadetorens heerste de 'chef de cuisine' over zijn topmenu's en haalde de 'sommelier' zijn gerenommeerde wijnen uit de kelder. Buitenlandse arbeidskrachten, van de Afrikaanse liftboy tot de Duits sprekende receptionist, kwamen het toeristische bedrijf in het 'saison des bains' ondersteunen. De voertaal van de Europese elite was Frans. De heren namen dus, bij wijze van begroeting, hun 'châpeau de paille' van het hoofd. De dames gingen, als het protocol er om vroeg, even door de knie voor een 'révérence'. Er waren bovendien vier Franstalige kranten in de stad.

Terwijl de beste kunstenaars met brochures en grote affiches voor de marketing zorgden, namen politici en de residerende koning initiatieven om de stad nog aantrekkelijker te maken: een station dat aansloot op het Europese spoorwegnetwerk, een bijna 24/7 entertainmentpaleis met oogverblindende interieurs dat het Kursaal heette (genoemd naar het Duitse Kurhaus), een elektrische tramlijn, een bootverbinding met Dover, een hospitaal en een overdekte wandelgalerij van 366m die naar de Wellington-renbaan leidde. Naast de jonkers en freules, textielbaronnen, industriebazen en bankiers, maakten de hoogste gasten maar al te graag hun opwachting: de Sjah van Perzië, koningin Victoria van Engeland, de Italiaanse tenor Caruso, de auteur Stefan Zweig, de componisten Charles Gounod, Johan Strauss, Pjotr Tsjaikovski enz. De meesten waren toehoorders tijdens de matinees of galaconcerten, anderen zongen of dirigeerden.

Klassenmaatschappij

Investeerders en uitbaters deden dus uitstekende zaken. Maar graaide de Oostendse bevolking ook haar deel mee? Helaas niet. In de 19de eeuw was de scheidingslijn tussen arm en rijk genadeloos! De vissers verdienden het zout op hun aardappelen niet en stierven jong aan TBC of tijdens een storm op zee. In de volksbuurten was er geen sociaal vangnet. "Het begrip 'upstairs downstairs' kon je letterlijk ruiken", schrijft Kurt Van Eeghem. Het verbaast dus ook niet dat er in 1887 een vissersopstand uitbrak die in bloed gesmoord werd. Toch mochten de paupers rekenen op een man van standing: de schilder James Ensor. Hij uitte zijn verontwaardiging in de prent die hij 'De gendarmes' noemde. In de rechter benedenhoek zie je dat een ordehandhaver het bloed van zijn bajonet veegt.

Het einde van een sprookje

Met dit boek heeft Kurt Van Eeghem een rijk gestoffeerd, meeslepend en geëngageerd portret van teloorgegane stadsgrandeur getekend! Zijn zwierige taal en stijl sluiten perfect aan bij de elegante bewegingen op de dansvloeren van de Belle Époque-hotels of de 'salle des ambassadeurs' in het Kursaal. Maar elke polka heeft een laatste noot. Aan het 'saison des bains' van 1914 kwam bruusk een einde. Stefan Zweig nam in alle haast de laatste trein naar Wenen. In het feestpaleis pakten het orkest en de sopraan hun koffers. De hoogtijdagen van 'la reine des plages', de koningin van de badsteden aan de Noordzee, waren voorbij!       

★★★★1/2

Suriname - Coen Verbraak

 Onafhankelijkheid

is nog geen zelfstandigheid !

'Een amandelboom kun je niet door mooie beloften 

en gebabbel in een mangoboom veranderen.'

De 50ste verjaardag van de onafhankelijkheid van een land vraagt om meer dan vlaggengewimpel en nationale gezangen! Zeker als het om een oud-kolonie gaat, valt er veel te wikken en te wegen. Om de stemming te peilen ging journalist en programmamaker Coen Verbraak een aantal Surinamers opzoeken die een maatschappelijke rol spelen of gespeeld hebben in het moederland of in Nederland. 

Normvervaging op grote schaal

Het verdict van deze gesprekspartners is niet mals. De ouderen onder hen, zoals historica Cynthia McLeod, herinneren zich dat burgers ooit een sterk normbesef hadden, dat je niet nam wat niet van jou was. Daar is nu wijd verbreide corruptie voor in de plaats gekomen waarbij ook het politieke ambt dient om familie en vrienden te bevoordelen. Comedian Jörgen Raymann gebruikt de termen 'mismanagement' en 'nepotisme'. Toch klinkt hij niet bitter want Surinamers zoeken naar verbinding en zijn bereid tot vergiffenis. 

Of iedereen zo vergevingsgezind is als het gaat om de decembermoorden (1982) onder de leiding van couppleger Desi Bouterse, is nog de vraag. Achtentwintig jaar later vond een groot deel van de Surinamers hem voldoende salonfähig om hun president te worden. Dat neemt de bitterheid van anderen niet weg. Zo zegt Janine Riedewald, dochter van één van de slachtoffers van de moordpartij: 'De hoofdschuldige heeft nooit in de cel gezeten. Het is een vreselijk besef dat je in een samenleving woont die dit gewoon maar geaccepteerd heeft.'

De lange arm van de kolonisator

Ook als het over de gevolgen van de koloniale erfenis gaat, hoor je scherpte in de stemmen. Waar talkshowhost Humberto Tan de multiculturele samenleving 'behoorlijk geslaagd' vindt, met 'veel respect voor elkaars geloofsovertuiging', leggen anderen de nadruk op de gevolgen van de verdeel-en-heers-politiek van de kolonisator. Het opzettelijk drijven van een wig tussen de etnische groepen, heeft het geloof in 'één land, één natie', bemoeilijkt. Dat weerspiegelt zich in de politieke scheidslijnen die maar mondjesmaat gedicht worden. 

Omdat er in een recensie maar een tipje van de inhoudelijke sluier van een boek kan (en mag) opgelicht worden, hoor je hier snel aan toe te voegen dat 'Suriname' een zeer verhelderend en uitgebalanceerd verhaal is. Wie het gelezen heeft, kan met elke Surinamer meepraten over hoe het was, zou kunnen zijn of zou moeten zijn. 

En wat nu?

Het voorlopig laatste woord is voor politica Kathleen Ferrier, de dochter van de eerste president. Zij waagt zich aan een antwoord op de hamvraag: 'Is Suriname een zelfstandig land geworden?' Ze vindt van niet en noemt armoede en verdeeldheid als argumenten. Wie nadenkt over een toekomst die meer biedt dan het verleden, kan niet heen om het olieveld voor de kust dat zo'n 750 miljoen vaten zou moeten opleveren. Het is wel vreemd dat het in een land met een sterk moeder-aarde-besef, heel erg stil blijft rond de ecologische gevolgen!

★★★★1/2

Ontspoord - Heleen van den Hoven

 Big brother is watching you !

'Alle haast is vannacht uit mijn leven gevloeid.'

Boeken kun je op verschillende manieren lezen. Zo kun je een thriller enkel als spannend verhaal tot je nemen of je verdiepen in de maatschappelijke context die de personages en het plot vorm geeft. 'Ontspoord' is een boek dat je met je neus op een zorgelijke socio-technologische ontwikkeling drukt. En dat is meteen een compliment!

Binnen en buiten de legale lijntjes

De Amerikaanse Harriet verdient haar kost met hacking. Soms heeft ze een 'legale' klus zoals het binnendringen van bedrijfssystemen om de zwakke plekken bloot te leggen. Als dat gebeurt, meldt ze zich netjes bij het management dat haar een dankjewelbedrag overmaakt. Dat schijnt de geplogenheid te zijn. Maar als ze in geldnood verkeert, schroomt ze niet om een organisatie via een 'ratje' een flinke cent lichter te maken. Voor het regelen van een illegaal persoonsbewijs kunnen intimi ook bij haar terecht.

Als ze de opsporingsapp VerityView ontdekt en ze zich zorgen maakt over het pad dat haar impulsieve vriendin bewandelt, kruipt ze dieper en dieper in de wereld van het volgen van mensen via smartphones, smartwatches en openbare camera's. Iemand die thuis een camerasysteem heeft, kan zelfs in zijn privé-omgeving bespioneerd worden. 

Risico's

Samen met Harriet reis je haar geliefde Nique achterna naar Nederland. Daar gaat de vrouw zonder verleden op zoek naar de invulling van haar identiteit. Omdat haar voetstappen door meer dan één iemand gevolgd worden, komt Nique, koosnaam Veertje, in een levensbedreigende situatie terecht.

Hoe verder je in het verhaal geraakt, hoe vaker je je afvraagt hoe dicht deze praktijken bij de realiteit staan en of ze strafbaar zijn. Een eerstelijnsonderzoek leert je dat dit soort tracking apps zeer benaderbaar is en al verankerd in onze samenleving. De hamvragen draaien om de lijn tussen legaal en illegaal maar ook om privacy-bezorgdheid in relatie tot het wettelijke kader. Enkele voorbeelden. Een GPS-tracker mag je onder je eigen auto aanbrengen maar niet onder die van iemand anders. Maar wie rijdt er in je auto? Een kindersmartwatch mag je gebruiken om je kroost te volgen. Maar gebeurt dat altijd met de beste bedoelingen en heeft een kind dan geen recht op privacy? Een privé-detective mag opsporingsapps gebruiken. In dat geval en in vergelijkbare situaties is het traceren van mensen toegestaan... behalve als het om stalking gaat. Wie lastig gevallen wordt, moet trouwens op zoek naar bewijslast.

Alarmerend

Trackingsystemen leveren je, op basis van een betalende service en een foto van de persoon die gezocht wordt, heel wat op: actuele contactgegevens, links naar mediaprofielen en, als het bestaat, een strafblad. Hoewel een leek geen optimaal inzicht kan verwerven in een juridische achtergrond, hou je als lezer toch een verontrustend gevoel aan dit verhaal over. Is privacy een loos begrip geworden? Of erger: kun je criminelen nog op afstand houden?

Hoewel de schrijfstijl van Heleen van den Hoven aan verbetering toe is -  een staccato-opeenvolging van woorden en korte zinnetjes in plaats van een vloeiend geheel - zit de waarde van het boek in de maatschappelijke relevantie. Dit onderwerp mag eens prominent op een talkshowtafel terecht komen of vanuit een andere journalistieke invalshoek scherp bekeken worden! 

★★★1/2

Slaap zacht - B.A. Paris

Gevangen in je eigen leven !

'Maar ik heb het niet koud.

Het was Damon Parker die over mijn graf liep.'

B.A. Paris is haar handelsmerk altijd trouw! Ze bezorgt haar lezers steeds een vrouw die in erg nauwe schoentjes zit en niet weet hoe ze zich uit de wurgende situatie kan redden. 

In nesten

'Slaap zacht' is niet anders. Omdat Elle zich, gestuurd door haar morele kompas, bemoeid heeft met het vinden van bewijslast voor de veroordeling van een mogelijke moordenaar, heeft ze zich de haat van zijn familie op de hals gehaald. Hoewel er door haar impulsieve gedrag twee doden zijn gevallen, kan ze net aan de gevangenis ontsnappen en krijgt ze bovendien een nieuwe identiteit. Maar daarmee is haar verhaal niet verteld! 

Elle die Nell is geworden draagt een groot schuldgevoel met zich mee. Ze vindt dat ze boete moet doen voor haar onbezonnenheid en geen geluk verdient. Een liefhebbende vriend, trouwplannen, het invullen van haar kinderwens... daar mag ze niet aan toegeven. 'Ik heb me altijd een toekomst voorgesteld waarin ik alleen dood ga, zonder vrienden en zonder familie', zo hard klinkt het vonnis dat ze over zichzelf uitspreekt! Zolang ze anderen niet toelaat in haar leven, is eenzaamheid haar deel.

Opgejaagd

Naast de psychologische lading maakt de spanning natuurlijk ook deel uit van het handelsmerk B.A. Paris. Samen met andere toppers uit het genre zoals Freida McFadden, Jeneva Rose, Marit Vanström, Willow Rose, Sarah Goodwin... is zij in staat om de spanningsboog voortdurend strak te houden. In 'Slaap zacht' ontstaat de onrust en angst uit de risico's die Elle neemt of genomen heeft, en de invloed van de mystery guest die zich in schuin gedrukte woorden tot de lezer richt. Zonder te weten uit welke hoek het gevaar dreigt, voelt de intuïtieve Nell haar stalker dichterbij komen.  

Een kaper op de kust

Voor de kritische lezer dringt een vergelijking met Freida McFadden zich op. Beiden kennen de kneepjes van het vak. Met vaste hand nemen ze je mee naar een plot zonder scheurtjes, een verhaal dat je voorstellingsvermogen nooit tart. En toch... steekt de New Yorkse haar oudere collega naar de kroon. Terwijl Freida's dynamiek je naar het puntje van je stoel drijft, zul je je in het gezelschap van B.A. Paris, behalve op de laatste bladzijden, niet verslikken in je thee. Daarbij stel je ook vast dat McFaddens originaliteit en de afwisseling van haar invalshoeken imponerend is. Hoewel ook zij een herkenbare signatuur heeft, kleurt de inkt van haar letterkrullen telkens anders! De kwalificatie 'cum laude' gaat naar de The big apple!

★★★★

Het wonder van het noorden - Annemarie Ros

Een vrouw met een statement ! 

'Sommige mensen komen aan mijn raam 

uit angst voor God, anderen voor het kwaad.'

In de middeleeuwen was een recluse een vrome vrouw die zich bij wijze van boetedoening liet inmetselen in een ruimte van een kerkgebouw. Ook de 13de-eeuwse Margaretha, de hoofdpersoon uit 'Het wonder van het noorden', vindt dat ze een zondaar is. Omdat de oorzaak van haar zondig gedrag haar in de grootste moeilijkheden kan brengen, probeert ze het waarom van haar opmerkelijke keuze voor een leven in een kerkcel zo lang mogelijk geheim te houden. 

Gebruik de armslag die je hebt

Weggaan uit het ouderlijk huis, vasten, op blote voeten lopen en urenlang bidden is haar manier om vergiffenis te vragen. Net als haar lotgenoten is ook deze recluse niet helemaal verstoken van sociaal contact. Bij haar getraliede raam met zicht op het marktplein melden zich familieleden en burgers van Groningen. De 'stadjers' mogen er hun hart luchten, haar om raad of gebeden vragen.

Omdat Margaretha haar kleine vrijheden optimaal weet te gebruiken en haar taken nagenoeg perfect uitvoert, weet ze een reputatie op te bouwen die haar in de stad en in de kerk respect oplevert. In de hoop dat haar groeiende status haar binnen het patriarchaat van bestuurders en geestelijken kan beschermen, zet ze haar slimheid en volharding in. Maar de weg naar een goede afloop is lang en bezaaid met struikelstenen!

Gevangen in de tijdgeest?

Het wordt snel duidelijk dat Annemarie Ros een sterke vrouw heeft willen neerzetten. Je emotionele betrokkenheid bewijst dat ze daarin geslaagd is. Maar je begrijpt ook dat dit portret niet kon getekend worden zonder een gedegen, gedetailleerde historische achtergrond. De tijdgeest bepaalt immers de persoonlijkheid van Margaretha en stuurt haar ontwikkeling!

Als lezer beleef je de intimiderende gesprekken tussen de recluse en de patriarchen van de stad alsof je zelf in de vuurlinie staat. Buiten haar zachtaardige vader ('Margaretha, dit is een mannenwereld.') en een jonge pastoor steunen alleen vrouwen haar. Een uitdagende strijd kun je nooit in je eentje winnen! Machtsstructuren zijn natuurlijk van alle tijden. Toch ervaar je hoe wurgend de middeleeuwse geplogenheden zijn in vergelijking met de vrijheid waarin wij nu leven. Niet alleen het miskennen van gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen maar ook de rigide geloofsregels speelden hierbij een alles overheersende rol.   

Vakmanschap

Hoe grondig de research van Annemarie Ros is geweest wordt duidelijk bij het lezen van het reflectieve nawoord aan het einde van dit boek. Deze kennis van zaken draagt op een onmisbare manier bij aan de rijkdom en de geloofwaardigheid van dit beklijvende verhaal! Hoe de schrijfster naar 'Het wonder van het noorden' heeft toegeleefd en haar inzichten verliteratuurd heeft, zou moeten dienen als inspiratiebron voor alle historische fictie! Vooralsnog is er veel plek vrij in haar masterclass!

★★★★1/2

Het geheim van de tradwife - Liane Child

Een 19de-eeuwse moraal ! 

'Mijn vader zei altijd dat

zolang er Republikeinen aan het roer staan, 

alles in orde komt.'

Sinds enkele jaren is het fenomeen van de 'traditional wife' hot op social media. Deze vrouwen zijn meestal rechts-conservatief en orthodox-christelijk en geloven in een jaren '50 levensstijl met de man als kostwinner naast een echtgenote die huisvrouw en moeder is. De tradwife is populair in de Amerikaanse Midwest en Engeland. 

De ene homesteader is de andere niet

Liane Child heeft haar hoofdpersonage Madison uitstekend neergezet. Omwille van een extreme ervaring in haar jonge leven maar ook uit gemakzucht, accepteert ze de dominantie van haar man. Ze is op weg naar haar vijfde kind en geeft haar kroost, samen met een lerares, thuisonderwijs. Op die manier sluiten de ouders ideeëngoed uit dat niet bij hun subcultuur hoort en creëren ze een beperkt, onjuist en intolerant wereldbeeld in de hoofden van hun kinderen. Het enige moderne trekje van Madison is haar succesvolle social media-activiteit die aardig wat geld in het laadje brengt.  

Om het beeld van het succesvolle tradwife te nuanceren, voert Liane Child Brianne op. Zij en haar partner Jonah hebben zonder startkapitaal een ranch overgenomen en kunnen de eindjes niet aan elkaar knopen. Terwijl de kippen doodgaan, oefent Brianne eindeloos op het bakken van eetbaar desembrood. Een breed gelikete influencer zal ze nooit worden!

Meteen op de afspraak 

Deze debuterende auteur slaagt er bijzonder goed in het nep-imago van Madison vorm te geven. De camera gelooft alles wat je hem toont! De 'perfect tradwife' vertelt haar volgers niet dat ze geen mening mag hebben, geen beslissingen mag nemen en niet over haar eigen inkomsten mag beschikken. Omdat homemakers afhankelijk en dus kwetsbaar zijn, lopen zij bovendien, in combinatie met een macho-opvoedingscultuur, meer risico om slachtoffer te worden van huiselijk geweld. Ook dit aspect wordt in het boek verkend.

Liane Child komt met veel verdiend tromgeroffel de literaire wereld binnen! Haar debuut is taal- en stijlvast. Beide verhaallijnen vinden elkaar op een ongedwongen manier, verrassend op het eerste gezicht, volkomen aannemelijk bij een tweede blik. Maar als je gelooft dat de kracht van een verhaal valt of staat bij de personages, dan zal deze Britse schrijfster je niet teleurstellen! Ze zijn zo levensecht en meerduidig dat je het niet kunt laten om met hen te communiceren, hen te bevragen en kanttekeningen te maken. Misschien wil je zelfs actie ondernemen als iemand grenzen overschrijdt of een ander daarvoor behoed moet worden. Wie in de juiste stemming verkeert, heeft het idee op de ranch te wonen. Voor de weekhartigen is er altijd de knuffelkoe die mag blijven leven!

Eenzijdig onderwijs

Hoewel haar boek als 'twisty' wordt weggezet - altijd weer die clichématige verkoopargumenten - gaat je hartslag vooral omhoog wanneer je rechtvaardigheidsgevoel het zwaar te verduren krijgt. En die machteloosheid ervaar je op bijna elke bladzijde. Als je je voorstelt dat dit vrouw vernederende gedrag generaties lang over de hele Midwest heerst én bovendien, zo leert ons de actualiteit, politiek wordt uitgebuit, dan ontsnap je niet aan enige moedeloosheid. Achter het verschijnsel van de tradwives zit een gewortelde ideologie! Jammer dat dit boek de scholierenleeslijst van het uitgestrekte midden van de VS nooit zal halen. Over het verbannen van boeken in het Amerikaanse onderwijs is voldoende journalistieke informatie voor handen (1). En hoe leercensuur werkt, maakt ook huislerares Cally meer dan duidelijk!

 

★★★★1/2 

(1) Zo werd de geïllustreerde uitgave van het dagboek van Anne Frank uit schoolbibliotheken verwijderd omdat er, volgens ouders en bestuurders, 'seksueel getinte handelingen' in voor kwamen.

Jij bent het licht - Marion Pauw

 Orwelliaanse praktijken !

'Hij moest zijn eigen stem horen 

om te weten dat hij nog bestond.'

In haar meest recente boek legt Marion Pauw de vinger in meer dan één wonde! Dit is geen verhaal voor watjes... en dat mag best als een compliment klinken. Tussen de hoofdpersonages heerst zwijgende bitterheid, die de ouders-kinderen-relaties en de broer-zus-verhouding danig verzuren. Maar ook de satellietkarakters laten niet het achterste van hun tong zien. Wat voor Mia begint als een herbronnende reis naar Tasmanië - haar geboorte-eiland én dat van de auteur - krijgt snel een onverwachte wending. 

De ene jeugd is de andere niet

Terwijl de ik-persoon vooral warme herinneringen aan haar Tasmaanse jaren heeft, komt broer Max met een autobiografisch boek over zijn tijd op een internaat voor moeilijk opvoedbare jongeren waar lijfstraffen, manipulatie en andere vernederingen aan de orde van de dag waren. Hoewel Mia het verhaal, dat een dystopische sfeer oproept, eerst niet wil lezen, kiest ze gaandeweg voor een zoektocht waarop niet iedereen zit te wachten.

Dankzij haar kennis van de Aboriginal-cultuur kan de schrijfster Jo creëren, de buurvrouw die een betere moeder en opvoeder voor Mia was. Jo is de spreekbuis van een teloorgegane gemeenschap waarin respect voor de natuur centraal stond, mensen gelijkwaardig waren en er geen begrippen als zonde en boetedoening bestonden, christelijke waarden die de kolonisten meebrachten en in de hoofden van de internaatbestuurders achterlieten. In 'Jij bent het licht' zorgt Jo voor het morele tegengewicht!

Bezielde stem

Het mag duidelijk zijn dat dit een geëngageerd boek is. Binnen foute opvoedingssystemen klaagt Marion Pauw ook ouders aan die niet-volgzame kinderen als een probleem zien. De eigenzinnige Max zou wel autistisch en/of hoogbegaafd kunnen zijn, misschien met ADHD-trekjes, een kind dat snel als vreemd wordt gezien omdat het buiten de lijntjes kleurt.

Om deze en andere redenen is dit boek veel meer een roman met een spanningslijntje dan een thriller, een etiket waar uitgeverijen, gedreven door commerciële doeleinden, vaak te kwistig mee omgaan. Hiermee doe je noch de lezer, noch de auteur recht! Terwijl thrillers en detectives altijd een geestelijke ontsnappingsweg bieden, kijk je hier in een genadeloze spiegel van de menselijke ziel! 

★★★★

De crash - Freida McFadden

 Wie sterk is in het hoofd, 

doet het juiste!

Dat 'De crash' van het begin tot het einde een strak plot gedreven boek is, wordt heel snel duidelijk! Hoewel Freida McFadden nooit lang aarzelt voor ze je hartslag verhoogt, gunt dit verhaal de lezer geen enkele adempauze. 

Hoe maak je een boek spannend?

De grootste spanning die je kunt opwekken, komt voort uit een situatie waarin je zelf zou kunnen terechtkomen en die je geen schijn van kans lijkt te geven op ontsnapping. Dat is precies wat er met Tegan gebeurt. Ze is een jonge, hoogzwangere vrouw met een zeer kwetsbare sociale achtergrond. Wanneer ze op weg is naar haar broer, die op twee uur rijden van haar huis als skileraar de kost verdient, wordt ze overvallen door een sneeuwstorm, botst ze al slippend tegen een boom en versplintert ze haar voet. Redders in nood, Hank en Polly, een echtpaar dat in een afgelegen blokhut woont, blijken vreemde intenties te hebben.

De handige McFadden brengt meteen herkenbaar maar ook misleidend gedrag in de psychologische speelruimte. Hoe vaak betrappen we onszelf en anderen op het kort-door-de-bocht interpreteren van signalen of indrukken? Omdat zowel Tegan als Polly zich bezondigen aan foute conclusies, ontstaat er tussen hen een spanningsveld en vindt de vrouw des huizes ondersteunende argumenten voor haar excentrieke plan. De motor van dit plot is hiermee aangezwengeld!

Wat is een goede moeder?

Maar Freida zou Freida niet zijn als ze geen andere lagen zou aanbrengen. Ze plaatst het omgaan met een ongeplande zwangerschap tegenover een onvervulde kinderwens. Die laatste koppelt ze aan een zeer moralistische, enggeestige vrouw. Of de auteur het zo bedoeld heeft of niet, een scherpe lezer denkt aan de gepolariseerde Amerikaanse samenleving waarin de moraal met het vingertje omhoog een grote rol speelt! Aan de Oostkust, waar deze schrijvende arts woont, wordt er anders gedacht over individuele vrijheid dan, bijvoorbeeld, in de Midwest of andere 'buitengebieden'!  

Aanvullende romantechnische middelen waar de schrijfster gebruik van maakt, zijn de chantage en de dilemma's waar Hank mee geconfronteerd wordt. Uiteindelijk leiden ze tot de ontknoping van een perfect bedacht en opgebouwd verhaal waarover je terecht mag zeggen dat je het niet weg kunt leggen tot de laatste pagina is omgekeerd! 

★★★★★

Een moord in november - Simon Mason

Verdwaalde levens !

'De meeste dingen zijn gewoon blunders.'

(leitmotiv)

Als Stephen Fry het werk van deze schrijver 'absolutely first class' noemt, dan weet je dat 'Een moord in november' geen dertien-in-een-dozijn-boek is! De locatie is alvast niet doorsnee. Van oud-student Simon Mason mag je verwachten dat je op een geloofwaardige manier wordt meegenomen naar een misdaadmysterie in een college van de prestigieuze Oxford-universiteit.

Een knetterend duo !
En je krijgt meteen waar voor je geld. Tussen het rechercheursduo Wilkins en Wilkins heerst een permanent spanningsveld dat weinig te maken heeft met het complexe moordonderzoek zelf maar des te meer met de emotionele instabiliteit van Ryan. Je zou van borderline-gedrag kunnen spreken, 'een soort niet-denken vol kolkende gevoelens' volgens de auteur. Reken er dus maar op dat Ryan zijn partner Ray, die alles volgens het boekje doet en getuigen respectvol behandelt, tot wanhoop drijft. 

De ontembaarheid van de flamboyante collega leidt tot uit de hand lopende situaties, waar ook het Tuchtcollege lucht van krijgt, en een zwaar beledigde rector van een academie die éénendertig Britse Premiers heeft afgeleverd! Enig superioriteitsgevoel en de bijbehorende lange tenen is 'the university' niet vreemd! Anderzijds breekt Ryan de geregeld vastlopende speurtocht op een ingenieuze manier open. Hoe ver kan dit enfant terrible gaan tot het lijntje knapt?

Jezelf verliezen
Simon Mason besteedt aandacht en zorg aan zijn personages. Voor de tragiek in dit verhaal moet je bij de Syrische vluchteling Ameena zijn. Het oorlogsdrama is voor de jonge juriste ook een familiedrama dat haar een trauma bezorgd heeft. In haar hoofd is een cocktail van haat, wraak en rabiaat geloof ontstaan. Gaat ze aan dit destructieve denken ten onder of... haalt het leitmotiv (zie citaat boven deze tekst) haar in?

Tussen deze met zichzelf en anderen vechtende karakters, loopt er ook een engeltje rond. Ryan junior, het zoontje van, is de innemende mascotte van deze getergde fictiewereld met een groot realiteitsgehalte. De kleine wijsneus die zijn vader probeert op te voeden, vertedert iedereen en krijgt het zelfs voor elkaar de gespannen werksfeer enigszins te ontdooien. 

Vakkennis

Zoals Stephen Fry suggereert, slaagt Simon Mason over de hele lijn voor dit auteursexamen! Hij brengt originaliteit, niet alleen op het vlak van personages, ook door het kiezen voor een tegendraads plot: slachtoffer, dader en motief blijven lange tijd onbekend. Ondanks deze gedurfde aanpak verlies je nooit je belangstelling voor de ontwikkeling van dit verhaal. Als de puzzelende lezer sneller wil denken dan de schrijver zal hij zich schrap moeten zetten! Het rechercheteam verbaast namelijk zichzelf...

Simon Mason communiceert op een prettig-gedoseerde manier. Daarbij wisselt hij vaart, beschouwing, getuigenverhoren en sfeermomenten met elkaar af. Bovendien schudt hij geregeld een stijlfiguur uit de mouw, zoals: 'Achter het huis stonden kale bomen met de stramheid van een oude man.' Op inhoud én verpakking valt niets af te dingen!

Meer, meer, meer...

Deze in het Nederlands debuterende Brit, heeft nog veel moois op de plank liggen! Hoe enthousiaster de lezers, hoe sneller de vertalingen zullen volgen! En, geef toe, niemand wil toch de geniale rouwdouwer Ryan Wilkins kwijtraken!

★★★★★

Bigi Yari - Bodil de la Parra, Jeffrey Spalburg

Geen wolkenvrije verjaardag !

'Er was veel schade en veel schande, 

laten we er vooral wijzer door worden.'

Een Bigi Yari is een bijzondere verjaardag zoals, bijvoorbeeld, een jubileum dat is. Als tien Nederlands-Surinaamse schrijvers hun gedachten laten gaan over het vijftigjarige bestaan van de staat Suriname, dan mogen ze hun bundel dus met recht en rede 'De grote verjaardag' noemen. 

Niet verteerde pijn

Hoewel elke auteur andere accenten legt, kun je zeggen dat er op tal van bladzijden met een verbitterde stem gesneerd wordt naar Nederland - het koloniale én het huidige - de militaire coup van 1980 veroordeeld wordt en oprechte, strijdvaardige voorouders een eerbetoon krijgen. Zo is er het door de ziel snijdende levensverhaal van activist Louis Doedel (1905-1980), de oudoom van journalist Nina Jura, die 43 jaar lang werd opgesloten in een psychiatrische instelling.

Tussen alle verhalen en invalshoeken komt de kwaliteit van de journalistieke stukken bovendrijven. Verslaggevers zoeken altijd naar diepgang, context en duiding. Naast Nina Jurna is er Iwan Brave die zijn zorgen uit over de grote uittocht van Surinamers op zoek naar een comfortabeler en stabieler leven. Brain drain is nooit gunstig voor een natie! 

Waar is thuis?

Zowel rond de onafhankelijkheid als na de militaire coup kwam er een massale migratie op gang. Het verhaal van dierenarts Chris Polanen illustreert de onzekerheid waarin veel Surinamers in die tijd leefden. In zijn jeugd was hij een draaideurmigrant, heen en terug en weer weg, aan de hand van zijn moeder. Hij noemt zich een Euro-Surinamer die ooit heeft moeten kiezen tussen zijn land en zijn gezin en uiteindelijk emotionele rust heeft kunnen vinden. Een migrant is niet noodzakelijk een dolende ziel!

 

Toch komt het allermooiste stuk van schrijfster Shanti Singh, één van de 170.000 Nederlandse Hindostanen. Met haar lichtvoetige vertelstem stelt ze haar verweesde moeder voor die ontdekte dat je ook in een vreemd land familie kunt vinden, geen bloedverwant maar een erg waardevolle culturele zus. 

'Bigi Yari' herinnert ons aan een multi-etnisch volk waarvan de voorouders over de wereld zwierven. Creolen, Marrons, Hindostanen, Chinezen en zij die niet eens precies weten welk bloed door hun aders stroomt, hebben hun wortels in India, Indonesië, China, West-Afrika en Europa. Laten we ook de voor de inquisitie gevluchte joden en de inheemse volkeren, die voor een groot gedeelte opgingen in de nieuwkomers, niet vergeten. Voor velen van hen bleek Suriname een tussenstop op weg naar Nederland. 

Veeg ook voor je eigen deur!

Wat je in dit boek mist, is de blik vooruit, een visie op de maatschappelijke toekomst van een land dat een veel beter bestuur verdient. Je hoort niemand klagen over de zakkenvullers noch over de grootspraak van onmachtige politici. Een groeiperiode van vijftig jaar is niet lang maar ook niet kort! Als Bodil de la Parra je meeneemt naar de laatste dagen van haar in 2024 overleden vader, een nazaat van joodse Portugezen, gaat je haar rechtop staan van verontwaardiging. Een arts en een bed vinden bleek een uitdaging die om volharding vroeg!

Het argument dat hebzucht een koloniale erfenis is, kan niet eindeloos worden aangehaald! En dat Surinaamse partijpolitiek als gevolg van het koloniale bestuur langs ethnische lijnen loopt, is evenzeer een makkelijk excuus voor het gebrek aan samenhorigheid. In tal van landen, die niet door een buitenlandse mogendheid gebrainwasht werden, bijvoorbeeld in de Balkan, zie je dat sektarisch denken overheerst en verlammend werkt. De Ottomaanse voetafdruk, die trouwens niet in alle Balkan-landen werd achtergelaten, is niet vergelijkbaar met het ideeëngoed en het maatschappijmodel van Westerse overheersers. Mensen hebben vaak een clanmentaliteit! Uitgebreider ingaan op deze kwestie zou ons nu te ver leiden...

Waar is tante Es?

Hoewel er voor diversiteit is gekozen, zou de scherpe kijk van theatermaker Jörgen Raymann niet misstaan in deze bundel. Werd hij niet gevraagd of voelde hij zelf geen band met dit project? Of was hij misschien zijn eigen Bigi Yari aan het voorbereiden? In 2026 wordt hij 60 en presenteert hij zijn nieuwste show 'Welkom thuis'. Benieuwd naar hoe hij omgaat met zijn veellagige identiteit die de hele geschiedenis van Suriname in zich draagt!

★★★1/2

Een voor een - Alice Feeney

 Flirten met de randen van de werkelijkheid !

'En mensen kunnen haat als een hobby gaan beschouwen.

Hoe meer ze oefenen, hoe beter ze erin worden.'

Een locked room mystery kan zich op tal van locaties afspelen. Alice Feeney heeft gekozen voor een getijdeneiland waar je bij vloed zo'n acht uur van de bewoonde wereld bent afgesneden. Voeg daarbij een Atlantische storm en familieleden die elkaar verbaal fileren en aan een plot dat rekeningen onzacht vereffent, is niet meer te ontsnappen!

Een verzuurd gezin

Nadat de 80-jarige Nana, die een succesvolle schrijfster is, haar testament met haar nazaten heeft gedeeld, zakt de stemmingstemperatuur tot onder het vriespunt. De beer is los! Allerlei uitingen van foute relaties worden zichtbaar: pesten, negeren, kleineren, zorg verwarren met cadeaus, meer van dieren houden dan van mensen, vluchten in de letterlijke zin maar ook in drank, medicijnen... verbeelding. Maar wie is hier het meest teleurgesteld? En wie heeft wel erg veel boter op het hoofd?

De jongste dochter Daisy, de vertelstem van dit boek, is de bijna onzichtbare buitenstaander. Dit 'madeliefje' is een karakter dat ontroert. Omdat haar hartkwaal, en vooral haar moeder, haar belette naar school te gaan, ging ze in boeken op zoek naar kennis. 'Uit boeken kun je alles leren wat je maar wilt weten, en ze zijn meestal eerlijker dan mensen,' zo vertrouwt ze je toe. En over het hart zegt ze: 'Ik vroeg me af hoe en waarom dat nogal lelijke orgaan had kunnen uitgroeien tot het universele symbool van liefde.'

Neem je tijd !

In 'Eén voor één' gaat Alice Feeney vaak op de beschouwende toer. Ze schrijft snijdende dialogen en pakt je in met haar one-liners en cynische doordenkertjes. Er is hier en daar zelfs ruimte voor een historisch weetje over een Keltische traditie of Grieks-Romeins denken. Dat is oma's wijsheid. Bijgevolg is de handeling, zeker in de eerste helft van dit verhaal, het ondergeschoven kindje. Dit plot is geschikt voor liefhebbers van slow burn books, lezers die langzaam maar zeker in de personages willen kruipen.  

Alice Feeney werkt het één-voor-één-aftelrijmpje met vaste hand af. Wie houdt van een verrassende ontknoping zal niet op zijn honger blijven zitten. Als de rookgordijnen optrekken, ontstaat er bijna een nieuw verhaal. Dan begrijp je ook waarom de schrijfster oma's verjaardag laat samenvallen met Halloween. De betekenis van dit heidens feest verklaren zou een spoiler zijn. Laten we het erop houden dat dan de grens tussen de wereld van de doden en de mensen vervaagt! Cryptisch... toch?! Maar ook een bijzondere vondst die perfect verweven is met de vertelling! Knap werk van Feeney!

★★★★